Μετά τον πόλεμο τι; Τα 4 σενάρια-φωτιά για την επόμενη ημέρα του Ιράν και το δίλημμα Τραμπ
Ο ιρανικός πύραυλος Khorramshahr-4
Να χαρτογραφήσει το τοπίο που θα διαμορφωθεί στο Ιράν σε περίπτωση αμερικανικών πληγμάτων ή ακόμη και κατάρρευσης του καθεστώτος, επιχειρεί σε ανάλυσή του στο αμερικανικό περιοδικό διεθνών σχέσεων Foreign Policy, ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων στο George Washington University, Marc Lynch,.
Ξεκαθαρίζει εξαρχής ότι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες προχωρήσουν σε στρατιωτική επιχείρηση, αυτή δεν θα συνοδευτεί από χερσαία εισβολή και μακροχρόνια κατοχή. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ, Ντόναλντ Τραμπ, έχει επανειλημμένα απορρίψει το μοντέλο του Ιράκ, το οποίο έχει χαρακτηρίσει «μεγάλο λάθος».
Οι μετακινήσεις αεροπλανοφόρων και αεροπορικών μέσων δείχνουν προετοιμασία για στοχευμένα πλήγματα, όχι όμως για ανατροπή μέσω κατοχής.
Στο στόχαστρο θα μπορούσε να βρεθεί η κορυφή της ιρανικής ηγεσίας, με επικεφαλής τον ανώτατο ηγέτη Αλί Χαμενεϊ, καθώς και οι Φρουροί της Επανάστασης και το πυρηνικό πρόγραμμα. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Λιντς, η Τεχεράνη δεν είναι ανυποψίαστη. Μετά τα πρόσφατα κύματα διαδηλώσεων και τις εκκαθαρίσεις στους μηχανισμούς ασφαλείας, το καθεστώς εμφανίζεται προετοιμασμένο για το ενδεχόμενο επίθεσης.
Το βασικό ερώτημα, όμως, δεν είναι μόνο αν θα εκδηλωθεί σύγκρουση, αλλά τι θα συμβεί μετά.
Τα τέσσερα σενάρια
1. Επιβίωση και ανασύνταξη του καθεστώτος
Εάν τα πλήγματα δεν οδηγήσουν σε πλήρη αποκεφαλισμό της ηγεσίας, το πιθανότερο είναι μια φάση συσπείρωσης γύρω από το καθεστώς. Οι κυρώσεις θα ενταθούν, η οικονομική πίεση θα αυξηθεί, αλλά η εξουσία θα παραμείνει στα χέρια των Αγιοταλόχ. Οι εκτιμήσεις των υπηρεσιών πληροφοριών, υπενθυμίζει ο Λιντς, δείχνουν ότι ακόμη και εκτεταμένοι βομβαρδισμοί θα καθυστερούσαν το πυρηνικό πρόγραμμα μόνο για περιορισμένο διάστημα.
2. Δημοκρατική μετάβαση
Αν και αποτελεί επιθυμία μεγάλου μέρους της κοινωνίας, θεωρείται το λιγότερο πιθανό ενδεχόμενο χωρίς οργανωμένη διεθνή υποστήριξη. Η Ουάσιγκτον δεν φαίνεται διατεθειμένη να αναλάβει ρόλο ανοικοδόμησης και θεσμικής ανασυγκρότησης του Ιράν, ενώ μέχρι στιγμής δεν προκύπτει σαφές και οργανωμένο σχέδιο για τη διαχείριση της «επόμενης ημέρας».
3. Κρατική αποσύνθεση και εμφύλια σύγκρουση
Ένα κενό εξουσίας θα μπορούσε να οδηγήσει σε εσωτερική σύγκρουση και εθνοτικές αποσχίσεις. Τα κράτη του Κόλπου ανησυχούν έντονα για αυτό το σενάριο, φοβούμενα αποσταθεροποίηση που θα επηρέαζε το Ιράκ, τη Συρία και τις ενεργειακές ροές της περιοχής.
4. Ανάληψη εξουσίας από τους Φρουρούς της Επανάστασης
Κατά τον Λιντς, αυτό είναι το πιθανότερο σενάριο. Σε ένα περιβάλλον χάους, οι Φρουροί της Επανάστασης, ως η πλέον οργανωμένη και οπλισμένη δύναμη, θα μπορούσαν να επιβάλουν στρατιωτικό καθεστώς. Ένα τέτοιο σύστημα θα παρέμενε αυταρχικό και υπό κυρώσεις, αλλά ίσως πιο πραγματιστικό στη διεθνή σκηνή.
Μάλιστα, ο ο καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης και Διεθνών Σχέσεων εκτιμά ότι μια τέτοια εξέλιξη θα μπορούσε να θυμίζει τη σημερινή Σαουδική Αραβία, υπό τον πρίγκιπα διάδοχο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν: σκληρά αυταρχική διακυβέρνηση, αλλά με επιλεκτικό κοινωνικό άνοιγμα και αναζήτηση διεθνών επενδύσεων.
Το συμπέρασμα της ανάλυσης στο Foreign Policy είναι ότι ακόμη κι αν η Ουάσιγκτον πετύχει τον στρατιωτικό της στόχο, η «επόμενη μέρα» στο Ιράν θα είναι περίπλοκη και δυνητικά αποσταθεροποιητική. Η εμπειρία του Ιράκ επί Τζορτζ Μπους λειτουργεί ως υπενθύμιση ότι η στρατιωτική επιτυχία δεν εγγυάται στρατηγική σταθερότητα.
Το ερώτημα, καταλήγει εμμέσως ο Λιντς, δεν είναι αν μπορεί να αλλάξει το καθεστώς στην Τεχεράνη. Είναι αν οι Ηνωμένες Πολιτείες είναι έτοιμες να ζήσουν με τις συνέπειες.
Το καλύτερο σενάριο θα μπορούσε να είναι ένα εθνικιστικό, αυταρχικό και ενθαρρυμένο ιρανικό καθεστώς που θα απελευθερωθεί από τα αντιδημοφιλή χαρακτηριστικά ενός γηράσκοντος ανώτατου ηγέτη και ενός θρησκευτικού κατεστημένου. Οι ηγέτες του Κόλπου μπορεί να είναι πρόθυμοι να ζήσουν με αυτό. Μπορεί η Ουάσινγκτον;