Το τέλος στο ρωσικό αέριο και ο Κάθετος Διάδρομος – Γιατί ο Αλ. Εξάρχου ζητά ευρωπαϊκή χρηματοδότηση
Αλέξανδρος Εξάρχου, πρόεδρος και διευθύνων σύμβουλος AKTOR
Η απόφαση του Συμβουλίου Υπουργών Ενέργειας της Ε.Ε. και του Ευρωκοινοβουλίου μετατρέπεται σε νόμο, με την Ευρωπαϊκή Ένωση να προχωρά στη σταδιακή κατάργηση των εισαγωγών ρωσικού αερίου, είτε μέσω αγωγών είτε ως υγροποιημένο φυσικό αέριο (LNG), στο πλαίσιο της πρωτοβουλίας REPowerEU.
Το μέτρο, που στοχεύει να τερματίσει την εξάρτηση των κρατών μελών από τη ρωσική ενέργεια, εκκινεί με μεταβατικές ρυθμίσεις και αυστηρές προθεσμίες, συνθήκη που αλλάζει το γεωπολιτικό και οικονομικό τοπίο της ενεργειακής αγοράς στην Ευρώπη.
Οι κανόνες προβλέπουν ότι η απαγόρευση θα αρχίσει να εφαρμόζεται έξι εβδομάδες μετά την έναρξη ισχύος του κανονισμού, με πλήρη απαγόρευση για το LNG από τις αρχές του 2027 και για το αέριο αγωγών το φθινόπωρο του 2027. Στο νομικό κείμενο η Ρωσία αποτυπώνεται ως αναξιόπιστος εμπορικός εταίρος, με την καταγραφή ότι χρησιμοποιεί το καύσιμο ως όπλο, παραμορφώνοντας ανταγωνισμό και τιμές και προκαλώντας ευρείες οικονομικές επιπτώσεις στον ευρωπαϊκό χώρο.
Οι διατάξεις συμπληρώνονται από απειλές σημαντικών χρηματικών προστίμων για παραβάσεις και της υποχρέωσης των κρατών να καταρτίσουν έως την 1η Μαρτίου 2026 εθνικά σχέδια διαφοροποίησης του εφοδιασμού.
Η μετάβαση επιχειρεί να συνδυάσει πολιτικό σθένος με ρεαλισμό: οι μεταβατικές περίοδοι και οι εξαιρέσεις για περιπτώσεις έκτακτης ανάγκης αποσκοπούν στο να μετριάσουν τον βραχυχρόνιο αντίκτυπο στις αγορές και τις τιμές. Ωστόσο, η εφαρμογή του νόμου θα δοκιμάσει τις υποδομές και τις προμήθειες και θα απαιτήσει συντονισμό μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού τομέα για να αποφευχθούν ελλείψεις ή μεγάλες αναταράξεις.
Στο περιθώριο της διεθνούς συζήτησης, στελέχη της αγοράς υπογραμμίζουν την ανάγκη επενδύσεων στις υποδομές εισαγωγής και διασύνδεσης. Ο Αλέξανδρος Εξάρχου, Πρόεδρος και CEO του Ομίλου AKTOR και επικεφαλής της ATLANTIC SEE LNG TRADE, τόνισε πρόσφατα στο Νταβός ότι η Ευρώπη «επί χρόνια επέλεξε να εξαρτάται» από το ρωσικό αέριο και ότι η μετάβαση θα απαιτήσει επενδύσεις σε νέες υποδομές και μακροχρόνιες συμβάσεις LNG. «Όταν επιβάλλουμε κυρώσεις και λέμε ότι από το 2028 θα είναι παράνομο για κάθε κράτος‑μέλος να προμηθευτεί ρωσικό φυσικό αέριο, θα πρέπει να είμαστε σοβαροί», σημείωσε, υποστηρίζοντας ότι η Ε.Ε. οφείλει να στηρίξει οικονομικά τη δημιουργία πρόσθετων υποδομών, όπως δεύτερο FSRU και ενισχυμένους διαδρόμους μεταφοράς.
Η ελληνική συμμετοχή στον νέο ενεργειακό χάρτη αναδεικνύεται ήδη στην πράξη: εταιρικές πρωτοβουλίες που συνδυάζουν εισαγωγές αμερικανικού LNG και περιφερειακές εμπορικές συμφωνίες επιδιώκουν να αξιοποιήσουν τον «κάθετο άξονα» του διαδρόμου προς την Ανατολική Ευρώπη. Η πρόκληση για την Ελλάδα —όπως και για την Ευρώπη συνολικά— είναι να μετατρέψει τη νομοθετική ρήτρα σε πραγματική ενεργειακή ασφάλεια: επενδύσεις, συμφωνίες προμήθειας και διασυνδέσεις πρέπει να τρέξουν ταχύτερα από τις προθεσμίες, αλλιώς ο κίνδυνος είναι οικονομικές τριγμές και ενεργειακή ανασφάλεια κατά την περίοδο μετάβασης.
Καθώς η Ε.Ε. μπαίνει στη νέα εποχή χωρίς ρωσικό αέριο, η επόμενη διετία θα αποδειχθεί κρίσιμη. Η εφαρμογή του κανονισμού θα μετρηθεί στην ικανότητα των κρατών μελών να διαφοροποιήσουν προμήθειες, να χρηματοδοτήσουν υποδομές και να εξασφαλίσουν ότι ο ενεργειακός μετασχηματισμός δεν θα επιβαρύνει υπερβολικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Το στοίχημα είναι διπλό — γεωπολιτικό και οικονομικό — και η επιτυχία θα κριθεί από την ταχύτητα και την κλίμακα των επενδύσεων αλλά και από την πολιτική βούληση να στηριχθεί η πράξη με πόρους και στρατηγικό σχεδιασμό.