Ουκρανία: Το απόλυτο «εργαστήρι» του πολέμου - Τα πέντε «πεδία» της μάχης
Τέσσερα χρόνια μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία στις 24 Φεβρουαρίου 2022, ο πόλεμος αυτός έχει εξελιχθεί σε ένα από τα πιο καθοριστικά γεγονότα της σύγχρονης ιστορίας. Όχι μόνο λόγω των ανθρώπινων απωλειών - που έχουν ξεπεράσει κάθε αρχική εκτίμηση - αλλά και επειδή έχει μεταμορφώσει ριζικά τον τρόπο διεξαγωγής των συγκρούσεων.
Η Ουκρανία έχει γίνει εργαστήριο του πολέμου του μέλλοντος: ένα πραγματικό πεδίο δοκιμών όπου φθηνές τεχνολογίες, μαζικός όγκος πυρός, αποκεντρωμένα μοντέλα μάχης και πολυχωρικές (multi-domain) επιχειρήσεις ξαναγράφουν τους κανόνες της στρατιωτικής τέχνης.
Σήμερα, η Ρωσία ελέγχει περίπου το 20% της ουκρανικής επικράτειας (συμπεριλαμβανομένων περιοχών από το 2014), ενώ οι προόδοι της το 2024 ήταν περίπου 4.000–4.168 τετραγωνικά χιλιόμετρα - με υψηλότατο ανθρώπινο κόστος. Η Ουκρανία βασίζεται από την πλευρά της στη διεθνή βοήθεια εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων, αλλά παράλληλα έχει μετατρέψει το μέτωπο σε παγκόσμιο εργαστήριο καινοτομίας: από drones και AI μέχρι υπόγειες υποδομές και CEMA (Cyber Electromagnetic Activities).
Το Newsbomb επικοινώνησε με τον Καθηγητή Γεωπολιτικής και σύγχρονων στρατιωτικών τεχνολογιών στη Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων Κωνσταντίνο Γρίβα, προκειμένου να εξετάσει τις εξελίξεις που η σύγκρουση στην Ουκρανία έφερε στο πεδίο της μάχης αλλά και την Στρατιωτική Τέχνη γενικότερα.
Η πρώτη φάση της εισβολής
«Ο πόλεμος στην Ουκρανία κατέδειξε ότι μια διαχρονική παθογένεια πολλών στρατών σε όλο το μήκος της Ιστορίας συνεχίζει να υφίσταται» εξηγεί ο Κώστας Γρίβας, προκειμένου να εξηγήσει πώς ακριβώς διαμορφώθηκε η σύγκρουση στην Ουκρανία. «Είναι η άρνηση να αντιληφθούν το καινούργιο. Ο ρόλος των drones δεν ήταν κάτι κρυφό και καινοφανές όσο πολλές φορές αναφέρεται. Ήδη από το 2017 στο Ιράκ το ISIS είχε καταφέρει να επιτύχει τοπική αεροπορική κυριαρχία με τη χρήση μικρών αυτοσχέδιων καμικάζε drones. Επίσης, μικρά ρομποτικά θαλάσσια συστήματα, επιφανείας και υποβρύχια, είχαν εμφανιστεί πολύ πριν, αρχίσουν να βουλιάζουν τα ρωσικά πολεμικά πλοία στον Εύξεινο Πόντο».
«Όμως, ελάχιστα πράγματα είχαν γίνει από τους «παραδοσιακούς» στρατούς για να ενσωματώσουν ή να αντιμετωπίσουν παρόμοια, χαμηλής τεχνολογίας και χαμηλού κόστους, συστήματα» συνεχίζει προκειμένου να μας εισάγει στο πώς ξεκίνησε ο πόλεμος..
Αυτή η προσκόλληση στο παρελθόν φάνηκε και στον αρχικό ρωσικό σχεδιασμό: «Η επίθεση στην Ουκρανία είχε μια σειρά από ιδιαιτερότητες. Κατά τα φαινόμενα οι Ρώσοι επιχείρησαν να εφαρμόσουν μια εκσυγχρονισμένη μορφή της Μάχης εις Βάθος (Deep Battle) που είναι πνευματικό τέκνο του Έλληνα Βλαδίμηρου Τριανταφύλωφ. Έτσι, προβλεπόταν, πάλι ως εκτίμηση με βάση αυτά που γνωρίζουμε, μια ταυτόχρονη επίθεση σε όλο το βάθος της ουκρανικής άμυνας, με την αιχμή του δόρατος να είναι ειδικές δυνάμεις που θα καταλάμβαναν το προεδρικό μέγαρο στο Κίεβο και πιθανώς και άλλα κυβερνητικά και κρατικά κτίρια.
Ακολουθούσαν δυνάμεις αλεξιπτωτιστών που είχαν φτάσει σε κοντινό αεροδρόμιο και εν τέλει θα έφθαναν και μηχανοκίνητες μονάδες ώστε να εξασφαλίσουν το αρχικό αποτέλεσμα. Όταν η επίθεση των ειδικών δυνάμεων απέτυχε όλο το σχέδιο κατέρρευσε. Κατά τα φαινόμενα, οι Ρώσοι πίστευαν ότι θα επετύγχαναν μια γρήγορη και σχετικά αναίμακτη αλλαγή καθεστώτος, όπως περίπου είχαν επιτύχει στην πρώτη φάση της εισβολής στο Αφγανιστάν στα τέλη της δεκαετίας του 70.
Όταν αυτό δεν προέκυψε εγκλωβίστηκαν σε έναν πόλεμο για το οποίον δεν ήταν επαρκώς προετοιμασμένοι» συνεχίζει. Ωστόσο, προσαρμόστηκαν πολύ γρήγορα.
Από την «χειρουργική επέμβαση» στη μάζα πυρός και από τα «έξυπνα όπλα» στα «χαζά»
Οι επιχειρήσεις στην Ουκρανία κατέδειξαν τη μεγάλη σημασία του όγκου πυρός και του όγκου πυρός σε παρατεταμένες χρονικές περιόδους. Ο αριθμός των πυρομαχικών που ρίφθησαν μέχρι σήμερα κονιορτοποίησε τις αντιλήψεις που ίσχυαν μέχρι πρότινος στη Δύση για πολεμικές αναμετρήσεις που θα διεξάγονταν με μικρό αριθμό «έξυπνων» πυρομαχικών προσβολής ακριβείας (PGM), αντιθέτως, φάνηκε ότι παρόμοια βλήματα υψηλού κόστους και υψηλής τεχνολογίας μπορεί σχετικά εύκολα να παραπλανηθούν και τα «χαζά» παραδοσιακά βλήματα πυροβολικού, οβίδες και ρουκέτες, απέδειξαν ότι παραμένουν ο κυρίαρχος στο πεδίο της μάχης.
Οι ζώνες του θανάτου και τα λιβάδια των οπτικών ινών
Αυτή η επιστροφή στην κλασική ισχύ πυρός συνδυάστηκε με νέα δεδομένα στο έδαφος. Όπως εξηγεί ο Κώστας Γρίβας «ο ρόλος των υπόγειων οχυρώσεων και υποδομών απεδείχθη τεράστιος και όχι μόνο για άμυνα αλλά και ως μέσο άσκησης επιθέσεων, είτε ως ορμητήριο του πυροβολικού είτε ακόμη και μετακίνησης μέσω του υπεδάφους μονάδων πεζικού» συνεχίζει ο Κώστας Γρίβας περιγράφοντας ένα πεδίο μάχης που θυμίζει περισσότερο πλέον Πρώτο Παγκόσμιο Πόλεμο και όχι συγκρούσεις των περασμένων δεκαετιών.
Τα αποκεντρωτικά μοντέλα μάχης, αποδείχθηκε επίσης ότι είναι εξαιρετικά χρήσιμα και αποτελεσματικά. Μικρές ομάδες μαχητών, ευέλικτες και ταχυκίνητες, είναι οι μόνες που μπορούν να κινηθούν σήμερα με σχετική ασφάλεια στη ζώνη του θανάτου μεταξύ ρωσικών και ουκρανικών δυνάμεων.
Και -σύμφωνε με τον Κώστα Γρίβα - τα fpv drones, εφοδιασμένα με οπτική ίνα, πλέον ανταγωνίζονται σε επιδόσεις όσον αφορά το βεληνεκές, την ταχύτητα και την καταστρεπτική ικανότητα, ακόμη και δραματικά πιο ακριβά οπλικά συστήματα υψηλών επιδόσεων, όπως είναι ο ισραηλινός πύραυλος Spike NLOS με βεληνεκές, όταν εκτοξεύεται από το έδαφος περίπου 32 χλμ. Ήδη υπάρχουν καμικάζε FPV drone με καλώδιο οπτικής ίνας μήκους 50 χλμ και σε λίγο και 60 χλμ, που επιτυγχάνουν μέγιστη ταχύτητα 200 χλμ ανά ώρα και αποτελούν ένα εξαιρετικά αποτελεσματικό υποκατάστατο (και σε κάποιες παραμέτρους ανώτερο) από όπλα σαν το Spike NLOS, με κόστος που μπορεί να φθάνει το 5% ή ακόμη και το 3% του Spike NLOS.
Ακριβές πλατφόρμες δίχως χρόνο ζωής
Αυτή η εξέλιξη θέτει σε κίνδυνο «κλασσικά πολεμικά μέσα». Σύμφωνα με τον Κ. Γρίβα «μεγάλες και ακριβές πλατφόρμες σαν τα άρματα μάχης είναι πλέον βέβαιο ότι δεν μπορούν να επιβιώσουν στη ζώνη του θανάτου για παραπάνω από δέκα λεπτά».
«Ωστόσο, οι δυνάμεις ελιγμού δεν έχουν πει την τελευταία τους λέξη», προειδοποιεί. Ήδη αναπτύσσονται αντίδοτα πολλών τύπων για τα drones και αν τα μεμονωμένα άρματα είναι εύκολη λεία, τεθωρακισμένοι σχηματισμοί ικανοί να ασκούν σφαιρική προβολή ισχύος μπορεί να επανέλθουν στο προσκήνιο. Ωστόσο, δεν είναι μόνο τα drones.
Το τέλος των ψευδαισθήσεων
Πέρα από την τεχνολογία, ο πόλεμος αυτός σάρωσε και το διεθνές νομικό πλαίσιο. «Ένα άλλο αποτέλεσμα του πολέμου στην Ουκρανία είναι ότι έστειλε στον σκουπιδοτενεκέ της Ιστορίας συνθήκες περί απαγόρευσης διαφόρων κατηγοριών όπλων. Ξεκίνησε με την, έτσι και αλλιώς, παρανοϊκή συνθήκη του Όσλο - Δουβλίνου για την απαγόρευση των όπλων διασποράς (cluster weapons) και συνέχισε με τη Συνθήκη της Οττάβα για τις νάρκες κατά προσωπικού». Πέραν του ότι νάρκες κατά προσωπικού χρησιμοποιήθηκαν μαζικά στην Ουκρανία, πολλές χώρες αποχωρούν από τη Συνθήκη, θεωρώντας (και ορθά) ότι οι νάρκες κατά προσωπικού αποτελούν κομβικό κομμάτι των αμυντικών τους ικανοτήτων και δεν μπορούν να το θυσιάσουν».
Ο πόλεμος στις Πέντε Διαστάσεις
«Πυροβολικό - Υπόγειες υποδομές (primitive infrastructures) - αποκεντρωτικά μοντέλα μάχης και μετέωρο βήμα για τις μονάδες ελιγμού» είναι αυτά που χαρακτηρίζουν εν πολλοίς τον πόλεμο στην Ουκρανία, καταλήγει ο Κώστας Γρίβας. «Μαζί φυσικά με τις ικανότητες επιτήρησης και συντονισμού από το διάστημα και τις δυνατότητες στοχοποίησης και αποδιοργάνωσης του αντιπάλου που προσφέρουν οι ικανότητες κυβερνοπολέμου και ηλεκτρονικού πολέμου, οι οποίες εκφράζονται με το αρκτικόλεξο CEMA (Cyber Electromagnetic Activities)».
Γενικότερα, έχουμε αυτό που λέμε «πολυχωρικό» (multi domain) πόλεμο, δηλαδή ενοποιημένες και συνδυασμένες στους πέντε χώρους της μάχης (στεριά, θάλασσα, αέρα, διάστημα και κυβερνοχώρο μαζί με το ηλεκτρομαγνητικό φάσμα) και μια ενοποίηση του πολέμου στην ιστορική του πορεία.
«Έχουμε τον Α΄Παγκόσμιο Πόλεμο ενδεδυμένο με ρομποτικά συστήματα, διαστημική επιτήρηση και τεχνητή νοημοσύνη που αξιοποιεί έναν τεράστιο όγκο δεδομένων για να διεξάγει γρήγορη στοχοποίηση και αποδιοργάνωση του αντιπάλου» καταλήει ο Κ. Γρίβας περιγράφοντας την εξέλιξη της σύγκρουσης στην Ουκρανία.