Ο Καποδίστριας στην Ελλάδα: Ήταν οι Μαυρομιχαλαίοι δολοφόνοι του;

Ο Καποδίστριας εκλέχτηκε από την Εθνική Συνέλευση της Τροιζήνας Κυβερνήτης της Ελλάδας για επτά χρόνια. Μετά το Πρωτόκολλο της Πετρούπολης μεταξύ Ρωσίας και Αγγλίας το 1826 είχαν εκλείψει οι βασικοί λόγοι που δεν του επέτρεπαν να δεχτεί τη θέση. Έτσι, ο Καποδίστριας αποφάσισε να δεχτεί την εκλογή. Αφού πρώτα πήγε στην Πετρούπολη και έπεισε τον τσάρο να δεχτεί την παραίτησή του (μάλιστα, ο αυτοκράτορας του πρόσφερε ισόβια τιμητική σύνταξη 60.000 φράγκων, την οποία ο Καποδίστριας αρνήθηκε), πήγε στο Λονδίνο, όπου δυστυχώς ο Κάνινγκ είχε πεθάνει και στη συνέχεια στο Παρίσι, με σκοπό να εξασφαλίσει κάποια χρήματα, με πενιχρά όμως αποτελέσματα. Μετά πήγε στην Ανκόνα με προορισμό την Ελλάδα.

Στην ιταλική πόλη έμεινε 49 μέρες και τελικά στις 26/12/1828 επιβιβάστηκε στην αγγλική κορβέτα «Wolf» και έπλευσε προς την Κέρκυρα για να προσκυνήσει τους τάφους των προγόνων του. Παραβιάζοντας τη συμφωνία, οι Άγγλοι στα ανοιχτά της Κέρκυρας τον υποχρέωσαν να επιβιβαστεί στο πολεμικό πλοίο «Warspite 74» και κατευθύνθηκε στη Μάλτα. Εκεί συναντήθηκε με τον Κόδριγκτον, ο οποίος τον ενημέρωσε για τη νέα πολιτική της χώρας του, λιγότερο φιλελληνική, μετά τον θάνατο του Κάνινγκ. Μάλιστα, ο Βρετανός τόνισε ότι ενδιαφέρεται μόνο για τα συμφέροντα της χώρας του!

Ο Καποδίστριας έφυγε από τη Μάλτα στις 14 Ιανουαρίου 1828 με το βρετανικό πολεμικό πλοίο και συνοδεία άλλων δύο πολεμικών πλοίων (ενός γαλλικού και ενός ρωσικού) έφτασε στις 18 Ιανουαρίου 1828 στο Ναύπλιο, μέσα σε κλίμα ενθουσιασμού. Ακολούθησε η μετάβασή του στην Αίγινα που ήταν τότε πρωτεύουσα της Ελλάδας.

Εκεί δέχτηκε διαδοχικά τους πολιτικούς και άλλους εξέχοντες άνδρες και άκουσε τις απόψεις τους. Η Ελλάδα βρισκόταν σε τραγική κατάσταση. Ο Κιουταχής κατείχε σχεδόν ολόκληρη τη Στερεά Ελλάδα, ενώ ο Ιμπραήμ παρά την ήττα του στο Ναβαρίνο κατείχε τα φρούρια της δυτικής Πελοποννήσου και ισχυρές θέσεις στο εσωτερικό. Αυτό ουσιαστικά σήμαινε ότι είχε υπό τον έλεγχό του μεγάλο μέρος του Μοριά. Η εξουσία της κυβέρνησης περιοριζόταν στην Αίγινα και σε λίγα ακόμα μέρη, καθώς στις θάλασσες κυριαρχούσαν οι πειρατές.

Οι εμφύλιοι πόλεμοι, ακόμα και μεταξύ ηρώων του 1821 (π.χ. Φωτομάρας-Γρίβας στο Ναύπλιο), η αναρχία, η ληστεία, το γενικότερο χάος αποτελούσαν άριστα επιχειρήματα για όσους υποστήριζαν ότι οι Έλληνες δεν μπορούν να κυβερνηθούν. Είναι χαρακτηριστική η απάντηση του υπουργού Εσωτερικών και της Αστυνομίας Ανδρέα Λόντου για τα εδάφη που ελέγχει η κυβέρνηση, σε σχετική ερώτηση του Καποδίστρια: «Έχουμε ακόμα και μερικά νησιά στο Αρχιπέλαγος (Αιγαίο) μα δεν έχουμε σχέσεις με τους νομάρχες. Τα εξουσιάζουν οι κουρσάροι». Ακόμα πιο τραγική ήταν η οικονομική κατάσταση που συνάντησε ο Καποδίστριας.

Στα δημόσια ταμεία υπήρχε ένα μόνο νόμισμα, παλιό ισπανικό, το οποίο ίσως ήταν κάλπικο! Στο υπουργείο Εξωτερικών, ο υπουργός Γεώργιος Γλαράκης είχε καταφέρει να διατηρήσει στα αρχεία, ένα μόνο έγγραφο. Αυτό ήταν το γράμμα των τριών Ναυάρχων (Κόδριγκτον, Δεριγνί και Χέιδεν) για τη Ναυμαχία του Ναυαρίνου! Ο Καποδίστριας δεν έμεινε άπραγος.

Αποφάσισε την προσωρινή αναστολή του Συντάγματος της Τροιζήνας. Αυτό έγινε κυρίως με το ψήφισμα ΝΗ’ της 18/1/1828 της Βουλής. Με αυτό προκηρύχθηκε σύγκληση Εθνικής Συνέλευσης τον Απρίλιο του 1828, αυτοδιαλύθηκε η Βουλή και συγκροτήθηκε το «Πανελλήνιον», ένα Σώμα από 27 μέλη με συμβουλευτικό κυρίως χαρακτήρα. Όσοι έμειναν έξω από αυτό, αποτέλεσαν την πρώτη αντιπολίτευση κατά του Κυβερνήτη με ελάχιστη όμως απήχηση στην κοινή γνώμη.

Ο Μεζόν, η απελευθέρωση του Μοριά και η δράση του Αυγουστίνου Καποδίστρια στη Δυτική Ελλάδα

Με ενέργειες του Καποδίστρια, ο βασιλιάς Κάρολος Γ’ της Γαλλίας ανέθεσε στον Νικολά Ζοζέφ Μεζόν (1770-1840), την απελευθέρωση της Πελοποννήσου από τον Ιμπραήμ (1828). Ο Αιγύπτιος συνθηκολόγησε και έφυγε οριστικά από την Ελλάδα, τον Σεπτέμβριο του 1828, Χαρακτηριστικό είναι, ότι απελπισμένοι Μοραΐτες τον ακολούθησαν στην Αίγυπτο!

Ο Μεζόν κατέλαβε αμαχητί τα φρούρια του Ναυαρίνου, της Κορώνης και της Μεθώνης και μετά από πολιορκία, την Πάτρα και το Ρίο. Ο Μιαούλης με τον Κανάρη απάλλαξαν το Αιγαίο από τους πειρατές, κάτι πολύ σημαντικό για τον Καποδίστρια στις διαπραγματεύσεις με τους Ευρωπαίους. Με τη μάχη της Πέτρας της Βοιωτίας, στις 12/9/1829 την τελευταία της Επανάστασης του 1821 και με την ελληνική νίκη έληξε ο αγώνας στην Ανατολική Στερεά.

Τι είχε γίνει όμως στη Δυτική Στερεά που παρέμενε στα χέρια των Τούρκων; Ο Ιωάννης Καποδίστριας διόρισε τον αδελφό του Αυγουστίνο «Πλήρη Τοποτηρητή» της Δυτικής Ελλάδας, με την εντολή να την απελευθερώσει (1829). Με τη συνδρομή οπλαρχηγών, όπως ο Βαρνακιώτης, με περίπου 4.000 άνδρες (πεζικό και ιππικό), ο Αυγουστίνος κατάφερε στις 13 Μαρτίου 1829 να συνθηκολογήσει η φρουρά των Τουρκαλβανών του Αντιρρίου και στις 18 Απριλίου, η φρουρά της Ναυπάκτου, που είχε μείνει υπό τουρκική κυριαρχία σε όλη τη διάρκεια της Επανάστασης.

Το Βραχώρι (Αγρίνιο) απελευθερώθηκε οριστικά στις 25 Απριλίου 1829. Απέμεναν το Μεσολόγγι και το Αιτωλικό. Οι Αλβανοί που υπεράσπιζαν την ιερή πόλη, πολιορκούμενοι από ξηρά και θάλασσα είχαν απογοητευτεί και κουραστεί. Όμως, ο αρχηγός της φρουράς Μουσταφά Γκιριτλί Αγά ήταν ανένδοτος. Παρά τις προσπάθειες του παλιού γνωστού του Βαρνακιώτη και του Μεσολογγίτη Κουτσούμπα, κουνιάδου του οπλαρχηγού, οι Αλβανοί παρέμειναν στο Μεσολόγγι.

Ακολούθησε η άφιξη στον Άγιο Σώστη, νησίδα της λιμνοθάλασσας του Μεσολογγίου που είχε ελευθερωθεί, η άφιξη του δίκροτου «Ελλάς». Σ’ αυτό επέβαιναν ο Αυγουστίνος Καποδίστριας, ο Ανδρέας Μιαούλης και ο Φιλικός και διπλωμάτης Ιωάννης Παπαρρηγόπουλος, που είχε πετύχει την παράδοση των φρουρών της Ναυπάκτου και του Αντιρρίου. Οι Άγγλοι, που πληροφορήθηκαν τα τεκταινόμενα, προσπάθησαν με το πολεμικό πλοίο «Μαγαδασκάρη», υπό τον Πλοίαρχο Σπένσερ να παρεμποδίσουν την παράδοση των δύο πόλεων.

Μια σειρά από ευτυχείς συγκυρίες όπως ο πλημμυρισμένος Αχελώος που δεν μπορούσε (ή έκανε ότι δεν μπορεί…) να διασχίσει ο απεσταλμένος αγγελιοφόρος του Σπένσερ, Στάθης Τζανάκης και η παρελκυστική τακτική του Αυγουστίνου Καποδίστρια έκαναν τους Αλβανούς να παραδοθούν στις 2 Μαΐου 1829, τόσο στο Μεσολόγγι, όσο και στο Αιτωλικό. Όταν ο Σπένσερ αντιλήφθηκε τι είχε συμβεί ήταν πολύ αργά. Τα σχέδια των Άγγλων για μικρό ελληνικό κράτος, που θα περιοριζόταν στον Μοριά, την Αττική και τις Κυκλάδες ναυάγησαν.

Οι Τούρκοι έκαναν εκείνες τις κρίσιμες στιγμές, ένα σοβαρό λάθος. Ο ικανός Κιουταχής πήρε μετάθεση από την Άρτα, για το Μοναστήρι της σημερινής Βόρειας Μακεδονίας, καθώς προήχθη σε βεζίρη. Ο γιος του που τον διαδέχτηκε, δεν είχε τις ικανότητες του πατέρα του. Αν ο Κιουταχής έμενε στην Άρτα, ίσως θα μπορούσε να συνδράμει τους Αλβανούς σε Μεσολόγγι και Αιτωλικό.

Σημαντικό ρόλο στις μετέπειτα-εξελίξεις έπαιξε και ο Ρωσοτουρκικός Πόλεμος (1828-1829). Η ανάληψη της αρχηγίας του ρωσικού στρατού από τον Πρώσο Καρλ φον Ντίμπιτς άλλαξε άρδην τα δεδομένα. Ο Ντίμπιτς έφτασε με τα στρατεύματά του 60 χλμ. μακριά από την Κωνσταντινούπολη. Οι Οθωμανοί πανικόβλητοι υποχρεώθηκαν να υπογράψουν (14/9/1829) τη Συνθήκη της Αδριανούπολης, με την οποία για πρώτη φορά ο σουλτάνος αναγνώρισε αυτόνομο ελληνικό κράτος.

Νέες διαβουλεύσεις μεταξύ των Συμμάχων οδήγησαν στην υπογραφή του Πρωτοκόλλου του Λονδίνου (3/2/1830), με το οποίο η Ελλάδα αναγνωρίστηκε, για πρώτη φορά, ως ανεξάρτητο κράτος. Όμως εγκαταλειπόταν η συνοριακή γραμμή Παγασητικού-Αμβρακικού και καθοριζόταν νέα, η γραμμή Αχελώου (εκβολές) – Σπερχειού (εκβολές στον Μαλιακό Κόλπο). Παράλληλα, οι Σύμμαχοι καλούσαν την Ελλάδα να αποσύρει τα στρατεύματά της, που βρίσκονταν βόρεια της γραμμής αυτής.

Ο Καποδίστριας αποδέχτηκε το Πρωτόκολλο, άμεσα όμως άρχισε προσπάθειες για αναθεώρησή του, με προτάσεις που υπέβαλε τον Απρίλιο του 1830 και έγιναν δεκτές, με νέο Πρωτόκολλο του Λονδίνου (Σεπτέμβριος 1831) και όρια τη γραμμή Παγασητικού-Αμβρακικού (πλην Ακτίου). Τον Ιούλιο του 1832, και η Πύλη δέχτηκε τους όρους αυτούς. Δυστυχώς, ο Καποδίστριας δεν ζούσε για να δει το αρχικό όραμά του να γίνεται πραγματικότητα. Πάντως, οι φιλοδοξίες του Καποδίστρια δεν σταματούσαν εκεί και έφταναν, τουλάχιστον, ως τη γραμμή Καλαμά -Θερμαϊκού…

Το εσωτερικό έργο του Καποδίστρια

Για την επιλογή των προσώπων που θα στελέχωναν τις ανώτερες κυβερνητικές θέσεις, ο Καποδίστριας ήταν πολύ προσεκτικός. Κατηγορήθηκε βέβαια ότι διόρισε σε καίριες θέσεις τον αδελφό του Αυγουστίνο, ο οποίος όμως είχε τεράστια συμβουλή στην απελευθέρωση της Δυτικής Στερεάς και Βιάρο. Όλοι συμφωνούν γι’ αυτόν, ότι ήταν μία άστοχη επιλογή που προκάλεσε δικαιολογημένες αντιδράσεις.

Ο Καποδίστριας προσπάθησε να εκπροσωπούνται όλες οι περιοχές και οι διάφορες πολιτικές ομάδες. Από τους πρώτους μήνες του 1828 άρχισε ραγδαία πρόοδος στη χώρα. Συμπληρώθηκαν οι κυβερνητικές υπηρεσίες και η επαρχιακή διοίκηση με λιτό τρόπο. Αναδιοργανώθηκε ο στρατός και ο στόλος. Η ευνομία, εκτός από τις θάλασσες αποκαταστάθηκε και στην ξηρά. Ο Κυβερνήτης προχώρησε στη ρύθμιση του φορολογικού συστήματος και την κανονική είσπραξη των δημοσίων εσόδων.

Σταδιακά, αναπτύχθηκε η εμπορική δραστηριότητα και άρχισε να αναπτύσσεται η βιοτεχνία. Η Ελλάδα απέκτησε νέο νόμισμα, τον φοίνικα. Οι παραλείψεις κατά την κοπή του όμως οδήγησαν σε εκτεταμένη κιβδηλοποιία. Ίδρυσε στην Αίγινα την Εθνική Χρηματιστική Τράπεζα, με πενιχρά όμως αποτελέσματα. Οργάνωσε τα τελωνεία, έλαβε μέτρα για την ανάπτυξη της γεωργίας (αγροκήπιο και πρότυπη Γεωργική Σχολή στην Τίρυνθα, εισαγωγή νέων καλλιεργειών, όπως της πατάτας) και της κτηνοτροφίας. Έφερε σύγχρονα μηχανήματα από το εξωτερικό. Πρόσφερε οικονομικές και φορολογικές διευκολύνσεις στους αγρότες.

Σημαντικότατο ήταν το έργο του στην παιδεία. Ιδρύθηκε ένας μεγάλος αριθμός αλληλοδιδακτικών σχολείων, τη λειτουργία των οποίων επέβλεπαν ο ίδιος και οι συνεργάτες του. Ιδρύθηκε το Ορφανοτροφείο της Αίγινας, όπου εκτός από εκπαιδευτικό ίδρυμα ήταν και καταφύγιο για τα παιδιά που έχασαν τους γονείς τους στην Επανάσταση. Κάποιοι ισχυρίζονται ότι παραμέλησε την ανώτατη παιδεία. Πώς όμως θα ιδρυόταν πανεπιστήμιο χωρίς να θεμελιωθεί στη χώρα μας η βασική παιδεία. Τέλος, οργάνωσε τα δικαστήρια, καθιέρωσε ένα νομοθετικό πλαίσιο, με βάση την «Εξάβιβλο» του Κ. Αρμενόπουλου και φρόντισε για την προστασία και την περισυλλογή πολλών αρχαιοτήτων.

Η διανομή των εθνικών κτημάτων: Το μεγάλο αγκάθι

Το μεγάλο πρόβλημα όμως για τον Καποδίστρια ήταν πώς θα διανεμηθούν τα εθνικά (πρώην οθωμανικά) κτήματα, σε ακτήμονες, αγωνιστές του 1821. Εκεί, βρέθηκε αντιμέτωπος με τα συμφέροντα των κοτζαμπάσηδων, που ήθελαν να πάρουν τα εθνικά κτήματα (υποθηκευμένα στο μεταξύ στο εξωτερικό από τα δάνεια του 1824-25 στο Λονδίνο).

Ο Καποδίστριας ήταν διστακτικός στη λήψη ριζικών μέτρων. Οι σχέσεις του με την αντιπολίτευση οξύνθηκαν. Το 1830, αρχομανείς πολιτικοί, κοτζαμπάσηδες και πλοιοκτήτες της Ύδρας έπνεαν μένεα εναντίον του Καποδίστρια. Οι στρατιωτικοί και ο λαός όμως ήταν στο πλευρό του. Το μίσος για τον Καποδίστρια υποδαύλισαν και οι Αγγλογάλλοι, οι οποίοι θεωρούσαν τον Κυβερνήτη όργανο των Ρώσων. Όμως κάτι τέτοιο δεν ίσχυε.

Ο Καποδίστριας, ο πλέον ανιδιοτελής Έλληνας πολιτικός όλων των εποχών (μόνο ο Στρατηγός και πολιτικός Νικόλαος Πλαστήρας μπορεί να συγκριθεί μαζί του) τηρούσε ίσες αποστάσεις απ’ όλους. Η δραστηριότητα της αντιπολίτευσης στην Ύδρα κατευθυνόταν από την εφημερίδα «Απόλλων» που εξέδιδε ο Αναστάσιος Πολυζωίδης, που λίγα χρόνια αργότερα αρνήθηκε να καταδικάσει τον Κολοκοτρώνη, ο οποίος είχε άριστες σχέσεις με τον Καποδίστρια.

Σημειώθηκαν εξεγέρσεις στην Ανατολική Στερεά και τη Μάνη, ενώ οι Υδραίοι πλοιοκτήτες καλούσαν τους Κυκλαδίτες να αποστατήσουν. Ο Καποδίστριας εξουδετέρωσε τις περισσότερες από αυτές, όμως οι Υδραίοι έπεισαν τον Ανδρέα Μιαούλη να καταλάβει τα περισσότερα πολεμικά πλοία στον ναύσταθμο του Πόρου.

Η κυβέρνηση ζήτησε βοήθεια από τις ναυτικές μοίρες των Μεγάλων Δυνάμεων, μόνο όμως ο Ρώσος Ρικόρντ ανταποκρίθηκε. Στις 13/8/1831 ο Μιαούλης που είχε έρθει σε σύγκρουση με τον Κανάρη ανατίναξε τα δύο μεγαλύτερα πλοία του στόλου τη φρεγάτα «Ελλάς» και την κορβέτα «Ύδρα». Παγιδεύτηκαν και άλλα δύο πλοία, η κορβέτα «Εμμανουηλία» και το ατμοκίνητο «Καρτερία». Αυτά γλίτωσαν, γιατί δύο νέοι, ο Μυκονιάτης ναύτης Γιάννης Γαλατσίδης και ένας στρατιώτης, αγνώστων στοιχείων βούτηξαν, με κίνδυνο της ζωής τους στη θάλασσα και έκοψαν την τελευταία στιγμή τα φιτίλια.

Η δολοφονία του Καποδίστρια (27/7/1831)

Το χάσμα ανάμεσα στον Καποδίστρια και τους αντιπάλους του μεγάλωσε μετά την άδικη φυλάκιση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη, που κατηγορήθηκε ότι υπέθαλπε εξέγερση στη Μάνη. Κάτι τέτοιο δεν συνέβαινε, απλά οι Μανιάτες ζητούσαν την αποπομπή του τοποτηρητή Κορνήλιου, που είχε εμπάθεια για τους Μαυρομιχαλαίους. Η αντιπολίτευση έχοντας αντιληφθεί ότι δεν μπορούσε να ανατρέψει τον Καποδίστρια οργάνωσε τη δολοφονία του, με τη συνεργασία των Αγγλογάλλων.

Πλέον, ο Καποδίστριας ήταν γι’ αυτούς «τύραννος». Κατά τη διάρκεια των συνεχών διαπραγματεύσεων για τα σύνορα του νέου κράτους, οι Μεγάλες Δυνάμεις αποφάσισαν ότι η Ελλάδα πρέπει να έχει μοναρχικό πολίτευμα και ότι Βασιλιάς της θα είναι ο Λεοπόλδος του Σαξ- Κόμπουργκ. Ο Καποδίστριας δεν ενθουσιάστηκε, αλλά δεν αποθάρρυνε τον Λεοπόλδο να αναλάβει τον ελληνικό θρόνο. Ο ίδιος ο Λεοπόλδος αρνήθηκε όμως, λόγω της μικρής έκτασης που θα είχε το νέο κράτος. Η συνάντηση του Καποδίστρια με τον Πετρόμπεη που ήταν προγραμματισμένη να γίνει το Σάββατο 6 Σεπτεμβρίου 1831, δεν έγινε, διότι ένα δημοσίευμα βρετανικής εφημερίδας για τον «τύραννο Καποδίστρια» και τον «άδικο διωγμό των Μαυρομιχαλαίων» εξόργισε τον Κυβερνήτη. Ο Πετρόμπεης επέστρεψε στις φυλακές. Καθώς περνούσε από το σπίτι όπου έμεναν ο αδελφός του Κωνσταντής και ο γιος του Γεώργιος, τους έδειξε τους φρουρούς με νοήματα, για να καταλάβουν ότι τίποτα δεν άλλαξε. Αυτό σήμανε το τέλος του Κυβερνήτη. Ο Κωνσταντής και ο Γεώργιος (ή Μπεϊζαντές) κατέστρωσαν το σχέδιο δολοφονίας για το επόμενο πρωί.

Γύρω στις 5.30 π.μ., της 7ης Σεπτεμβρίου 1831 ο Καποδίστριας ξεκίνησε για την εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα. Ο αδελφός του Αυγουστίνος προσπάθησε να τον αποτρέψει λέγοντάς του ότι είδε ένα φοβερό όνειρο. Ο Κυβερνήτης γέλασε και έφυγε. Φορούσε μια μπλε-φονσέ (σκουρόχρωμη) ρεντινγκότα (Γ. Δαφνής). Κατά μία εκδοχή, ένας σκύλος στον δρόμο του έσκισε την ρεντινγκότα και ο Καποδίστριας επέστρεψε σπίτι του για να φορέσει μια άλλη. Στον δρόμο συνάντησε μια ζητιάνα, που με άναρθρες κραυγές προσπάθησε να τον σταματήσει, σαν να προφήτευε τι θα γινόταν. Ο Καποδίστριας της έδωσε μερικά νομίσματα και συνέχισε τον δρόμο του για την εκκλησία.

Τον συνόδευαν οι δύο σωματοφύλακες του (αν και ο Αστυνόμος του Ναυπλίου Ποταμιάνος του είχε πει να του δώσει μεγαλύτερη φρουρά), Γεώργιος Κοζώνης, Κρητικός, μονόχειρας (είχε χάσει το δεξί του χέρι στο Νεόκαστρο το 1825) και ο στρατιώτης Δημήτριος Λεωνίδας από την Τρίπολη. Την ίδια ώρα, οι δύο Μαυρομιχαλαίοι ξεκινούσαν μαζί με δύο παλικάρια τους και δύο πολιτοφύλακες τους Ανδρέα Γεωργίου και Γιάννη Καραγιάννη που είχαν οριστεί να τους παρακολουθούν, αλλά είχαν μυηθεί στο σχέδιό τους.

Ο Κωνσταντής και ο Γεώργιος ήταν «υπό αρέστο» (υπό ένα είδος κράτησης). Στην είσοδο του Αγίου Σπυρίδωνα συναντήθηκαν με τον Κυβερνήτη που τους χαιρέτησε με ένα νεύμα. Τότε ο Κωνσταντής άρπαξε τον Καποδίστρια και τον πυροβόλησε πάνω από το αυτί, ενώ ο Γιώργης τον μαχαίρωσε δύο φορές στην κοιλιά. Και ο Καραγιάννης πυροβόλησε τον Καποδίστρια, αλλά αστόχησε.

Ο Καποδίστριας πέθανε ακαριαία. Ο Κωνσταντής πυροβολήθηκε από τους Κοζώνη και Φωτομάρα και έπεσε νεκρός λίγο αργότερα. Έξαλλος ο κόσμος έσυρε το πτώμα του στους δρόμους της πόλης. Ο Γεώργιος ξέφυγε αρχικά και βρήκε καταφύγιο στο σπίτι του Ταγματάρχη Βαλλιάνου. Όταν οι πολίτες τον ανακάλυψαν, πήδηξε στον κήπο του σπιτιού του Γάλλου πρέσβη Rouen που ήταν δίπλα. Ο κόσμος συγκεντρώθηκε έξω από το σπίτι του Rouen απειλώντας ότι θα το κάψει. Ο Rouen και ο Άγγλος αντιπρέσβης Ντόκινς διαμαρτυρήθηκαν στον φρούραρχο του Ναυπλίου, Πορτογάλο φιλέλληνα Αλμέιδα, ο οποίος τους ζήτησε να παραδώσουν άμεσα τον Γ. Μαυρομιχάλη.

Μπροστά στον φόβο του έξαλλου πλήθους ο Γιώργης παραδόθηκε και φυλακίστηκε αρχικά στο Ιτς Καλέ και έπειτα στο Παλαμήδη. Ο Γ. Μαυρομιχάλης, μαζί με τους Καραγιάννη και Γεωργίου δικάστηκαν στις 7 Οκτωβρίου. Οι δύο πρώτοι καταδικάστηκαν σε θάνατο και ο Γεωργίου σε 10 χρόνια φυλάκιση.

Ο Γιώργης εκτελέστηκε στις 10 Οκτωβρίου. Ο Καραγιάννης λέγοντας ότι θα αποκαλύψει και άλλους ένοχους παρέτεινε τη φυλάκισή του, χωρίς να εκτελεστεί. Τελικά, οι δύο πολιτοφύλακες έλαβαν αμνηστία και αφέθηκαν ελεύθεροι. Οι αγωνιστές του 1821, πολλοί από τους οποίους έβαψαν τα μαύρα τα φέσια τους και ο απλός κόσμος θρήνησαν τον χαμό του Καποδίστρια. Αλλά και οι εχθροί του, πολύ σύντομα κατάλαβαν το τεράστιο λάθος τους και παραδέχτηκαν ότι ο Καποδίστριας ήταν αναντικατάστατος. Ο «Απόλλων», του Πολυζωίδη, αφού «επιτέλεσε το έργο του» σταμάτησε την άλλη μέρα την κυκλοφορία του. Μεγάλη χαμένη από τη δολοφονία του Καποδίστρια ήταν η Ελλάδα, που δεν βρήκε μέχρι σήμερα αντάξιό του…

Τα στοιχεία του Δ. Κοκκινάκη που δημιουργούν ερωτήματα

Όλοι οι ιστορικοί θεωρούν δεδομένο ότι οι Μαυρομιχαλαίοι σκότωσαν τον Ι. Καποδίστρια. Ο Δημήτριος Κοκκινάκης, στο δίτομο έργο του «Ποιοι δολοφόνησαν τον Καποδίστρια» (2007), σε 1.300 σελίδες παρουσιάζει τεκμηριωμένα στοιχεία που δημιουργούν προβληματισμούς. Όλα αυτά, μετά από έρευνα 45 ετών. Ας δούμε μερικά στοιχεία και ερωτήματα.

Κατά τον Δ. Κοκκινάκη, η συνάντηση Καποδίστρια-Μαυρομιχάλη έγινε. Περνώντας από το σπίτι των δικών του, ο Πετρόμπεης είπε: «Μην ανησυχείτε, διότι σε 5-6 μέρες θα είμαστε μαζί» (κατάθεση Γ.Σ. Τερζή). Η φράση «Δεν τα βλέπετε (τα δεσμά)» ειπώθηκε από τον 8χρονο Δημητρακάκη. Ο Γ. Μαυρομιχάλης είχε φέρει 15 μέρες πριν στο Ναύπλιο, τη σύζυγό του που ήταν έγκυος. Μάλιστα της επέτρεψε να μεταβεί στην εκκλησία, κάτι που δεν θα έκανε, αν σκόπευε να δολοφονήσει τον Κυβερνήτη. Κάποια πρόσωπα που ήταν παρόντα έξω από τον ναό προκαλούν ερωτήματα: δύο ξερακιανοί νέοι, ένας ζητιάνος, ένας Σκωτσέζος κι ένας Ουαλός. Οι καταθέσεις τους έχουν χαθεί.

Οι Μαυρομιχαλαίοι συνάντησαν και νωρίτερα, στο σκοτάδι, τον Κυβερνήτη χαιρετώντας τον με σεβασμό. Αυτός ανταπέδωσε. Γιατί δεν τον σκότωσαν τότε; Ακούστηκαν τρεις πυροβολισμοί. Η πρώτη σφαίρα που αστόχησε ρίχτηκε από τον Κ. Μαυρομιχάλη, προς κάποιον που ετοιμαζόταν να πυροβολήσει τον Καποδίστρια. Η δεύτερη, από τον δολοφόνο του Κυβερνήτη και ήταν μοιραία γι’ αυτόν και η τρίτη από τον στρατιώτη Καραγιάννη στον Κ. Μαυρομιχάλη, τραυματίζοντάς τον στην κοιλιά.

Το μαχαίρι που χρησιμοποίησε (;) ο Γ. Μαυρομιχάλης, το βρήκε πάνω του ο στρατιώτης Βούλγαρης που βρισκόταν, χωρίς λόγο, ένστολος και ένοπλος, κάτι που απαγορευόταν τότε, μέσα στον ναό… Ο Κοζώνης και ο Λεωνίδας (ή Λέων) που δεν πυροβόλησε γιατί… ξέχασε να γεμίσει το όπλο του κατέθεσαν ότι είδαν το μαχαίρι πάνω στον Γιώργη.

Από τις καταθέσεις των αυτοπτών μαρτύρων, ξεχωρίζουν αυτές των Σωτήριου Μητρόπουλου, επιτρόπου του ναού, που δεν κατέθεσε τίποτα σε βάρος των Μαυρομιχαλαίων, του Ιωάννη Σαράντου, που είπε ότι τον Καποδίστρια πυροβόλησε κάποιος με μαύρη κάπα (ο Κ. Μαυρομιχάλης φορούσε άσπρη) και της κυρίας Παρασκευούλας, που έμενε απέναντι από την εκκλησία, είδε το όλο σκηνικό και είπε ότι γνωρίζει πολύ καλά τους Μαυρομιχαλαίους, αλλά τον Καποδίστρια τον πυροβόλησαν δύο άγνωστοι σ’ αυτήν.

Ίσως, ο 23χρονος Επιλοχίας Δημήτριος Μεσηνέζης που είδε τρεις περίεργους φουστανελοφόρους κοντά στον Άγιο Σπυρίδωνα μετά τη δολοφονία να ήταν ο μόνος που αντίκρισε τους πραγματικούς δολοφόνους. Και μόνο αν ανοίξει ο ερμητικά κλειστός φάκελος «The Assassination of Kapodistrias» («Η δολοφονία του Καποδίστρια»), που παραμένει στα βρετανικά αρχεία θα μαθευτεί η απόλυτη αλήθεια.

Η αινιγματική φράση του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη προς τον ιατροφιλόσοφο Διονύσιο Πύρρο

"Δεν μετράς καλά φιλόσοφε... Ανάθεμα στους Αγγλογάλλους που ήσαν η αιτία κι εγώ έχασα τους δικούς μου και το Έθνος έναν άνθρωπο που δεν θα τονε ματαβρεί, και το αίμα του με παιδεύει ως τώρα...", είπε ο Πετρόμπεης Μαυρομιχάλης (1840) προς τον ιατροφιλόσοφο Δ. Πύρρο, που κατηγόρησε τον Ι. Καποδίστρια.

Με μια πρώτη ανάγνωση, ο Πετρόμπεης παραδέχεται ότι οι δικοί του σκότωσαν τον Κυβερνήτη. Διαβάζοντας πιο προσεκτικά, ο Πετρόμπεης κατηγορεί τους "Αγγλογάλλους που ήσαν η αιτία" , για την οποία έχασε τους δικούς του. Πουθενά δεν λέει ότι ο Κωνσταντής κι ο Γιώργης σκότωσαν τον Καποδίστρια. Μήπως ήξερε κάτι παραπάνω, που όμως δεν θα μαθευτεί ποτέ;

Διαβάστε επίσης

• Ιωάννης Καποδίστριας: Ο κορυφαίος πολιτικός της νεότερης Ελλάδας
• Γιάννης Σμαραγδής για ταινία «Καποδίστριας»: «Χρωστάμε 800.000 ευρώ, ελπίζω θα τακτοποιηθεί»
• Ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρακολούθησε την ταινία «Καποδίστριας» μαζί με τον γιο του, Κωνσταντίνο