Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Η ιστορικός που ανανέωσε τη μελέτη του Βυζαντίου και τη θέση του στην ευρωπαϊκή ιστορία

Με ένα ανεκτίμητο έργο για τη βυζαντινολογία και την ευρωπαϊκή ιστορία αποχαιρετά ο ακαδημαϊκός κόσμος την Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, η οποία έφυγε από τη ζωή στις 16 Φεβρουαρίου, σε ηλικία 99 ετών.

Η σπουδαία ιστορικός ταύτισε το όνομά της με την ανανέωση της μελέτης του Βυζαντίου, αναδεικνύοντάς το ως μια συνεκτική, πολυεθνική και πολιτικά οργανωμένη αυτοκρατορία, μακριά από παλαιότερες αντιλήψεις που το παρουσίαζαν ως παρακμιακό ή περιθωριακό μόρφωμα.

Με διεθνή ακαδημαϊκή πορεία και ισχυρή παρουσία στη Γαλλία, διαμόρφωσε γενιές ιστορικών και συνέβαλε καθοριστικά στην ένταξη του Βυζαντίου στο ευρωπαϊκό ιστορικό αφήγημα. Η συμβολή της, επιστημονική και δημόσια, παραμένει σημείο αναφοράς για την ελληνική και διεθνή ιστοριογραφία.

Η ανατροπή των στερεοτύπων

Με τις μελέτες της, η Αρβελέρ απέδειξε ότι το Βυζάντιο δεν ήταν απλώς ένα «ανατολικό κράτος», αλλά μια πολιτικά και πολιτισμικά ισχυρή οντότητα. Εστίασε στη συνέχεια του ρωμαϊκού κράτους, στην ιδεολογική και διοικητική συνοχή της αυτοκρατορίας και στον ρόλο της βυζαντινής πολιτικής σκέψης στη διαμόρφωση της ευρωπαϊκής ταυτότητας.

Σημαντικά έργα και προσέγγιση

Ξεκινώντας με Έρευνες για τη διοίκηση της Βυζαντινής Αυτοκρατορίας (1960), συνέχισε με τίτλους όπως:

• Το Βυζάντιο και η θάλασσα (1966)

• Μελέτες για τη διοικητική και κοινωνική διάρθρωση του Βυζαντίου (1971)

• Βυζάντιο, η χώρα και τα εδάφη (1976)

• Η πολιτική ιδεολογία της βυζαντινής αυτοκρατορίας (1976)

• Βυζαντινή γεωγραφία, ιστορική γεωγραφία του μεσογειακού κόσμου

Επιπλέον, έγραψε Η Σμύρνη ανάμεσα σε δύο τουρκικές κατοχές (1975), Η διασπορά στο Βυζάντιο (1995), The Making of Europe (2000), Σας μιλώ για το Βυζάντιο (2014) και Μικρασία, καρδιά του ελληνισμού (2021). Μέσα από αυτά, αναθεώρησε την παλαιότερη δυτικοκεντρική οπτική, παρουσιάζοντας το Βυζάντιο ως πολυεθνική και ανθεκτική αυτοκρατορία με ισχυρή διοικητική οργάνωση και πλούσια πολιτισμική δυναμική.

Διεπιστημονική μέθοδος και διεθνής επιρροή

Η Αρβελέρ συνδύαζε ιστορία, φιλολογία, γεωγραφία και πολιτική θεωρία, αναλύοντας κριτικά τις πηγές με έμφαση στη ρητορική και την ιδεολογία τους. Μελέτησε τη βυζαντινή κρατική ιδεολογία, την πολυεθνοτική σύνθεση της αυτοκρατορίας και τη σχέση Βυζαντίου-Ευρώπης, συμβάλλοντας στην ένταξη του Βυζαντίου στο ευρωπαϊκό ιστορικό αφήγημα.

Διδασκαλία, δημόσια παρουσία και κληρονομιά

Η διδασκαλία της στη Γαλλία και διεθνώς δημιούργησε σχολή σκέψης που γέννησε γενιές ιστορικών. Η συμμετοχή της στην αντίσταση κατά του ναζισμού και η δημόσια παρουσία της ανέδειξαν το ήθος και την προσωπικότητά της. Η συνεισφορά της παραμένει ζωντανή, επηρεάζοντας την επιστημονική έρευνα και τον δημόσιο διάλογο για το Βυζάντιο και την ευρωπαϊκή ιστορία.

Διαβάστε επίσης

• Τασούλας για Γλύκατζη - Αρβελέρ: Αναμετρήθηκε με τα μεγάλα, έτσι έκανε τα αδύνατα, δυνατά
• Ελένη Γλύκατζη - Αρβελέρ: «Καλό σου ταξίδι αγαπημένη μου», ο αποχαιρετισμός του πρωθυπουργού
• Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ: Μια φωτογραφία και μια ανάμνηση στη μνήμη της από το Μουσείο της Ακρόπολης