Ευλογιά αιγοπροβάτων: Περιοριστικά μέτρα και αποζημιώσεις αντί για μαζικό εμβολιασμό
Η Εθνική Επιστημονική Επιτροπή Διαχείρισης και Ελέγχου της Ευλογιάς (ΕΕΕΔΕΕ) χαρακτηρίζει εύλογο το δίλημμα «εμβόλιο ή βιοασφάλεια», σχολιάζοντας τα πρόσφατα σενάρια που κυκλοφορούν, και υπογραμμίζει ότι χωρίς αυστηρή τήρηση των μέτρων, κανένα εργαλείο δεν μπορεί να αποδώσει.
Όπως έχει επισημανθεί, για την εκρίζωση της ζωονόσου η μοναδική υπεύθυνη στρατηγική είναι η πιστή εφαρμογή των επιστημονικά τεκμηριωμένων μέτρων, γεγονός που προϋποθέτει τη συνεργασία όλων των εμπλεκόμενων φορέων: από το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων και τις Περιφέρειες, μέχρι την Ελληνική Αστυνομία και το Λιμενικό.
Από τον Οκτώβριο του 2025, η ΕΕΕΔΕΕ σε συνεργασία με το υπουργείο αξιολόγησε τα διαθέσιμα δεδομένα και κατέληξε ότι ο μαζικός εμβολιασμός θα μπορούσε να επιβαρύνει την κατάσταση. Τα υπάρχοντα εμβόλια περιέχουν ζωντανό ιό μειωμένης λοιμογόνου δύναμης, και λόγω της υψηλής παθογένειας της νόσου, η χρήση τους υπό συνθήκες ανεπαρκούς βιοασφάλειας μπορεί να οδηγήσει σε περαιτέρω διάδοση αντί περιορισμό.
Για την αντιμετώπιση της ζωονόσου, το υπουργείο σε συνεργασία με τις αρμόδιες υπηρεσίες έχει λάβει μέτρα περιορισμού της ευλογιάς. Το ισχύον ευρωπαϊκό πλαίσιο προβλέπει stamping out, ζώνες προστασίας και αυστηρούς περιορισμούς μετακινήσεων.
Συγκεκριμένα:
Δημιουργήθηκαν ζώνες προστασίας και επιτήρησης 3χλμ και 10χλμ γύρω από την εστία, με πλήρη απαγόρευση μετακινήσεων ζώων και κινητοποίηση στρατιωτικών κτηνιάτρων.
Με ρύθμιση των υπουργείων Οικονομίας, Άμυνας, Εσωτερικών και Αγροτικής Ανάπτυξης προβλέπεται ότι έως τρεις στρατιωτικοί κτηνίατροι ανά Περιφερειακή Ενότητα μπορούν να διατίθενται για έως έξι μήνες, ανάλογα με τις υπηρεσιακές ανάγκες.
Ο εμβολιασμός και οι αποζημιώσεις
Η Επιτροπή τονίζει ότι ο εμβολιασμός δεν σταματά αυτόματα τη διασπορά και δεν απαλλάσσει από την ανάγκη μέτρων βιοασφάλειας. Αντίθετα, μπορεί να καλύψει υποκείμενες λοιμώξεις, να δυσκολέψει τη διάγνωση και να παρατείνει την επιζωοτία, όπως έχει συμβεί σε χώρες όπως το Ισραήλ, η Τουρκία, η Αίγυπτος, η Ινδία και η Ιορδανία.
Η Ελλάδα, σε περίπτωση εμβολιασμού, θα έχανε το καθεστώς της «ελεύθερης χώρας», με συνέπειες για μεγάλες αγορές, όπως Αυστραλία και Καναδά, αλλά και για τις εξαγωγές φέτας, που φτάνουν το 1 δισ. ευρώ ετησίως.
Ο εμβολιασμός δεν θα σταματήσει τις θανατώσεις, καθώς μέχρι σήμερα δεν υπάρχει μέθοδος να διαχωρίζονται τα θετικά ζώα από τα εμβολιασμένα. Αυτό σημαίνει ότι ζώα που έχουν εμβολιαστεί αλλά εμφανίζουν συμπτώματα μπορεί να θεωρηθούν θετικά και να οδηγηθούν προς σφαγή.
Την ίδια θέση έχουν εκφράσει και οι κτηνιατρικές σχολές του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και του ΑΠΘ, τονίζοντας ότι μόνο με την αυστηρή εφαρμογή των μέτρων βιοασφάλειας μπορεί να εκριζωθεί η ευλογιά.
Το υπουργείο έχει διευκρινίσει ότι δεν υπάρχουν εγκεκριμένα και ασφαλή εμβόλια στην Ευρώπη, ενώ τα εμβόλια τρίτων χωρών δεν έχουν αδειοδότηση στην ΕΕ. Η EFSA έχει επισημάνει ότι η χρήση τους θα προκαλούσε περιορισμούς στο διεθνές εμπόριο και ότι η εισαγωγή μη εγκεκριμένων εμβολίων είναι παράνομη και επικίνδυνη.
Στην ΕΕ υπάρχουν περίπου 400.000 ιορδανικά εμβόλια, που καλύπτουν το 60% του πληθυσμού, περιέχουν ζωντανό ιό και μπορούν να χρησιμοποιηθούν μόνο ως έσχατη λύση και υπό ευθύνη κάθε κράτους-μέλους. Ακόμη και τότε, η θανάτωση των ζώων παραμένει αναγκαία.
Το υπουργείο εφαρμόζει πλήρως το πλαίσιο στήριξης και αποζημιώσεων για τους κτηνοτρόφους:
- Αποζημιώσεις για ζωοτροφές: 70 εκατ. ευρώ
- Αποζημιώσεις για θανατωμένα ζώα: 62 εκατ. ευρώ (250 ευρώ ανά ζώο)
- Αποζημιώσεις για χαμένο εισόδημα: 29 εκατ. ευρώ (70 ή 35 ευρώ ανά ζώο ανάλογα με κριτήρια)
- Λειτουργικές δαπάνες για Περιφέρειες: 7,2 εκατ. ευρώ
Συνολικά, το 2025 έχουν καταβληθεί 167,4 εκατ. ευρώ για την αντιμετώπιση επιζωοτιών, κυρίως για την ευλογιά.
Όπως τονίζει η ΕΕΕΔΕΕ, μόνο μέσα από τη συνεργασία όλων και τον σεβασμό στα επιστημονικά δεδομένα μπορεί να εξασφαλιστεί η εξάλειψη της νόσου και η επιβίωση του κτηνοτροφικού τομέα της χώρας.