Οι νέες συμμαχίες της Αθήνας απέναντι στον Ερντογάν - Το στοίχημα με Άμπου Ντάμπι και Αίγυπτο
Το τουρκολιβυκό μνημόνιο φέρνει πιο κοντά Ελλάδα, Κύπρο και Κάιρο – Η συνάντηση Μητσοτάκη με τον διάδοχο του Άμπου Ντάμπι, οι νέες γεωπολιτικές ισορροπίες και ο κίνδυνος να χαθεί πολύτιμο έδαφος στην Ανατολική Μεσόγειο
Snapshot
- Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου εντείνει τον ανταγωνισμό για τα θαλάσσια δικαιώματα και την ενεργειακή ασφάλεια στην Ανατολική Μεσόγειο.
- Η συνάντηση Μητσοτάκη με τον διάδοχο του Άμπου Ντάμπι στοχεύει στην ενίσχυση της στρατηγικής συνεργασίας Ελλάδας-Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων.
- Η Αίγυπτος χαρακτηρίζει άκυρο το τουρκολιβυκό μνημόνιο και αποτελεί βασικό σύμμαχο της Ελλάδας στην προστασία των θαλάσσιων δικαιωμάτων.
- Η Αθήνα πρέπει να θεσμοθετήσει στενότερο συντονισμό με την Αίγυπτο και να ενισχύσει τη συνεργασία με τα Εμιράτα και την Κύπρο για την αντιμετώπιση των τουρκικών επιδιώξεων.
- Η ελληνική διπλωματία οφείλει να παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο για τη νομική και διπλωματική αντιμετώπιση του μνημονίου και να διατηρήσει ενεργό ρόλο στη διαμόρφωση των περιφερειακών ισορροπιών.
Σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη συγκυρία για τα ελληνικά συμφέροντα στην Ανατολική Μεσόγειο, η Αθήνα καλείται να περάσει από τις διπλωματικές διαμαρτυρίες στην οικοδόμηση ενός ισχυρού περιφερειακού μετώπου απέναντι στις τουρκικές επιδιώξεις. Η κύρωση του τουρκολιβυκού μνημονίου από τη Βουλή των Αντιπροσώπων της Λιβύης επαναφέρει με ένταση στο προσκήνιο τον ανταγωνισμό για τις θαλάσσιες ζώνες, την ενεργειακή ασφάλεια και τον έλεγχο των γεωπολιτικών ισορροπιών στην περιοχή.
Σε αυτό το περιβάλλον, η συνάντηση του Κυριάκου Μητσοτάκη με τον διάδοχο του Άμπου Ντάμπι, σεΐχη Χαλίντ μπιν Μοχάμεντ μπιν Ζαγέντ Αλ Ναχιάν, σήμερα Πέμπτη στο Μέγαρο Μαξίμου αποκτά ιδιαίτερο ενδιαφέρον. Η επίσκεψη, που συνοδεύεται από το Επενδυτικό Φόρουμ Ελλάδας – Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, πραγματοποιείται σε μια στιγμή κατά την οποία η Ελλάδα χρειάζεται να ενισχύσει τα ερείσματά της στον αραβικό κόσμο και να αξιοποιήσει τις στρατηγικές συνεργασίες της.
Το ζητούμενο, ωστόσο, δεν είναι μόνο οι επενδύσεις. Είναι αν η Αθήνα μπορεί να μετατρέψει τις διμερείς σχέσεις σε ένα ευρύτερο πλέγμα πολιτικής και διπλωματικής υποστήριξης, ικανό να περιορίσει την τουρκική επιρροή στη Λιβύη και να αποτρέψει τη δημιουργία νέων τετελεσμένων.
Το μήνυμα από το Κάιρο και η μάχη για τη Λιβύη
Η αντίδραση της Αιγύπτου στην κύρωση του μνημονίου αποτελεί σημαντική εξέλιξη. Το Κάιρο χαρακτήρισε τη συμφωνία άκυρη και χωρίς νομική ισχύ για την Αίγυπτο, υποστηρίζοντας ότι θίγει κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας στην αποκλειστική οικονομική ζώνη και στην υφαλοκρηπίδα της.
Η αιγυπτιακή στάση δημιουργεί ένα κρίσιμο πεδίο συνεννόησης με την Ελλάδα. Οι δύο χώρες έχουν ήδη υπογράψει συμφωνία μερικής οριοθέτησης ΑΟΖ, ενώ διατηρούν τακτικό πολιτικό συντονισμό για τις εξελίξεις στη Λιβύη. Η κοινή τους αντίθεση στο τουρκολιβυκό μνημόνιο δεν αποτελεί συγκυριακή σύμπτωση, αλλά συνδέεται με την ανάγκη προστασίας των θαλάσσιων δικαιωμάτων τους και διατήρησης της σταθερότητας στην Ανατολική Μεσόγειο.
Εδώ βρίσκεται και το πρώτο μεγάλο στοίχημα για την ελληνική διπλωματία: να μην περιοριστεί σε μια κοινή ανακοίνωση, αλλά να εξασφαλίσει διαρκή συνεννόηση με το Κάιρο. Η Αθήνα οφείλει να επιδιώξει συγκεκριμένο συντονισμό για τις επόμενες κινήσεις, από τις διπλωματικές παρεμβάσεις σε διεθνή φόρα μέχρι την προστασία των δικαιωμάτων των δύο χωρών στις θαλάσσιες ζώνες.
Γιατί η Αίγυπτος δεν είναι απλώς ένας ακόμη σύμμαχος. Είναι βασικός περιφερειακός παράγοντας, με άμεσο ενδιαφέρον για τη Λιβύη και καθοριστικό ρόλο στις ισορροπίες της Βόρειας Αφρικής.
Το Άμπου Ντάμπι ως στρατηγικός εταίρος
Η σχέση Ελλάδας – Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων έχει αναβαθμιστεί σημαντικά τα τελευταία χρόνια. Οι δύο χώρες έχουν αναπτύξει στρατηγική εταιρική σχέση, η οποία καλύπτει την άμυνα, την οικονομία, την ενέργεια, την τεχνολογία και τις επενδύσεις.
Η επίσκεψη του διαδόχου του Άμπου Ντάμπι προσφέρει την ευκαιρία να αποκτήσει αυτή η σχέση ακόμη μεγαλύτερο βάθος. Η Αθήνα έχει κάθε λόγο να επιδιώξει στενότερο πολιτικό συντονισμό με τα Εμιράτα, τα οποία διαθέτουν σημαντικά οικονομικά μέσα και περιφερειακή επιρροή.
Χρειάζεται, ωστόσο, ρεαλισμός. Η προσέγγιση με το Άμπου Ντάμπι δεν σημαίνει αυτομάτως ότι τα Εμιράτα θα αναλάβουν συγκεκριμένες δεσμεύσεις απέναντι στην Τουρκία ή ότι η Λιβύη θα αποτελέσει το βασικό αντικείμενο των αυριανών συνομιλιών. Αυτό που μπορεί να επιδιώξει η ελληνική πλευρά είναι να αξιοποιήσει τη στρατηγική σχέση για ευρύτερη συνεργασία και ανταλλαγή απόψεων σχετικά με τις περιφερειακές εξελίξεις.
Το ζητούμενο είναι να υπάρξει ουσιαστική συνέχεια. Να μη μείνει η επίσκεψη στις οικονομικές συμφωνίες και στις θετικές δηλώσεις, αλλά να ενισχυθεί η πολιτική διάσταση της συνεργασίας.
Πέντε κινήσεις για να χτίσει η Αθήνα το δικό της μέτωπο
Πρώτον, να θεσμοθετήσει στενότερο συντονισμό με την Αίγυπτο για τη Λιβύη, με τακτικές επαφές και κοινή αξιολόγηση κάθε νέας εξέλιξης.
Δεύτερον, να αξιοποιήσει τη συνάντηση με τον διάδοχο του Άμπου Ντάμπι για να ενισχύσει τον πολιτικό διάλογο με τα Εμιράτα, χωρίς να θεωρεί δεδομένη οποιαδήποτε δέσμευση που δεν έχει συμφωνηθεί.
Τρίτον, να ενισχύσει τη συνεργασία με την Κύπρο και να αξιοποιήσει την ευρωπαϊκή διάσταση του ζητήματος. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει ήδη εκφράσει την αντίθεσή της στο μνημόνιο, επισημαίνοντας ότι θίγει δικαιώματα τρίτων κρατών και δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας.
Τέταρτον, να διατηρήσει ανοικτούς διαύλους με όλες τις πλευρές της Λιβύης. Η Αθήνα δεν έχει την πολυτέλεια να αφήνει το πεδίο ελεύθερο στην Άγκυρα, ιδιαίτερα μετά την αλλαγή στάσης της ανατολικής λιβυκής πλευράς.
Πέμπτον, να παρουσιάσει συγκεκριμένο σχέδιο για τη διπλωματική και νομική αντιμετώπιση του μνημονίου, σε συνδυασμό με την προστασία των ελληνικών δικαιωμάτων στις θαλάσσιες ζώνες και την προώθηση των ενεργειακών σχεδιασμών της χώρας.
Η ώρα των αποτελεσμάτων
Η Τουρκία επιχειρεί να ενισχύσει τη θέση της στη Λιβύη και να διευρύνει την πολιτική υποστήριξη μιας συμφωνίας που η Ελλάδα θεωρεί παράνομη και ανυπόστατη. Η απάντηση της Αθήνας δεν μπορεί να είναι μόνο η επανάληψη αυτής της νομικής θέσης. Χρειάζεται σταθερή διπλωματική παρουσία, συμμαχίες με περιεχόμενο και συγκεκριμένες πρωτοβουλίες.
Η συνάντηση Μητσοτάκη με τον διάδοχο του Άμπου Ντάμπι αποτελεί μια ευκαιρία προς αυτή την κατεύθυνση. Η αντίδραση της Αιγύπτου δημιουργεί παράλληλα ένα σημαντικό σημείο σύγκλισης που πρέπει να αξιοποιηθεί.
Το πραγματικό στοίχημα είναι να μη μείνει η Αθήνα θεατής των εξελίξεων, αλλά να συμβάλει ενεργά στη διαμόρφωση των περιφερειακών συσχετισμών. Και αυτό προϋποθέτει κάτι περισσότερο από καλές σχέσεις και διπλωματικές φωτογραφίες: απαιτεί στρατηγική συνέπεια, διάρκεια και μετρήσιμα αποτελέσματα.
