Τα δύο μέτωπα Μητσοτάκη: Από τα 52 χρόνια της ΝΔ στη μάχη των Βρυξελλών - Η μάχη του κέντρου
Ο Μητσοτάκης ξεδιπλώνει ταυτόχρονα δύο πολιτικά μέτωπα: Διεύρυνση πέρα από τις κομματικές ταμπέλες και σκληρή διαπραγμάτευση στην Ευρώπη για δημοσιονομικό χώρο απέναντι στην ενεργειακή κρίση
Snapshot
- Ο Κυριάκος Μητσοτάκης τόνισε την ανάγκη υπέρβασης των παραδοσιακών κομματικών ταμπελών και προωθεί τη διεύρυνση της Νέας Δημοκρατίας προς το κέντρο και ευρύτερες κοινωνικές ομάδες.
- Η κυβέρνηση σχεδιάζει μέτρα για τη στήριξη των νοικοκυριών στην ενεργειακή κρίση, με στόχο να κρατηθεί η τιμή του πετρελαίου θέρμανσης κάτω από 1,75 ευρώ το λίτρο και αύξηση του επιδόματος θέρμανσης.
- Η Ελλάδα ζητά από την Ευρωπαϊκή Ένωση μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία για να μπορεί να εφαρμόζει προσωρινά μέτρα στήριξης χωρίς να υπόκειται στις αυστηρές οροφές των δημοσιονομικών κανόνων.
- Ο Μητσοτάκης υπογραμμίζει ότι η ενεργειακή κρίση δεν λύνεται «ως διά μαγείας» και η κυβέρνηση θα προσαρμόζει τη στήριξη στα όρια των δυνατοτήτων της οικονομίας.
- Η νέα μάχη της Ελλάδας διεξάγεται ταυτόχρονα στο εσωτερικό, με πολιτική διεύρυνση, και στο ευρωπαϊκό επίπεδο, διεκδικώντας ευελιξία και στήριξη στην αντιμετώπιση της ενεργειακής κρίσης.
Δύο διαφορετικές πολιτικές εικόνες, που όμως συνδέονται μεταξύ τους, περιλαμβάνει το χθεσινό μήνυμα του Κυριάκου Μητσοτάκη. Από τη μία, τα 52 χρόνια από την ίδρυση της Νέας Δημοκρατίας και η επιστροφή στην ιδρυτική παρακαταθήκη του Κωνσταντίνου Καραμανλή, με την αναφορά στην ανάγκη υπέρβασης των παλιών διαχωριστικών γραμμών. Από την άλλη, η ενεργειακή κρίση και η νέα μάχη που δίνει η Αθήνα στις Βρυξέλλες για μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία.
Η επιλογή δεν είναι τυχαία. Ο πρωθυπουργός επιχειρεί να εκπέμψει ένα διπλό μήνυμα: στο εσωτερικό ότι η Νέα Δημοκρατία δεν θέλει να εγκλωβιστεί σε μια στενή κομματική ταυτότητα και στο ευρωπαϊκό επίπεδο ότι η Ελλάδα δεν πρόκειται να παρακολουθήσει παθητικά μια νέα ενεργειακή κρίση, αλλά θα διεκδικήσει δυνατότητες παρέμβασης υπέρ νοικοκυριών και επιχειρήσεων.
52 χρόνια Νέα Δημοκρατία – Το μήνυμα πέρα από τις ταμπέλες
Στις 4 Οκτωβρίου 1974 ιδρύθηκε η Νέα Δημοκρατία. Πενήντα δύο χρόνια αργότερα, ο Κυριάκος Μητσοτάκης επιλέγει να σταθεί όχι μόνο στην ιστορική διαδρομή της παράταξης, αλλά κυρίως σε μία φράση της ιδρυτικής της διακήρυξης: στην ανάγκη υπέρβασης των «παλιών, παραπλανητικών ταμπελών της αριστεράς, της δεξιάς και του κέντρου».
Πρόκειται για μια αναφορά με σαφή πολιτική ανάγνωση στη σημερινή συγκυρία.
Ο πρωθυπουργός έχει επανειλημμένα περιγράψει τη Νέα Δημοκρατία ως μια παράταξη που απευθύνεται σε ευρύτερες κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις. Η αναφορά στην υπέρβαση των κομματικών ταμπελών λειτουργεί επομένως και ως υπενθύμιση της στρατηγικής της διεύρυνσης.
Με απλά λόγια, το πολιτικό στοίχημα είναι να παραμείνει η Νέα Δημοκρατία ένας κεντρικός πόλος της πολιτικής σκηνής χωρίς να περιοριστεί αποκλειστικά στο παραδοσιακό δεξιό της ακροατήριο.
Το βλέμμα και στο κέντρο
Η στρατηγική αυτή παραπέμπει στην περίφημη «αμφίπλευρη διεύρυνση»: από τη μία η διατήρηση της παραδοσιακής δεξιάς εκλογικής βάσης και από την άλλη η προσπάθεια προσέγγισης ψηφοφόρων του κέντρου και ευρύτερων κοινωνικών ομάδων.
Δεν είναι τυχαίο ότι ο Μητσοτάκης επιλέγει, στην επέτειο της ίδρυσης της ΝΔ, να αναδείξει περισσότερο την υπέρβαση των διαχωριστικών γραμμών παρά μια στενά κομματική ρητορική.
Το μήνυμα είναι ότι η παράταξη θέλει να παρουσιάζεται ως πολιτικός φορέας που απευθύνεται σε ολόκληρο το εκλογικό σώμα και όχι μόνο στον ιστορικό της χώρο.
Αυτό, βεβαίως, δεν σημαίνει εγκατάλειψη της δεξιάς φυσιογνωμίας της ΝΔ. Σημαίνει προσπάθεια να διατηρηθεί η συνοχή της παραδοσιακής βάσης, ενώ ταυτόχρονα να παραμένουν ανοιχτά τα δίκτυα προς το κέντρο. Πρόκειται για μια εξίσωση που θα συνεχίσει να απασχολεί το Μέγαρο Μαξίμου όσο πλησιάζει η επόμενη εκλογική αναμέτρηση.
Από το κομματικό ακροατήριο στο οικογενειακό πορτοφόλι
Και κάπου εδώ μπαίνει το δεύτερο σκέλος της Κυριακάτικης παρέμβασης του πρωθυπουργού.
Η ενεργειακή κρίση μεταφέρει τη συζήτηση από την πολιτική ταυτότητα στο πολύ πιο άμεσο ζήτημα της καθημερινότητας. Ο Μητσοτάκης γνωρίζει ότι οι αυξήσεις στην ενέργεια, στα καύσιμα και στη θέρμανση δεν αποτελούν απλώς έναν οικονομικό δείκτη. Αποτελούν ζήτημα που φτάνει απευθείας στο οικογενειακό εισόδημα.
Γι' αυτό και η κυβέρνηση προαναγγέλλει μέτρα πριν από τις 15 Οκτωβρίου, όταν ξεκινά η διάθεση του πετρελαίου θέρμανσης. Ο στόχος που τίθεται είναι η τιμή να διατηρηθεί κάτω από 1,75 ευρώ το λίτρο, ενώ προβλέπεται και οριζόντια αύξηση του επιδόματος θέρμανσης. Παράλληλα, για τις επόμενες 15 ημέρες αυξάνεται η επιδότηση στην αντλία για το ντίζελ κίνησης από τα 10 στα 15 λεπτά, με τη συνολική έκπτωση μαζί με εκείνη των διυλιστηρίων να φτάνει τα 20 λεπτά.
Ο πρωθυπουργός, ωστόσο, δεν θέλει η ελληνική παρέμβαση να εξαντληθεί στα εθνικά μέτρα.
Ο νέος μαραθώνιος στις Βρυξέλλες
Εδώ αρχίζει ο δεύτερος «μαραθώνιος» του Κυριάκου Μητσοτάκη.
Η Αθήνα ζητά από την Ευρωπαϊκή Ένωση μεγαλύτερη δημοσιονομική ευελιξία, υποστηρίζοντας ότι η ενεργειακή κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί αποκλειστικά με συστάσεις προς τους πολίτες να περιορίσουν την κατανάλωσή τους.
Η ελληνική πρόταση έχει συγκεκριμένο περιεχόμενο: να μπορούν τα κράτη-μέλη να αξιοποιούν πρόσθετα έσοδα από τον ΦΠΑ που δημιουργούνται εξαιτίας των υψηλών τιμών ενέργειας και να τα κατευθύνουν σε προσωρινά και στοχευμένα μέτρα στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων, χωρίς οι συγκεκριμένες δαπάνες να υπολογίζονται στις αυστηρές οροφές των δημοσιονομικών κανόνων. Ο Μητσοτάκης έχει ήδη απευθύνει σχετική επιστολή στην πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και στον πρόεδρο του Eurogroup.
Η λογική της Αθήνας είναι ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες σχεδιάστηκαν σε μια διαφορετική εποχή. Όταν η ενέργεια ήταν φθηνότερη, οι δημοσιονομικές ισορροπίες μπορούσαν να αντιμετωπίζονται με διαφορετικούς όρους. Σήμερα, υποστηρίζει η ελληνική πλευρά, τα δεδομένα έχουν αλλάξει και η Ευρώπη πρέπει να προσαρμοστεί.
Δεν είναι η πρώτη φορά που πιέζει την Ευρώπη
Η σημερινή πρωτοβουλία δεν εμφανίζεται στο κενό.
Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει χρησιμοποιήσει και στο παρελθόν την ευρωπαϊκή διαπραγμάτευση ως βασικό εργαλείο για την αντιμετώπιση κρίσεων. Το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα ήταν η περίοδος της πανδημίας, όταν η Ελλάδα ήταν μεταξύ των χωρών που πίεσαν για μια φιλόδοξη ευρωπαϊκή απάντηση στην οικονομική κρίση.
Τον Μάρτιο του 2020, ο Μητσοτάκης και άλλοι Ευρωπαίοι ηγέτες είχαν ζητήσει ευρωπαϊκό δανεισμό για τη χρηματοδότηση της ανάκαμψης. Λίγους μήνες αργότερα συμφωνήθηκε το Ταμείο Ανάκαμψης των 750 δισ. ευρώ, εξέλιξη που ο ίδιος τότε χαρακτήρισε ιστορική για την Ευρωπαϊκή Ένωση.
Η Αθήνα είχε επιμείνει ιδιαίτερα στην ανάγκη οι πόροι να έχουν τη μορφή επιχορηγήσεων και όχι αποκλειστικά νέου εθνικού δανεισμού, καθώς η Ελλάδα κουβαλούσε ήδη υψηλό δημόσιο χρέος.
Το αποτέλεσμα ήταν για την Ελλάδα ένα συνολικό ευρωπαϊκό πακέτο πόρων που ο πρωθυπουργός είχε υπολογίσει τότε σε περίπου 72 δισ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης και του πολυετούς δημοσιονομικού πλαισίου.
Το προηγούμενο αυτό αποτελεί σήμερα μέρος της επιχειρηματολογίας της κυβέρνησης: ότι σε μεγάλες κρίσεις η ευρωπαϊκή πολιτική μπορεί να αλλάξει όταν οι πιέσεις των κρατών-μελών αποκτούν κρίσιμη μάζα.
Η νέα μάχη είναι διαφορετική
Η σημερινή κρίση, πάντως, έχει μια σημαντική διαφορά.
Τώρα το αίτημα δεν αφορά ένα νέο τεράστιο χρηματοδοτικό εργαλείο τύπου Ταμείου Ανάκαμψης, αλλά μεγαλύτερο χώρο για προσωρινές εθνικές παρεμβάσεις.
Η Ελλάδα, όπως και η Ιταλία, ζητά αυτή την περίοδο περισσότερο δημοσιονομικό «αέρα», καθώς η άνοδος των τιμών των καυσίμων και ο πληθωρισμός αυξάνουν την πίεση στα νοικοκυριά και ταυτόχρονα περιορίζουν τα περιθώρια των κυβερνήσεων. Η Αθήνα ζητά ειδικότερα να μη συνυπολογίζονται ορισμένα προσωρινά μέτρα στήριξης στις αυστηρές δημοσιονομικές οροφές.
Και εδώ βρίσκεται το πραγματικό πολιτικό στοίχημα.
Ο Μητσοτάκης θέλει να δείξει ότι η Ελλάδα έχει πλέον τη δημοσιονομική αξιοπιστία ώστε να ζητά ευελιξία όταν προκύπτουν έκτακτες συνθήκες, χωρίς να επιστρέφει στις λογικές του παρελθόντος.
«Δεν λύνουμε ως διά μαγείας το πρόβλημα»
Η φράση του πρωθυπουργού ότι η κυβέρνηση δεν μπορεί να λύσει «ως διά μαγείας» την ενεργειακή κρίση έχει τη δική της σημασία.
Το Μέγαρο Μαξίμου επιχειρεί να ισορροπήσει ανάμεσα σε δύο ανάγκες: να υπάρξει άμεση ανακούφιση των πολιτών και ταυτόχρονα να μην υπάρξει δημοσιονομικός εκτροχιασμός.
Γι' αυτό και ο Μητσοτάκης μιλά για στήριξη «στα όρια των δυνατοτήτων της οικονομίας» και για παρακολούθηση της κατάστασης ανά δεκαπενθήμερο.
Η κυβέρνηση θέλει, δηλαδή, να κρατήσει ανοιχτό το δημοσιονομικό παράθυρο όσο διαρκεί η κρίση, χωρίς να μετατρέψει τα έκτακτα μέτρα σε μόνιμες δαπάνες.
Από τον Καραμανλή του 1974 στον Μητσοτάκη του 2026
Η χθεσινή ανάρτηση του πρωθυπουργού αποκτά μια ευρύτερη πολιτική αρχιτεκτονική.
Στην αρχή βρίσκεται η Νέα Δημοκρατία των 52 ετών και η αναφορά στην υπέρβαση των παλιών κομματικών ταμπελών.
Στη συνέχεια βρίσκεται η σημερινή κυβέρνηση, που επιχειρεί να εμφανιστεί ως δύναμη διαχείρισης μεγάλων κρίσεων.
Και στο τέλος βρίσκεται η Ευρώπη, όπου ο Μητσοτάκης επιχειρεί για ακόμη μία φορά να μεταφέρει την πίεση από το εθνικό στο ευρωπαϊκό επίπεδο.
Το πολιτικό μήνυμα είναι διπλό: Στο εσωτερικό, άνοιγμα προς το κέντρο και προσπάθεια διατήρησης μιας ευρύτερης κοινωνικής συμμαχίας· στο εξωτερικό, διεκδίκηση μεγαλύτερου ευρωπαϊκού χώρου για να αντιμετωπιστεί η ενεργειακή πίεση.
Η επόμενη μάχη, επομένως, δεν θα δοθεί μόνο στο ράφι του πρατηρίου ή στον λογαριασμό της θέρμανσης. Θα δοθεί και στις Βρυξέλλες.
Και εκεί το ερώτημα για την Αθήνα είναι συγκεκριμένο: Πόσο μακριά είναι διατεθειμένη να πάει η Ευρώπη, προκειμένου μια διεθνής ενεργειακή κρίση να μη μετατραπεί σε εθνικό κοινωνικό και πολιτικό πρόβλημα.
Ο Μητσοτάκης έχει ήδη ανοίξει τη συζήτηση. Και, όπως δείχνει το προηγούμενο της πανδημίας, η ελληνική κυβέρνηση ποντάρει στο ότι οι ευρωπαϊκοί κανόνες μπορούν να προσαρμοστούν όταν οι συνθήκες το απαιτούν. Το εάν αυτή τη φορά οι Βρυξέλλες θα ακολουθήσουν, είναι η επόμενη μεγάλη διαπραγμάτευση.
