Καιρός: Στρατοσφαιρική θέρμανση, πολικός στρόβιλος και χιόνια - Δυσάρεστα νέα για την Ελλάδα
Τα ατμοσφαιρικά κύματα μπορούν να διαταράξουν την κυκλοφορία πάνω από την Αρκτική
Snapshot
- Η στρατοσφαιρική θέρμανση επηρεάζει την πιθανότητα εμφάνισης συγκεκριμένων καιρικών φαινομένων, αλλά δεν καθορίζει άμεσα πού και πότε θα επικρατήσει ψύχος ή χιόνια στην Ευρώπη και την Ελλάδα.
- Η διαταραχή του πολικού στροβίλου στη στρατόσφαιρα μπορεί να επηρεάσει την τροπόσφαιρα, αλλά η μετάδοση των επιπτώσεων στην επιφάνεια της Γης είναι περίπλοκη και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, όπως η θέση βαρομετρικών συστημάτων και η αλληλεπίδραση αερίων μαζών.
- Για να σημειωθούν χιονοπτώσεις σε χαμηλά υψόμετρα απαιτείται συνδυασμός ψυχρού αέρα και υετού, καθώς και κατάλληλη ατμοσφαιρική διάταξη, στοιχεία που δεν εξασφαλίζονται μόνο από τη στρατοσφαιρική θέρμανση.
- Η πρόβλεψη ψυχρών εισβολών και χιονοπτώσεων στην Ελλάδα είναι ιδιαίτερα σύνθετη λόγω της γεωγραφικής θέσης της χώρας και της επίδρασης της Μεσογείου, των Βαλκανίων και άλλων παραγόντων στην ατμοσφαιρική κυκλοφορία.
- Ιστορικά επεισόδια στρατοσφαιρικής θέρμανσης που προηγήθηκαν έντονων ψυχρών καιρικών φαινομένων στην Ελλάδα επιβεβαιώνουν τη σύνδεση, αλλά δεν αποτελούν εγγύηση για κάθε χειμώνα, καθώς η τελική εξέλιξη εξαρτάται από πολύπλοκες μεταβλητές.
Κάθε χειμώνα επαναλαμβάνεται μια γνώριμη εικόνα: οι χάρτες δείχνουν εξασθένηση του πολικού στροβίλου, τις θερμοκρασίες στη στρατόσφαιρα να αυξάνονται απότομα και τους ανέμους που περιστρέφονται γύρω από την Αρκτική να επιβραδύνονται.
Μέσα σε λίγες ανανεώσεις των προγνωστικών μοντέλων, η προσοχή μεταφέρεται από τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας στις ευρωπαϊκές πεδιάδες, όπου οι φίλοι του καιρού αρχίζουν να αναζητούν ένα πιθανό κύμα ψύχους, έναν αντικυκλώνα αποκλεισμού σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη ή μια ατμοσφαιρική διάταξη ικανή να φέρει χιόνια ακόμη και σε χαμηλά υψόμετρα.
Η προσμονή είναι κατανοητή, καθώς ορισμένα επεισόδια στρατοσφαιρικής θέρμανσης έχουν προηγηθεί αξιοσημείωτων χειμώνων. Ωστόσο, η σύνδεση δεν λειτουργεί σαν διακόπτης: η στρατοσφαιρική θέρμανση μπορεί να μεταβάλει τις πιθανότητες εμφάνισης συγκεκριμένων καιρικών σεναρίων, χωρίς να καθορίζει από μόνη της πού και πότε θα επικρατήσει ψύχος.
Ο πολικός στρόβιλος δεν είναι μια δεξαμενή πάγου που περιμένει να κατέβει στη Γη
Με την έλευση της ψυχρής περιόδου, πάνω από τον Βόρειο Πόλο σχηματίζεται ένα εκτεταμένο σύστημα δυτικών ανέμων στη στρατόσφαιρα, το στρώμα της ατμόσφαιρας που εκτείνεται περίπου από τα 10 έως τα 50 χιλιόμετρα πάνω από την επιφάνεια της Γης.
Αυτή η κυκλοφορία, που ονομάζεται στρατοσφαιρικός πολικός στρόβιλος, περικλείει πολύ ψυχρό αέρα και τείνει να γίνεται ισχυρότερη όσο αυξάνεται η διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στον Πόλο και τα μεσαία γεωγραφικά πλάτη.
Η ονομασία μπορεί να δημιουργεί την εντύπωση μιας τεράστιας κινούμενης μάζας πάγου, όμως ο πολικός στρόβιλος είναι κυρίως μια δομή ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, η οποία καθορίζεται από το σχήμα και την ένταση των ανέμων που περιστρέφονται γύρω από την Αρκτική.
Όταν είναι συμπαγής και ισχυρός, συμβάλλει στη διατήρηση του ψυχρότερου αέρα στα μεγάλα γεωγραφικά πλάτη. Όταν παραμορφώνεται, μετατοπίζεται ή χάνει την ισχύ του, αλλάζει η ισορροπία της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας και αυξάνονται οι πιθανότητες για μεσημβρινές μεταφορές αερίων μαζών, δηλαδή για ευκολότερη μετακίνηση αέρα από τον Βορρά προς τον Νότο ή αντίστροφα.
Υπάρχει, επίσης, ένας δεύτερος πολικός στρόβιλος, χαμηλότερα, στην τροπόσφαιρα, το στρώμα όπου αναπτύσσονται οι διαταραχές και εκδηλώνεται το μεγαλύτερο μέρος των καιρικών φαινομένων που αντιλαμβανόμαστε.
Τα δύο συστήματα συνδέονται, αλλά δεν είναι ταυτόσημα. Ένα σήμα στη στρατόσφαιρα δεν συνεπάγεται αυτόματα άμεση αλλαγή στον αεροχείμαρρο της τροπόσφαιρας ούτε συγκεκριμένη καιρική εξέλιξη πάνω από την Ευρώπη.
Τα ατμοσφαιρικά κύματα μπορούν να διαταράξουν την κυκλοφορία πάνω από την Αρκτική
Η πρώτη ώθηση που προκαλεί διαταραχές στον πολικό στρόβιλο μπορεί να προέρχεται από πολύ χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας.
Μεγάλες κυματώσεις της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, γνωστές ως πλανητικά κύματα Ρόσμπι, αναπτύσσονται στην τροπόσφαιρα και, υπό ευνοϊκές συνθήκες, μπορούν να κινηθούν προς τα ανώτερα στρώματα της ατμόσφαιρας.
Η εξέλιξή τους επηρεάζεται από διάφορους παράγοντες, μεταξύ των οποίων η κατανομή των βουνών και των ωκεανών, καθώς και η αντίθεση ανάμεσα στις αέριες μάζες. Τα κύματα αυτά μπορούν να μεταφέρουν ενέργεια προς τη στρατόσφαιρα, σε τέτοιο βαθμό ώστε να επιβραδύνουν τους δυτικούς ανέμους που περιβάλλουν τον Βόρειο Πόλο.
Όταν αλληλεπιδρούν με τον πολικό στρόβιλο, η κυκλοφορία του μπορεί να επιμηκυνθεί, να μετατοπιστεί μακριά από τον Πόλο ή ακόμη και να διασπαστεί σε δύο τμήματα.
Στις πιο έντονες φάσεις αυτής της διαδικασίας, η θερμοκρασία στη στρατόσφαιρα μπορεί να αυξηθεί κατά δεκάδες βαθμούς μέσα σε λίγες ημέρες. Από αυτή την απότομη θέρμανση, η οποία συμβαίνει σε πολύ μεγάλο ύψος και όχι κοντά στην επιφάνεια της Γης, προκύπτει και η ονομασία Αιφνίδια Στρατοσφαιρική Θέρμανση.
Ένα ισχυρό επεισόδιο αναγνωρίζεται, σύμφωνα με τον καθιερωμένο επιστημονικό ορισμό, όταν σε ύψος περίπου 10 hPa και σε γεωγραφικό πλάτος 60 μοιρών βόρεια, οι μέσοι δυτικοί άνεμοι αντιστρέφονται και γίνονται ανατολικοί.
Αυτός ο ορισμός περιγράφει τι συμβαίνει στη στρατόσφαιρα και όχι τι θα ακολουθήσει αυτομάτως στην Ευρώπη.
Ένας μετατοπισμένος ή διασπασμένος πολικός στρόβιλος αποτελεί σημαντική ένδειξη για όσους μελετούν τη μεσοπρόθεσμη ατμοσφαιρική εξέλιξη, αλλά δεν είναι ένας χάρτης χιονόπτωσης. Δείχνει ότι η ατμοσφαιρική δομή πάνω από την Αρκτική έχει διαταραχθεί, αφήνοντας ανοιχτό το κρίσιμο ερώτημα: αν και με ποιον τρόπο η διαταραχή θα καταφέρει να επηρεάσει τα χαμηλότερα στρώματα.
Το σήμα πρέπει να διασχίσει την ατμόσφαιρα και μπορεί να εξασθενήσει στην πορεία
Η αντίδραση της στρατόσφαιρας δεν μεταφέρεται προς την επιφάνεια της Γης σαν νερό που πέφτει από έναν καταρράκτη.
Μπορεί να κινηθεί προς τα χαμηλότερα στρώματα και να μεταβάλει σταδιακά τη συμπεριφορά της τροποσφαιρικής κυκλοφορίας. Ωστόσο, η ένταση, η διάρκεια και η θέση αυτής της επίδρασης διαφέρουν από επεισόδιο σε επεισόδιο.
Καθοριστική σημασία έχουν η διάρκεια της ανωμαλίας στα χαμηλότερα στρώματα της στρατόσφαιρας, η κατάσταση της τροπόσφαιρας τη στιγμή που αναπτύσσεται η θέρμανση, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο αντιδρούν ο αεροχείμαρρος και τα μεγάλα συστήματα υψηλών και χαμηλών πιέσεων.
Επιπλέον, η τροπόσφαιρα δεν είναι ένας παθητικός αποδέκτης. Παρουσιάζει έντονη μεταβλητότητα και μπορεί είτε να ενισχύσει το σήμα που έρχεται από ψηλά είτε να το εξασθενήσει ή ακόμη και να αναπτύξει μια διαφορετική ατμοσφαιρική διάταξη από εκείνη που υποδεικνύει αποκλειστικά η στρατόσφαιρα.
Οι αναλύσεις προηγούμενων επεισοδίων δείχνουν ότι οι αντιδράσεις στον ευρωατλαντικό τομέα παρουσιάζουν μεγάλες διαφορές. Σε ορισμένες περιπτώσεις αυξάνονται οι πιθανότητες σχηματισμού αντικυκλωνικών εμποδίων στον Βόρειο Ατλαντικό ή κοντά στη Γροιλανδία, ενώ σε άλλες επικρατούν κυκλωνικές διατάξεις πάνω από τον Ατλαντικό, οι οποίες συνδέονται με ηπιότερες καιρικές συνθήκες σε τμήματα της Ευρώπης.
Η επιστημονική έρευνα επισημαίνει, επίσης, ότι η ατμοσφαιρική κυκλοφορία που επικρατεί ήδη τη στιγμή της στρατοσφαιρικής θέρμανσης μπορεί να επηρεάσει την εξέλιξή της.
Για τον λόγο αυτό, δεν αρκεί να γνωρίζουμε ότι οι άνεμοι στα 10 hPa έχουν επιβραδυνθεί ή αντιστραφεί. Οι μετεωρολόγοι παρακολουθούν ολόκληρη την ατμοσφαιρική στήλη, προσπαθώντας να διαπιστώσουν αν οι ανωμαλίες επεκτείνονται σε χαμηλότερα ύψη και αν εμφανίζονται συνεκτικά σήματα στην πίεση, στους αεροχειμάρρους και στα γενικότερα μοτίβα κυκλοφορίας.
Ακόμη και όταν η σύνδεση είναι εμφανής, απαιτείται χρόνος και περαιτέρω επιβεβαίωση. Η επίδραση στην επιφάνεια της Γης μπορεί να εκδηλωθεί έπειτα από μερικές εβδομάδες, αλλά ο χρόνος δεν είναι ίδιος σε όλα τα επεισόδια.
Ένα κύμα ψύχους εξαρτάται από τη θέση των βαρομετρικών συστημάτων
Ενώ η στρατόσφαιρα μπορεί να αυξήσει τις πιθανότητες εμφάνισης μιας πιο κυματιστής ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, το τελικό αποτέλεσμα εξαρτάται από την πραγματική διάταξη των βαρομετρικών συστημάτων.
Ένα πεδίο υψηλών πιέσεων μπορεί να σχηματιστεί κοντά στη Γροιλανδία, πάνω από τη Σκανδιναβία, στη Δυτική Ευρώπη ή σε κάποια άλλη περιοχή. Κάθε διαφορετική διάταξη επηρεάζει με διαφορετικό τρόπο τον αεροχείμαρρο και τα ρεύματα αέρα που φτάνουν στην ευρωπαϊκή ήπειρο.
Ο ψυχρός αέρας μπορεί να φτάσει σε ένα τμήμα της Ευρώπης, την ώρα που σε άλλες περιοχές επικρατούν ήπιες, υγρές και άστατες συνθήκες.
Ένας αντικυκλωνικός σχηματισμός σε μεγάλα γεωγραφικά πλάτη μπορεί να ευνοήσει την επικράτηση ανατολικών ανέμων προς ορισμένες περιοχές. Ωστόσο, αν το σύστημα βρίσκεται περισσότερο δυτικά ή ανατολικά, αλλάζει η διαδρομή των αερίων μαζών και μαζί της οι θερμοκρασίες, η διάρκεια του ψύχους και οι περιοχές που επηρεάζονται.
Επομένως, είναι πιθανό μια στρατοσφαιρική θέρμανση να αυξήσει τις πιθανότητες ψυχρής εισβολής σε ορισμένες περιοχές, ενώ ταυτόχρονα να ευνοήσει ηπιότερες ή πιο βροχερές συνθήκες σε άλλες.
Η βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία επισημαίνει ότι η θέση των αντικυκλωνικών συστημάτων και του αεροχειμάρρου είναι καθοριστική και ότι η στρατοσφαιρική θέρμανση δεν εγγυάται ψυχρό καιρό ή χιονοπτώσεις, ακόμη και στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπου η στατιστική επίδραση του φαινομένου αποτελεί συχνά αντικείμενο συζήτησης.
Για την Ελλάδα, η εικόνα είναι ακόμη πιο σύνθετη. Η χώρα βρίσκεται στο νοτιοανατολικό άκρο της Ευρώπης, σε μια περιοχή όπου συναντώνται διαφορετικές αέριες μάζες και η εξέλιξη του καιρού επηρεάζεται καθοριστικά από τη Μεσόγειο, τα Βαλκάνια, τη Μαύρη Θάλασσα και τη θέση των βαρομετρικών συστημάτων.
Εάν μια στρατοσφαιρική θέρμανση οδηγήσει σε ενίσχυση αντικυκλώνα στη Σκανδιναβία ή στη Βόρεια Ευρώπη, θα μπορούσαν να δημιουργηθούν οι προϋποθέσεις για μεταφορά ψυχρών ηπειρωτικών αερίων μαζών προς τα Βαλκάνια και ενδεχομένως προς την Ελλάδα. Σε ένα τέτοιο σενάριο, οι βόρειοι και βορειοανατολικοί άνεμοι θα μπορούσαν να μεταφέρουν ψυχρό αέρα προς τη χώρα μας, με πιθανότητα αισθητής πτώσης της θερμοκρασίας.
Αντίστοιχα, μια διάταξη που θα ευνοούσε την κάθοδο ψυχρών αερίων μαζών από τη Ρωσία και την ανατολική Ευρώπη προς τα Βαλκάνια θα μπορούσε να αυξήσει τις πιθανότητες για χειμερινές συνθήκες στην Ελλάδα, ακόμη και για χιονοπτώσεις σε χαμηλότερα υψόμετρα, εφόσον συνδυαζόταν με τις κατάλληλες συνθήκες υγρασίας και υετού.
Ωστόσο, δεν είναι δεδομένο ότι κάθε ψυχρή εισβολή στην κεντρική Ευρώπη θα επεκταθεί και στη χώρα μας. Εάν η ψυχρή μάζα κινηθεί δυτικότερα ή εάν η Μεσόγειος διαμορφώσει διαφορετική κυκλοφορία, η Ελλάδα μπορεί να παραμείνει σε ηπιότερο καιρό, με νοτιάδες και βροχοπτώσεις.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η θέση των βαρομετρικών χαμηλών στη Μεσόγειο. Ένα χαμηλό στο Ιόνιο ή στο νότιο Αιγαίο μπορεί να συνδυάσει την παρουσία ψυχρού αέρα με την απαραίτητη υγρασία, δημιουργώντας ευνοϊκότερες συνθήκες για χιονοπτώσεις. Αντίθετα, μια ψυχρή εισβολή χωρίς οργανωμένο σύστημα υετού μπορεί να φέρει μόνο χαμηλές θερμοκρασίες και παγετό.
Επομένως, για την Ελλάδα δεν αρκεί να παρακολουθούμε εάν εξασθενεί ο πολικός στρόβιλος. Το κρίσιμο στοιχείο είναι η κατεύθυνση της ψυχρής εισβολής, η θέση των βαρομετρικών χαμηλών και ο τρόπος με τον οποίο θα αλληλεπιδράσουν οι αέριες μάζες πάνω από τη Μεσόγειο.
Χρειάζονται ταυτόχρονα ψυχρός αέρας και υετός για να χιονίσει
Το χιόνι, ιδιαίτερα σε χαμηλά υψόμετρα, απαιτεί έναν συγκεκριμένο συνδυασμό συνθηκών: αρκετά χαμηλές θερμοκρασίες σε όλη την ατμοσφαιρική στήλη, υετό την κατάλληλη χρονική στιγμή και μια ατμοσφαιρική κυκλοφορία που θα συνδυάσει όλα αυτά τα στοιχεία στην ίδια περιοχή.
Ένα ψυχρό μέτωπο χωρίς βροχοπτώσεις μπορεί να φέρει παγετό και αίθριο καιρό, αλλά όχι χιονόπτωση. Αντίθετα, ένα μέτωπο με άφθονη υγρασία μπορεί να προκαλέσει βροχές, εάν ο ψυχρός αέρας παραμείνει βορειότερα ή φτάσει αφού έχει ήδη περάσει το μέτωπο.
Ακόμη και το ύψος παγοποίησης, η διάρκεια των φαινομένων, η ένταση των υετοφόρων νεφών και η θέση των βαρομετρικών χαμηλών μπορούν να κάνουν τη διαφορά ανάμεσα σε μια χιονόπτωση στα ορεινά και σε ένα επεισόδιο που θα φτάσει μέχρι τα ημιορεινά ή τις πεδινές περιοχές.
Για τον λόγο αυτό, ένας χάρτης που εμφανίζει ψυχρές αποκλίσεις θερμοκρασίας σε μεγάλο τμήμα του βόρειου ημισφαιρίου δεν επιτρέπει την πρόβλεψη χιονιού σε μια συγκεκριμένη περιοχή. Απαιτείται πολύ πιο συγκεκριμένη ατμοσφαιρική διάταξη, η οποία μπορεί να αποτυπωθεί στα προγνωστικά μοντέλα σε μικρότερους χρονικούς ορίζοντες.
Η περίπτωση του Φεβρουαρίου του 2018, που αναφέρεται συχνά στις συζητήσεις για τον πολικό στρόβιλο και το ψύχος στην Ευρώπη, δείχνει ότι μπορεί να εκδηλωθεί μια ισχυρή χειμερινή κακοκαιρία όταν συνδυαστούν ευνοϊκά πολλοί παράγοντες.
Δεν μπορεί, ωστόσο, να μετατραπεί σε ένα σενάριο που θα επαναλαμβάνεται υποχρεωτικά σε κάθε στρατοσφαιρική θέρμανση. Άλλα επεισόδια έχουν προκαλέσει ασθενείς επιδράσεις, διαφορετικές από περιοχή σε περιοχή ή ακόμη και δύσκολα διακριτές από τη φυσιολογική μεταβλητότητα της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας.
Η βρετανική Μετεωρολογική Υπηρεσία υπενθυμίζει, για παράδειγμα, ότι η θέρμανση του Ιανουαρίου του 2019 δεν ακολουθήθηκε από ένα σημαντικό κύμα ψύχους στο Ηνωμένο Βασίλειο, σε αντίθεση με όσα συνέβησαν μετά το επεισόδιο του 2018.
Γιατί κάθε χειμώνα οι προσδοκίες τρέχουν πιο γρήγορα από τις προγνώσεις
Η απογοήτευση των φίλων του καιρού προκύπτει συχνά από τη σύγχυση ανάμεσα στον χρόνο και τη σημασία των προγνωστικών δεδομένων.
Ένα προγνωστικό μοντέλο μπορεί να εμφανίσει, μία ή δύο εβδομάδες νωρίτερα, μια πιθανή εξασθένηση του πολικού στροβίλου. Η συγκεκριμένη προσομοίωση ερμηνεύεται στη συνέχεια σαν να περιγράφει ήδη την εξέλιξη του καιρού στην επιφάνεια της Γης, ενώ στην πραγματικότητα αφορά ένα ενδιάμεσο στάδιο και εξακολουθεί να συνοδεύεται από σημαντική αβεβαιότητα.
Όταν η επόμενη ανανέωση αλλάζει την ένταση ή τον χρόνο εκδήλωσης του φαινομένου, η προσοχή μεταφέρεται στον νέο χάρτη και η αρχική πιθανότητα συχνά μένει στη μνήμη ως μια πρόγνωση που απέτυχε.
Οι προγνώσεις συνόλου βοηθούν στην καλύτερη κατανόηση της κατάστασης, καθώς συγκρίνουν πολλές ελαφρώς διαφορετικές προσομοιώσεις.
Εάν αρκετά μέλη του συνόλου συγκλίνουν στην εξασθένηση του πολικού στροβίλου, το σήμα μπορεί να θεωρηθεί αξιόπιστο για τη συγκεκριμένη ατμοσφαιρική στάθμη. Εάν, όμως, υπάρχουν σημαντικές αποκλίσεις ως προς την κάθοδο της διαταραχής, τη θέση των αντικυκλωνικών εμποδίων ή την αντίδραση του αεροχειμάρρου, η πρόγνωση για τις ευρωπαϊκές περιοχές παραμένει ανοιχτή.
Η βεβαιότητα για ένα στάδιο της ατμοσφαιρικής εξέλιξης δεν μεταφέρεται αυτόματα και στο επόμενο.
Υπάρχει, επίσης, ένας πιο συναισθηματικός λόγος: το χιόνι είναι ένα ορατό και εντυπωσιακό φαινόμενο, ενώ η στρατοσφαιρική θέρμανση μετράται κυρίως μέσα από τους ανέμους, τις θερμοκρασίες και τα γεωδυναμικά πεδία σε ύψη πολύ μακριά από την καθημερινότητά μας.
Η προοπτική ενός σπάνιου και εντυπωσιακού φαινομένου οδηγεί εύκολα στη φαντασία του πιο θεαματικού αποτελέσματος. Η μετεωρολογία, όμως, λειτουργεί με σενάρια και πιθανότητες και όχι με μια υποχρεωτική ακολουθία γεγονότων που συνδέει την εξασθένηση του πολικού στροβίλου με τα χιόνια στις πεδιάδες.
Ο πιο χρήσιμος τρόπος για να παρακολουθούμε μια στρατοσφαιρική θέρμανση
Μια στρατοσφαιρική θέρμανση αξίζει την προσοχή μας, επειδή μπορεί να αυξήσει τη δυνατότητα πρόγνωσης της χειμερινής ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας σε χρονικό ορίζοντα αρκετών εβδομάδων και επειδή, σε ορισμένες περιπτώσεις, ευνοεί συνθήκες που διευκολύνουν τον σχηματισμό αντικυκλωνικών εμποδίων και ψυχρών εισβολών.
Για να την ερμηνεύσουμε, ωστόσο, με ισορροπημένο τρόπο, είναι προτιμότερο να παρακολουθούμε τρία διαφορετικά στάδια: τι συμβαίνει στη στρατόσφαιρα, εάν το σήμα φτάνει στην τροπόσφαιρα και ποια ατμοσφαιρική διάταξη διαμορφώνεται στη συνέχεια πάνω από την Ευρώπη.
Μόνο όταν τα προγνωστικά μοντέλα αρχίσουν να παρουσιάζουν συνέπεια και στα χαμηλότερα στρώματα της ατμόσφαιρας έχει νόημα να συζητάμε για τις περιοχές που ενδέχεται να επηρεαστούν περισσότερο, τις διαδρομές των αερίων μαζών και τα πιθανά κύματα ψύχους.
Για να μιλήσουμε ειδικότερα για χιόνια στην Ελλάδα, χρειάζεται να περιμένουμε λίγο περισσότερο. Πρέπει να εμφανιστούν αξιόπιστες προγνώσεις που να συνδυάζουν κατάλληλες θερμοκρασίες και υετό, με αρκετά συγκεκριμένη γεωγραφική κατανομή, ώστε να μπορούμε να διακρίνουμε τον κίνδυνο χιονόπτωσης στα ορεινά από εκείνον στα ημιορεινά ή στις πεδινές περιοχές.
Ο πολικός στρόβιλος, επομένως, δεν απογοητεύει τους φίλους του καιρού όταν η στρατοσφαιρική θέρμανση δεν φέρνει τα χιόνια που περίμεναν. Απλώς καταγράφεται μια πραγματική αλλαγή σε ένα επίπεδο της ατμόσφαιρας που αποτελεί μόνο την αρχή μιας σύνθετης αλυσίδας εξελίξεων.
Το χιόνι μπορεί να έρθει όταν όλες οι φάσεις αυτής της διαδικασίας συνδυαστούν ευνοϊκά. Εάν αυτό δεν συμβεί, το στρατοσφαιρικό σήμα εξακολουθεί να έχει επιστημονική αξία, αλλά ποτέ δεν αποτελούσε εγγύηση για τον καιρό που θα επικρατούσε έξω από το παράθυρό μας.
Τα επεισόδια που αναζωπυρώνουν τις προσδοκίες
Η μνήμη ορισμένων εξαιρετικών περιπτώσεων εξηγεί ακριβώς γιατί κάθε νέα στρατοσφαιρική θέρμανση αναζωπυρώνει τις προσδοκίες για παγετό και χιόνια.
Τον Δεκέμβριο του 1984, μια ισχυρή στρατοσφαιρική θέρμανση προηγήθηκε του ιστορικού κύματος ψύχους του Ιανουαρίου του 1985, με έντονες χιονοπτώσεις, ιδιαίτερα στη βόρεια Ελλάδα.
Μεταξύ Ιανουαρίου και Φεβρουαρίου του 2012, μια στρατοσφαιρική ανωμαλία συνέπεσε με την εισβολή ψυχρών ηπειρωτικών αερίων μαζών και τις εξαιρετικά έντονες χιονοπτώσεις που επηρέασαν ιδιαίτερα την κεντρική Ελλάδα και τις περιοχές της ανατολικής ηπειρωτικής χώρας.
Τέλος, τον Φεβρουάριο του 2018, ο πολικός στρόβιλος διασπάστηκε έπειτα από μια ισχυρή στρατοσφαιρική θέρμανση και, προς το τέλος του μήνα, ο σιβηρικός αέρας έφτασε και στην Ελλάδα, προκαλώντας παγετό και χιονοπτώσεις σε αρκετές περιοχές της χώρας.
Πρόκειται για προηγούμενα επεισόδια που αποδεικνύουν πόσο σημαντική μπορεί να είναι η σύνδεση ανάμεσα στη στρατόσφαιρα και την τροπόσφαιρα, αλλά και γιατί δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται ως οδηγός για κάθε χειμώνα.
Και στις τρεις περιπτώσεις, το ψύχος κατάφερε να φτάσει στην Ελλάδα χάρη σε μια συγκεκριμένη διάταξη της ατμοσφαιρικής κυκλοφορίας, την οποία η στρατοσφαιρική θέρμανση μπορεί να ευνοήσει, αλλά δεν μπορεί να εγγυηθεί.
