Έρευνα για τα fake news: Απειλή για τη δημοκρατία, πιστεύουν 9 στους 10 - Φόβος για τον ρόλο του AI

Σχεδόν 9 στους 10 Έλληνες δηλώνουν ότι τους προβληματίζει η διάδοση fake news και θεωρούν ότι η παραπληροφόρηση αποτελεί σοβαρή απειλή για τη δημοκρατία, αν και οι περισσότεροι εμφανίζονται πεπεισμένοι ότι οι ίδιοι μπορούν να αναγνωρίσουν μια ψευδή είδηση πιο εύκολα από τον «μέσο πολίτη».

Το 86,7% ανησυχεί για τη διάδοση των fake news, ενώ το 92,8% τα θεωρεί σοβαρό πρόβλημα για τη δημοκρατία, όπως απάντησαν σε πανελλαδική έρευνα που πραγματοποιήθηκε τον Μάρτιο του 2026.

Το 73,5% πιστεύει ότι ο μέσος πολίτης δυσκολεύεται να αναγνωρίσει τις ψευδείς ειδήσεις, τα fake news, όμως σε ποσοστό 55,1% οι Έλληνες θεωρούν ότι οι ίδιοι τις ξεχωρίζουν και μάλιστα εύκολα.

Η ενημέρωση στα social media

Όπως επιβεβαιώνουν τα ευρήματα της έρευνας, τα τελευταία χρόνια η ενημέρωση των πολιτών έχει μετακινηθεί σημαντικά προς τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης. Πολλοί χρήστες δηλώνουν ότι χρησιμοποιούν καθημερινά πλατφόρμες όπως το Facebook, το Instagram ή το YouTube, ενώ αρκετοί ενημερώνονται όχι μόνο από δημοσιογραφικά μέσα που αναπαράγονται εκεί, αλλά και από σχολιαστές ή influencers.

Η εξέλιξη αυτή αλλάζει ριζικά το τοπίο της ενημέρωσης. Σε αντίθεση με τα παραδοσιακά μέσα, όπου η δημοσιογραφική διαδικασία περιλαμβάνει έλεγχο πηγών και επιμέλεια της πληροφορίας, στα social media η διάδοση περιεχομένου γίνεται συχνά χωρίς καμία επαλήθευση. Το αποτέλεσμα είναι ότι οι ίδιες πλατφόρμες που επιτρέπουν την άμεση ενημέρωση εκατομμυρίων ανθρώπων μπορούν ταυτόχρονα να λειτουργήσουν ως μηχανισμοί ταχείας διάδοσης ψευδών ειδήσεων.

Ενδιαφέρον παρουσιάζουν και τα στοιχεία που δείχνουν ότι οι νεότεροι, που ανήκουν στη λεγόμενη GenZ (όσοι γεννήθηκαν μεταξύ 1997 και 2012), προτιμούν το Instagram για την ενημέρωσή τους, ενώ ακολουθεί το YouTube και το TikTok, με το Facebook να βρίσκεται στην τελευταία θέση. Τα δεδομένα είναι αντίστροφα για τις υπόλοιπες ηλικιακές ομάδες, με το facebook να αποτελεί την κύρια πηγή ενημέρωσης και το TikTok να βρίσκεται στην τελευταία θέση.

Παράλληλα, αρκετοί πολίτες θεωρούν ότι ο δημόσιος διάλογος στα social media χαρακτηρίζεται περισσότερο από τοξικότητα και επιθετικό λόγο παρά από λογικά επιχειρήματα, γεγονός που ενισχύει τη σύγχυση γύρω από την αξιοπιστία των πληροφοριών.

Σχεδόν καθολική ανησυχία για τα fake news

Ένα από τα πιο εντυπωσιακά ευρήματα της έρευνας είναι το επίπεδο ανησυχίας των πολιτών για τη διάδοση ψευδών ειδήσεων.

Συγκεκριμένα:

• 86,7% δηλώνει ότι ανησυχεί πολύ ή αρκετά για την εξάπλωση παραπλανητικών πληροφοριών
• Μόλις 13% δηλώνει ότι ανησυχεί λίγο ή καθόλου

Η ανησυχία αυτή δεν είναι απλώς θεωρητική. Πάνω από έξι στους δέκα πολίτες αναφέρουν ότι το τελευταίο διάστημα αισθάνθηκαν πως συνάντησαν ψευδές ή παραπλανητικό περιεχόμενο στο διαδίκτυο, γεγονός που σημαίνει Η καθημερινή εμπειρία της παραπληροφόρησης φαίνεται λοιπόν να είναι πλέον κοινή για μεγάλο μέρος της κοινωνίας.

Ένα ιδιαίτερα ενδιαφέρον στοιχείο της έρευνας είναι η αντίφαση ανάμεσα στην αντίληψη για τον «μέσο πολίτη» και στην αντίληψη για τον ίδιο μας τον εαυτό.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα:

• 73,5% θεωρεί ότι είναι δύσκολο για τον μέσο πολίτη να διακρίνει μια ψευδή είδηση
• 55,1% πιστεύει ότι ο ίδιος μπορεί σχετικά εύκολα να αναγνωρίσει μια ψευδή πληροφορία

Το φαινόμενο αυτό είναι γνωστό στην κοινωνική ψυχολογία ως «ψευδαίσθηση προσωπικής ανοσίας»: Οι άνθρωποι τείνουν να πιστεύουν ότι οι άλλοι επηρεάζονται από την παραπληροφόρηση περισσότερο από τους ίδιους. Παρά τη σχετική αυτοπεποίθηση, αρκετοί πολίτες παραδέχονται ότι στο παρελθόν έχουν πιστέψει μια είδηση που αποδείχθηκε ψευδής. Ένα σημαντικό ποσοστό δηλώνει επίσης ότι έχει μοιραστεί άθελά του μια αναληθή πληροφορία.

Το στοιχείο αυτό δείχνει πόσο εύκολα μπορεί να αναπαραχθεί μια ψευδής είδηση στο ψηφιακό περιβάλλον.

Πού εμφανίζονται συχνότερα τα fake news

Οι πολίτες θεωρούν ότι η παραπληροφόρηση εμφανίζεται συχνότερα σε συγκεκριμένες θεματικές κατηγορίες.

Μεταξύ αυτών ξεχωρίζουν:

• η πολιτική
• η υγεία
• οι διεθνείς εξελίξεις
• ζητήματα ασφάλειας και μεταναστευτικής πολιτικής

Οι θεματικές αυτές συνδέονται συχνά με έντονη κοινωνική πόλωση και ισχυρά συναισθήματα, γεγονός που ευνοεί τη διάδοση παραπλανητικού περιεχομένου.

Όταν οι πολίτες υποψιάζονται ότι μια είδηση μπορεί να είναι ψευδής, δηλώνουν ότι προσπαθούν να την ελέγξουν αναζητώντας την σε περισσότερα μέσα ενημέρωσης ή κάνοντας αναζήτηση στο διαδίκτυο. Ωστόσο, η ταχύτητα διάδοσης των πληροφοριών στα social media συχνά υπερβαίνει κατά πολύ την ταχύτητα της επαλήθευσης.

Η τεχνητή νοημοσύνη και η νέα εποχή της παραπληροφόρησης

Ένας ακόμη παράγοντας που εντείνει την ανησυχία των πολιτών είναι η τεχνητή νοημοσύνη.

Τα τελευταία χρόνια τα εργαλεία AI έχουν αποκτήσει τη δυνατότητα να δημιουργούν ρεαλιστικές εικόνες, βίντεο, ηχητικά αποσπάσματα ή κείμενα που είναι δύσκολο να διακριθούν από το πραγματικό υλικό. Το 83% των πολιτών δηλώνει ότι ανησυχεί πολύ ή αρκετά πως η τεχνητή νοημοσύνη κάνει πιο δύσκολο να ξεχωρίζει κανείς τι είναι αληθινό, σύμφωνα με την έρευνα.

Παράλληλα, αρκετοί αναφέρουν ότι έχουν ήδη συναντήσει περιεχόμενο στο διαδίκτυο που υποψιάζονται ότι δημιουργήθηκε με τεχνητή νοημοσύνη.

Η εξέλιξη αυτή δημιουργεί νέες προκλήσεις για τη δημοσιογραφία, τις πλατφόρμες κοινωνικής δικτύωσης αλλά και για τους ίδιους τους πολίτες.

Η παραπληροφόρηση ως απειλή για τη δημοκρατία

Η μεγάλη πλειονότητα των πολιτών, σε ποσοστό 92,8% θεωρεί ότι η παραπληροφόρηση αποτελεί σοβαρή απειλή για τη δημοκρατία.

Οι πολίτες πιστεύουν επίσης ότι τα fake news μπορούν:

• να επηρεάσουν τις ζωές των πολιτών (88,1%)
• να αλλοιώσουν εκλογικά αποτελέσματα (81,8%)
• να επηρεάσουν την οικονομία (78,6%)
• να απειλήσουν ακόμη και την εθνική ασφάλεια (75,9%)

Πώς επηρεάζονται οι κοινωνικές πεποιθήσεις

Η έρευνα εξετάζει επίσης πώς αξιολογούν οι πολίτες διάφορες πληροφορίες που έχουν εμφανιστεί κατά καιρούς στα μέσα ενημέρωσης ή στα social media.

Σε ορισμένες περιπτώσεις καταγράφεται ευρεία αποδοχή επιστημονικών δεδομένων, όπως ότι η κλιματική κρίση αποτελεί πραγματικό και αδιαμφισβήτητο φαινόμενο.

Τα ευρήματα αυτά δείχνουν ότι η παραπληροφόρηση μπορεί να επηρεάσει σημαντικά τμήματα της κοινωνίας ακόμη και σε ζητήματα επιστημονικής φύσης.

Εκπαίδευση και ρυθμίσεις ως απάντηση

Οι πολίτες φαίνεται να υποστηρίζουν την ανάγκη για μέτρα αντιμετώπισης των fake news.

Μεταξύ άλλων:

• αρκετοί συμφωνούν με την επιβολή αυστηρότερων ποινών για όσους διασπείρουν ψευδείς ειδήσεις
• μεγάλη πλειοψηφία θεωρεί ότι η ανάλυση ειδήσεων και fake news πρέπει να εισαχθεί ως υποχρεωτικό μάθημα στα σχολεία
• σημαντικό ποσοστό υποστηρίζει ακόμη και περιορισμούς στη χρήση των social media από παιδιά κάτω των 15 ετών

Η εκπαίδευση στην κριτική αξιολόγηση της πληροφορίας –η λεγόμενη media literacy– εμφανίζεται έτσι ως ένα από τα πιο κρίσιμα εργαλεία για την αντιμετώπιση της παραπληροφόρησης.

Η έρευνα για τα fake news πραγματοποιήθηκε σε πανελλαδικό επίπεδο τον Μάρτιο του 2026, από την εταιρεία MARC για την Γενική Γραμματεία Επικοινωνίας και Ενημέρωσης, με στόχο να αποτυπώσει τις αντιλήψεις των Ελλήνων σχετικά με την παραπληροφόρηση, τη χρήση των μέσων κοινωνικής δικτύωσης και την εμπιστοσύνη στην ενημέρωση. Στην έρευνα συμμετείχε αντιπροσωπευτικό δείγμα ενηλίκων πολιτών από ολόκληρη τη χώρα, ενώ το ερωτηματολόγιο περιλάμβανε ερωτήσεις για τις κύριες πηγές ενημέρωσης, τη χρήση των social media, την εμπιστοσύνη στις πληροφορίες που κυκλοφορούν στο διαδίκτυο, καθώς και την ικανότητα των πολιτών να αναγνωρίζουν ψευδείς ή παραπλανητικές ειδήσεις.

Παράλληλα, οι ερωτώμενοι κλήθηκαν να αξιολογήσουν τον βαθμό ανησυχίας τους για τη διάδοση fake news, τις πιθανές επιπτώσεις τους στη δημοκρατία, την οικονομία και την εθνική ασφάλεια, αλλά και τον ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει η τεχνητή νοημοσύνη στη δημιουργία παραπλανητικού περιεχομένου. Η έρευνα εξετάζει επίσης τη στάση των πολιτών απέναντι σε πιθανά μέτρα αντιμετώπισης της παραπληροφόρησης, όπως η επιβολή αυστηρότερων ποινών για όσους διασπείρουν ψευδείς ειδήσεις ή η εισαγωγή μαθημάτων ανάλυσης ειδήσεων και fake news στο σχολείο.