ΔΕΠΥ: Τα 4 «αόρατα» σημάδια που δείχνουν ότι μπορεί να πάσχετε, αλλά δεν το γνωρίζετε

Snapshot

• Η ΔΕΠΥ στους ενήλικες εκδηλώνεται κυρίως με συμπτώματα έλλειψης προσοχής και δυσκολία στη συγκέντρωση, ενώ η υπερκινητικότητα είναι λιγότερο συχνή.
• Η μη έγκαιρη διάγνωση της ΔΕΠΥ στους ενήλικες συνδέεται με σοβαρές επιπτώσεις, όπως αυξημένο κίνδυνο διαζυγίου, χαμηλό εισόδημα, διαταραχές χρήσης ουσιών και πρόωρο θάνατο.
• Η δυσλειτουργία στη διαχείριση των συναισθημάτων, οι δυσκολίες στην επίτευξη στόχων, η διαφορετική επεξεργασία του χρόνου και η υπερ-εστίαση είναι σημαντικά αλλά λιγότερο γνωστά σημάδια της ΔΕΠΥ στους ενήλικες.
• Η διάγνωση της ΔΕΠΥ απαιτεί την ύπαρξη πολλών συμπτωμάτων και σημαντικής δυσλειτουργίας στην καθημερινή ζωή, ενώ η διαταραχή υποδιαγιγνώσκεται σε γυναίκες και μειονοτικές ομάδες.
• Νέες κατευθυντήριες οδηγίες για τη διάγνωση και θεραπεία της ΔΕΠΥ στους ενήλικες αναμένονται σύντομα, με στόχο τη βελτίωση της αναγνώρισης και αντιμετώπισης της διαταραχής.

Snapshot powered by AI

Η ΔΕΠΥ γνωστή διεθνώς ως ADHD, θεωρείται νευροαναπτυξιακή διαταραχή, που αφορά στη συμπεριφορά, την προσοχή και τη συγκέντρωση ενός ανθρώπου, συχνά στην παιδική ηλικία, που μπορεί ωστόσο να τον συνοδεύσει και στην ενήλικη ζωή του, αν δεν διαγνωστεί εγκαίρως. Μόνο που σε αυτές τις περιπτώσεις τα «σημάδια» της είναι διαφορετικά από των ανηλίκων και η διάγνωση αρκετά δύσκολη.

Οι ενήλικες με διαταραχή ελλειμματικής προσοχής/υπερκινητικότητας (ADHD) είναι πιο πιθανό να παρουσιάζουν συμπτώματα έλλειψης προσοχής, όπως εύκολη απόσπαση της προσοχής ή ξεχασιάρικη συμπεριφορά, παρά συμπτώματα υπερκινητικότητας.

Ένα ποσοστό ενηλίκων, 2% με 4%, που μεταφράζεται σε εκατομμύρια ανθρώπους, εκτιμάται ότι φέρει τη διαταραχή, αλλά την εκδηλώνουν πολύ διαφορετικά από ότι τα παιδιά.

Οι ερευνητές έχουν επίσης εντοπίσει κοινά πρότυπα συμπεριφοράς σε ενήλικες με ΔΕΠΥ που δεν περιλαμβάνονται στα διαγνωστικά κριτήρια με συνέπεια να μην μπορεί να αναγνωριστεί άμεσα, ενώ υποδιαγιγνώσκεται στις γυναίκες και στα άτομα μειονοτικών ομάδων.

Η μη έγκαιρη διάγνωσή της, και κατά συνέπεια η μη θεραπεία της, ωστόσο, σύμφωνα με έρευνες επιφέρει νέα προβλήματα στη ζωή των ενηλίκων, καθώς συνδέεται με υψηλότερα ποσοστά διαζυγίου, χαμηλότερο εισόδημα, χαμηλότερο μορφωτικό επίπεδο, υψηλότερα ποσοστά διαταραχών χρήσης ουσιών, υψηλότερο κίνδυνο άνοιας, περισσότερα τροχαία ατυχήματα και ακόμη και πρόωρο θάνατο.

Στα κλασσικά συμπτώματά της η ΔΕΠΥ, εμφανίζεται με τρεις μορφές, την απροσεξία, δηλαδή την έλλειψη συγκέντρωσης, ή εύκολη απόσπαση προσοχής, υπερκινητικότητα, όπως νευρικότητα ή υπερβολική ομιλία, και ο συνδυασμός των δύο προηγούμενων. Ή ένδειξη «κλειδί» είναι η δυσλειτουργία, όπως σημειώνουν ειδικοί. Αν αναρωτιέστε: «Γιατί όλοι οι άλλοι μπορούν να το κάνουν αυτό και εγώ όχι; Γιατί όλοι οι άλλοι το κάνουν να φαίνεται τόσο εύκολο;»,

Μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι ο εγκέφαλος των ατόμων με ΔΕΠΥ εμφανίζει διαφορές σε σχέση με εκείνον των ατόμων που δεν πάσχουν από τη διαταραχή, και ότι αυτές οι διαφορές ενδέχεται να επηρεάζονται από τον υποτύπο και από το αν το ΔΕΠΥ του ατόμου βρίσκεται υπό θεραπεία.

«Η μη θεραπευόμενη ADHD έχει καταστροφικές συνέπειες», δηλώνει στην Wasington Post ο Τζέρεμι Ντιντιέ, κλινικός κοινωνικός λειτουργός και πρώην πρόεδρος της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης «Παιδιά και Ενήλικες με Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής/Υπερκινητικότητας».

«Και δεν υπερβάλλω καθόλου όταν λέω ότι η ακριβής διάγνωση και θεραπεία της ADHD σώζει ζωές», πρόσθεσε ο Ντιντιέ, στον οποίο διαγνώστηκε ADHD ως ενήλικας. Ακολουθούν όσα πρέπει να γνωρίζετε για τα κλασικά και τα λιγότερο γνωστά συμπτώματα της ADHD.

Πού γίνεται η παρανόηση στη διάγνωση; Όπως εξηγεί ο Ντέιβιντ Γκούντμαν, επίκουρος καθηγητής ψυχιατρικής και συμπεριφορικών επιστημών στη Σχολή Ιατρικής του Johns Hopkins, ο οποίος θεραπεύει ασθενείς με ΔΕΠΥ για πάνω από 40 χρόνια, το να έχεις προβλήματα προσοχής, παρορμητικότητα ή ανησυχία δεν αποτελεί πάντα ένδειξη ΔΕΠΥ, γιατί πολύ απλά είναι φυσιολογικά στοιχεία της ψυχολογικής ανθρώπινης εμπειρίας.

Για τη διάγνωση της ADHD απαιτείται η παρουσία αρκετών από τα συμπτώματα που περιλαμβάνονται στα διαγνωστικά κριτήρια, καθώς και σημαντική δυσλειτουργία στη ζωή σας, είτε στο σπίτι, είτε στην εργασία, είτε στο σχολείο, είτε σε κοινωνικά περιβάλλοντα. Υπάρχουν 4 «συμπτώματα» που μπορεί να παραβλέψετε, αλλά μπορεί να υποδηλώνουν ότι πάσχετε από ΔΕΠΥ και ως ενήλικες.

Δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων

Η συναισθηματική δυσλειτουργία — η δυσκολία στη διαχείριση των συναισθημάτων με ελεγχόμενο τρόπο — είναι εξαιρετικά συχνή στη ΔΕΠΥ, και εκτιμάται ότι επηρεάζει το 34% έως 70% των ατόμων με τη διαταραχή. Ωστόσο, δεν αποτελεί μέρος των διαγνωστικών κριτηρίων των ΗΠΑ.

Αυτή μπορεί να εκδηλώνεται ως συχνές εναλλαγές διάθεσης και ευαισθησία στην κριτική. Μια πρόσφατη μελέτη ανέφερε ότι, σε ενήλικες με ΔΕΠΥ, το να αισθάνονται πραγματική ή υποτιθέμενη κριτική ή καταδίκη μπορεί να οδηγήσει σε έντονα συναισθήματα άγχους, πόνου και δυστυχίας.

Οι ενήλικες με ADHD χρησιμοποιούν επίσης πιο συχνά αντιπαραγωγικές στρατηγικές για τη διαχείριση των συναισθημάτων, όπως η καταστολή τους αντί της αναδιαμόρφωσής τους, σύμφωνα με τα ευρήματα της έρευνας. Οι διαταραχές της διάθεσης, όπως το άγχος και η κατάθλιψη, είναι επίσης συχνές μεταξύ των ατόμων με ΔΕΠΥ — πέντε φορές περισσότερο για τις διαταραχές άγχους και 4½ φορές περισσότερο για την κατάθλιψη σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό, σύμφωνα με μια εκτενή μετα-ανάλυση του 2023. Ωστόσο, η συναισθηματική απορρύθμιση είναι διαφορετική.

Η συναισθηματική δυσλειτουργία στη ΔΕΠΥ μοιάζει περισσότερο με τον «καιρό», λέει, ο Λέναρντ Άντλερ, καθηγητής ψυχιατρικής και ψυχιατρικής παιδιών και εφήβων και διευθυντής του προγράμματος ADHD για ενήλικες στη Σχολή Ιατρικής Γκρόσμαν του Πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης. «Εδώ πρόκειται για το να πληγώνεσαι πιο εύκολα, να είσαι υπερβολικά ευαίσθητος, να αντιδράς υπερβολικά, να παίρνεις τα πράγματα πολύ στα σοβαρά, συχνά ως αντίδραση σε κάτι που συμβαίνει κατά τη διάρκεια της ημέρας. Μεταβάλλεται αρκετά γρήγορα και δεν επιμένει για μέρες»

Δυσκολίες στην επίτευξη στόχων

Οι ενήλικες με ADHD συνήθως αντιμετωπίζουν ευρύτερα προβλήματα με τις εκτελεστικές λειτουργίες, οι οποίες είναι γνωστικές ικανότητες ανώτερης τάξης που σου επιτρέπουν να επιδιώκεις τους στόχους σου, όπως το να κάνεις σχέδια, να επιλύεις προβλήματα και να παραμένεις συγκεντρωμένος.

Η εκτελεστική δυσλειτουργία εμφανίζεται σε περίπου το ήμισυ των περιπτώσεων ΔΕΠΥ και με παρόμοια ποσοστά με τα συμπτώματα απροσεξίας, σύμφωνα με τον Άντλερ.

Σε μια μελέτη, της ομάδας του, διαπιστώθηκε ότι το ADHD σε ενήλικες χαρακτηρίζεται από ένα ευρύ φάσμα συμπτωμάτων εκτελεστικής δυσλειτουργίας, όπως η ανάγκη για προθεσμία στην εργασία, η μη έγκαιρη ολοκλήρωση εργασιών, η δυσκολία στον προγραμματισμό και η δυσκολία στην ιεράρχηση των εργασιών.

Άλλες έρευνες έχουν διαπιστώσει ότι η ΔΕΠΥ σε ενήλικες συνδέεται με ελλείψεις στην εναλλαγή μεταξύ εργασιών, στη λήψη αποφάσεων και σε ορισμένους τύπους μνήμης.

Διαφορετικός τρόπος επεξεργασίας του χρόνου

Τα άτομα με ΔΕΠΥ φαίνεται επίσης να επεξεργάζονται τον χρόνο με διαφορετικό τρόπο, ανέφερε ο Kevin Antshel, καθηγητής ψυχολογίας και διευθυντής του διδακτορικού προγράμματος κλινικής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Συρακούσης.

«Είτε είναι πιο αργός όταν τα πράγματα δεν είναι συναρπαστικά, είτε στην αντίθετη περίπτωση περνάει πολύ γρήγορα».

Ορισμένες μελέτες έχουν διαπιστώσει ότι οι ενήλικες με ΔΕΠΥ αντιμετωπίζουν δυσκολίες στην ακριβή εκτίμηση της πάροδο του χρόνου.

Στα κοινωνικά δίκτυα χρησιμοποιείται συχνά ο όρος «χρονική τύφλωση», αλλά ο Antshel δεν θα έλεγε ότι τα άτομα με ΔΕΠΥ είναι «τυφλά» ως προς την έννοια του χρόνου — απλώς ότι έχουν «δυσκολία στην επεξεργασία του χρόνου» σε σύγκριση με άλλα άτομα.

Υπερ-εστίαση

Ο Antshel ακούει επίσης συχνά ενήλικες με ΔΕΠΥ να μιλούν για «υπερ-εστίαση» — μια επίμονη, έντονη εστίαση σε κάτι, ενώ αποκλείουν οτιδήποτε άλλο. Επίσης, μια μελέτη του 2019 διαπίστωσε ότι οι ενήλικες με περισσότερα συμπτώματα ΔΕΠΥ τείνουν να αναφέρουν συχνότερη υπερ-εστίαση. Μερικοί άνθρωποι μπορεί να θεωρούν την ικανότητά τους να επικεντρώνονται σε κάτι που τους ενδιαφέρει ως «υπερδύναμη».«Αλλά αν δεν μπορείς να συνεχίσεις την υπόλοιπη ζωή σου “επειδή είσαι τόσο επικεντρωμένος σε αυτό το ένα πράγμα”, τότε αυτό που φαίνεται να είναι υπερδύναμη αρχίζει να λειτουργεί εναντίον σου», σημειώνει ο Antshel.

Η διάγνωση

Οι διαγνώσεις ΔΕΠΥ αυξάνονται τόσο στα παιδιά όσο και στους ενήλικες, εν μέρει λόγω της μεγαλύτερης ευαισθητοποίησης και της αυξημένης επαγρύπνησης. Περίπου 1 στα 10 παιδιά και έφηβοι διαγιγνώσκονται με τη διαταραχή. Περίπου οι μισοί δεν πληρούν πλέον τα κριτήρια για διάγνωση ως ενήλικες, αν και το 70% εξακολουθεί να αναφέρει συμπτώματα που επηρεάζουν την καθημερινότητά τους.

Η ΔΕΠΥ έχει ισχυρή γενετική συνιστώσα. Ως αποτέλεσμα, πολλοί ενήλικες ανακαλύπτουν ότι έχουν συμπτώματα όταν συνοδεύουν το παιδί τους ή ακόμα και το εγγόνι τους για αξιολόγηση. Άλλοι μπορεί να λάβουν διάγνωση επειδή νέοι παράγοντες άγχους ή αλλαγές στη ζωή τους αποκαλύπτουν συμπτώματα που προηγουμένως μπορούσαν να διαχειριστούν, αναφέρουν οι ειδικοί.

Αν πιστεύετε ότι ενδέχεται να πάσχετε από ΔΕΠΥ ενηλίκων, αναζητήστε μια ολοκληρωμένη αξιολόγηση από εξειδικευμένο επαγγελματία, ο οποίος μπορεί να προσδιορίσει αν συνοδεύεται από άλλα προβλήματα που συχνά αλληλεπικαλύπτονται, όπως η κατάθλιψη, το άγχος ή ο αυτισμός, όπως συνιστά ο Γκούντμαν.

Στις ΗΠΑ, φέτος αναμένεται να δημοσιευθούν νέες κλινικές κατευθυντήριες οδηγίες για την ΔΕΠΥ σε ενήλικες με στόχο τη διευκρίνιση και την απλοποίηση της διαδικασίας διάγνωσης και θεραπείας για τους κλινικούς ιατρούς.

Μια σωστή διάγνωση και αποτελεσματική θεραπεία, προσφέρει ένα δώρο σε εκείνους τους ανθρώπους, που στη ζωή τους μπορεί να βρέθηκαν στο στόχαστρο κριτικής, ως «τεμπέληδες, τρελοί, ηλίθιοι, χωρίς κίνητρα».

«Τότε καταλαβαίνουν ότι αυτό δεν ήταν πραγματικά αλήθεια», λέει ο Γκούντμαν. «Δεν με σχολίαζαν ως άτομο, σχολίαζαν τη ΔΕΠΥ μου.»

Διαβάστε επίσης