Έφτασε το τέλος των Patriot; Κόστος, καθυστερήσεις και η απο-αμερικανοποίηση της ευρωπαϊκής άμυνας

O πόλεμος στην Μέση Ανατολή έχει ανακατέψει πολύ την τράπουλα των αμυντικών ισορροπιών και της σημασίας και χρησιμότητας των στρατιωτικών εξοπλισμών στη σύγχρονη εποχή.

Από τη μια ο Τραμπ απειλεί να αποσύρει τις ΗΠΑ από το ΝΑΤΟ, από την άλλη οι συγκρούσεις διαρκούν επί μακρόν και το κόστος προκαλεί ανησυχία, ενώ παράλληλα ολοένα και περισσότεροι αντιλαμβάνονται την κομβική αλλαγή στη μορφή του σύγχρονου πολέμου από τη στιγμή που, για παράδειγμα, ακριβά συστήματα αεράμυνας κινητοποιούνται για να αντιμετωπίσουν φθηνά drones.

Η ευρωπαϊκή άμυνα, η Ελβετία και η Πολωνία

Σε αυτό το πλαίσιο σε μια απογοητευτική αξιολόγηση της αρχιτεκτονικής ασφάλειας της Γηραιάς ηπείρου προέβη ο ο πρώτος στην ιστορία Επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος της Ευρωπαϊκής Ένωσης, Ανδριους Κουμπίλιους.

Ο Ευρωπαίος αξιωματούχος προειδοποίησε στις 24 Μαρτίου ότι η Ευρώπη πρέπει να τερματίσει την σχεδόν απόλυτη εξάρτησή της από αμερικανικής κατασκευής αναχαιτιστικά αεράμυνας.

Το... καμπανάκι χτυπάει προφανώς και για τους Patriot. Σαν ντόμινο ήρθε η απόφαση της Ελβετίας, σύμφωνα με την οποία προτίθεται να εγκαταλείψει το σχέδιο αγοράς ενός αμερικανικού αντιαεροπορικού συστήματος Patriot, λόγω των καθυστερήσεων στην παράδοσή του. Στις αρχές Μαρτίου η ελβετική κυβέρνηση εξέφρασε τη βούληση να εξετάσει την απόκτηση ενός ακόμη αμυντικού συστήματος μεγάλου βεληνεκούς, κατά προτίμηση ευρωπαϊκού. Το σύστημα αυτό θα λειτουργούσε συμπληρωματικά με το Patriot, η αγορά του οποίου αποφασίστηκε το 2021 και η καθυστέρηση στην παράδοσή του εκτιμάται ότι θα φτάσει τα τέσσερα με πέντε χρόνια.

Την ίδια μέρα η Πολωνία αρνήθηκε στις ΗΠΑ μεταφορά Patriot στην Μέση Ανατολή...

Το μήνυμα του Κουμπίλιους

Μιλώντας στο Φόρουμ Άμυνας και Στρατηγικής του Παρισιού, ο Κουμπίλιους υποστήριξε ότι η βιομηχανική βάση των ΗΠΑ είναι επί του παρόντος «ανίκανη να παράγει αρκετούς» πυραύλους για να εξασφαλίσει ταυτόχρονα τόσο τη Μέση Ανατολή όσο και την Ευρώπη.

Η προειδοποίηση ακολουθεί έναν μήνα εντατικών μαχών στον Περσικό Κόλπο στο πλαίσιο της Επιχείρησης Epic Fury, κατά τη διάρκεια της οποίας οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους εξάντλησαν πυραύλους Patriot με ρυθμό που ξεπερνά κατά πολύ τις τρέχουσες παραγωγικές δυνατότητες.

Ο Κουμπίλιους παρουσίασε μια αυστηρή μαθηματική ανάλυση του γιατί η τρέχουσα εξάρτηση από τα «έτοιμα προς χρήση» συστήματα των ΗΠΑ αποτελεί στρατηγικό μειονέκτημα για την Ευρώπη.

Σύμφωνα με τον Επίτροπο, οι ΗΠΑ και οι σύμμαχοί τους στον Κόλπο κατανάλωσαν περίπου 800 αναχαιτιστικά Patriot μόνο κατά τις πρώτες πέντε ημέρες της σύγκρουσης με το Ιράν. Αντίθετα, η τρέχουσα παραγωγή των ΗΠΑ για το Patriot (PAC-3 MSE) ανέρχεται σε περίπου 750 πυραύλους ετησίως.

Η ανάγκη της Ουκρανίας: Μόνο η Ουκρανία χρειάζεται περίπου 2.000 αναχαιτιστικά ετησίως για να αμυνθεί ενάντια σε επιθέσεις με ρωσικούς βαλλιστικούς και πυραύλους κρουζ. «Καταλαβαίνεις πολύ γρήγορα ότι δεν μπορείς να βασίζεσαι για όλες τις αμυντικές σου δυνατότητες μόνο στην αμερικανική παραγωγή», δήλωσε ο Kubilius.

Στην επείγουσα ανάγκη προστίθεται και η φυσική μετακίνηση των πόρων. Στα τέλη Μαρτίου 2026, εμφανίστηκαν αναφορές ότι οι ΗΠΑ έχουν αρχίσει να μεταφέρουν συστοιχίες Patriot και αποθέματα πυραύλων από ευρωπαϊκούς χώρους αποθήκευσης, συμπεριλαμβανομένων εκείνων στη Γερμανία, για να ενισχύσουν συμμάχους όπως η Τουρκία και η Σαουδική Αραβία ενάντια στα ιρανικά πυρά μεγάλου βεληνεκούς.

Αυτή η ανακατανομή έχει αφήσει «ανησυχητικά κενά» στην ανατολική πτέρυγα του ΝΑΤΟ. Με τα αποθέματα των ΗΠΑ στην Ευρώπη να «μειώνονται δραματικά», αξιωματούχοι της ΕΕ φοβούνται ότι μια ξαφνική ρωσική κλιμάκωση θα βρει την ήπειρο χωρίς τα απαραίτητα αποθέματα για να στηρίξει μια παρατεταμένη εκστρατεία αεροπορικής άμυνας.

Περιοδεία σε αμυντικούς κολοσσούς

Ο Kubilius ξεκίνησε τη νέα θητεία του με μια περιοδεία σε ευρωπαϊκούς γίγαντες κατασκευής πυραύλων, συμπεριλαμβανομένων των PGZ (Πολωνία), MBDA (Γερμανία/Ιταλία) και Diehl Defence, προτρέποντάς τους να αντιμετωπίσουν την παραγωγή αναχαιτιστικών ως «πρόγραμμα έκτακτης ανάγκης» παρόμοιο με την αύξηση της παραγωγής πυρομαχικών πυροβολικού 150 mm του 2024.

Για να σπάσει το αμερικανικό μονοπώλιο, η ΕΕ πιέζει για μια εντολή «Αγοράστε Ευρωπαϊκά» για την αεροπορική άμυνα, εστιάζοντας στην μόνη εγχώρια εναλλακτική λύση του Patriot.

Το γαλλο-ιταλικό SAMP/T (Mamba) είναι επί του παρόντος το μόνο ευρωπαϊκό σύστημα ικανό να αναχαιτίζει βαλλιστικούς πυραύλους. Η παραλλαγή «Νέας Γενιάς» (NG), που διαθέτει τον πύραυλο Aster 30 B1 NT, βρίσκεται σε διαδικασία επίσπευσης για παράδοση στην Ουκρανία και στα ευρωπαϊκά μέλη του ΝΑΤΟ στα τέλη του 2026.

Αναλυτές του Center for Strategic and International Studies (CSIS) και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής ζητούν ένα νέο πρόγραμμα με πρότυπο τον Νόμο για την Υποστήριξη της Παραγωγής Πυρομαχικών (ASAP), προκειμένου να παρασχεθούν δισεκατομμύρια σε επιδοτήσεις της ΕΕ ειδικά για ανιχνευτές πυραύλων, κινητήρες πυραύλων και εξειδικευμένους ημιαγωγούς.

Ο Διευθύνων Σύμβουλος της MBDA, Éric Béranger, σημείωσε ότι η ευρωπαϊκή βιομηχανία βρίσκεται ήδη σε «ετοιμότητα μάχης», με στόχο την αύξηση της παραγωγής πυραύλων Aster κατά 50% έως τα τέλη του 2026 σε σύγκριση με τα επίπεδα του 2022.

Η σύγκρουση στο Ιράν ξεσκέπασε την πραγματκότητα για την Ευρώπη, δηλαδή ότι η «αμερικανική ομπρέλα» έχει περιορισμένη κάλυψη. Εξού και η ανάγκη απο-αμερικανοποίησης...

Ζητώντας μια ταχεία επέκταση της εγχώριας παραγωγής πυραύλων, ο Kubilius προσπαθεί να μετατρέψει το 2026 σε έτος «ευρωπαϊκής στρατηγικής ωριμότητας». Όπως το έθεσε ο Επίτροπος, η πρόκληση δεν είναι πλέον απλώς να διαθέτουμε την καλύτερη τεχνολογία, αλλά να διαθέτουμε αρκετή από αυτήν ώστε να «αντέξουμε έναν πόλεμο εξάντλησης».

Τι θα κάνει η Ελλάδα;

Με όλα τα παραπάνω δεδομένα ερωτήματα προκαλεί τι θα κάνει η Ελλάδα. Η χώρα μας βασίζεται στα συστήματα αεράμυνας Patriot ενώ πρόσφατα αφενός συμφώνησε να καλύψει με αυτά και τον εναέριο χώρο της Βουλγαρίας αφετέρου μετέφερε συστήματα στην Κάρπαθο. Επιπλέον από το 2021 ελληνικοί Patriot έχουν εγκατασταθεί στη Σαουδική Αραβία, και μάλιστα πρόσφατα αναχαίτισαν ιρανικούς πυράλους.

Patriot: Πώς λειτουργεί το σύστημα αεράμυνας και πόσο κοστίζουν οι αναχαιτίσεις

Το σύστημα Patriot χρησιμοποιείται ευρέως για την άμυνα κατά εισερχόμενων πυραύλων και drones, χρησιμοποιώντας ραντάρ και πυραύλους αναχαίτισης — όπως ο αναχαιτιστικός πύραυλος Patriot Advanced Capability-3, ή PAC-3 — για την αντιμετώπιση εισερχόμενων απειλών.

Το σύστημα έχει καταστεί βασικό εργαλείο για την προστασία βάσεων και υποδομών από αεροπορικές επιθέσεις, αλλά με υψηλό κόστος. Οι αναχαιτιστικοί πύραυλοι PAC-3 κοστίζουν εκατομμύρια δολάρια ο καθένας, γεγονός που τους καθιστά ιδιαίτερα ακριβούς όταν χρησιμοποιούνται κατά φθηνότερων απειλών όπως τα drones.

Αυτή η αντιπαράθεση έχει δώσει νέα έμφαση στον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιείται το σύστημα στην πράξη.

Δείτε πώς λειτουργεί από την ανίχνευση έως την αναχαίτιση:

-Ανίχνευση

Ένα ραντάρ σαρώνει τον ουρανό, αναζητώντας οτιδήποτε δεν βρίσκεται στη θέση του. Μέσα σε μια συστοιχία Patriot, αυτό το ραντάρ έχει σχεδιαστεί για να παρακολουθεί αεροσκάφη, πυραύλους και drones σε μια ευρεία ζώνη του ορίζοντα, ώστε να δημιουργεί μια εικόνα του εναέριου χώρου σε πραγματικό χρόνο.

Όταν ένα αντικείμενο εμφανίζεται στον εναέριο χώρο, το σύστημα το εντοπίζει και αρχίζει να υπολογίζει την ταχύτητα, το υψόμετρο και την τροχιά του καθώς κινείται. Χρησιμοποιώντας αυτά τα δεδομένα, το σύστημα προσπαθεί να αναγνωρίσει το αντικείμενο και να διακρίνει αν αποτελεί απειλή.

Υπολογίζει προς τα πού κατευθύνεται το αντικείμενο και αν φαίνεται πιθανό να χτυπήσει μια προστατευόμενη περιοχή, όπως μια βάση ή ένα αστικό κέντρο. Αυτή η εκτίμηση θέτει τις βάσεις για το επόμενο βήμα: την απόφαση για το αν θα εμπλακεί ή όχι.

-Εκτόξευση

Μόλις δοθεί εντολή σε μια μονάδα να εμπλακεί, ένας εκτοξευτής Patriot εκτοξεύει έναν πύραυλο αναχαίτισης προς το προβλεπόμενο σημείο αναχαίτισης. Ο PAC-3 επιταχύνει μετά την εκτόξευσή του, εκτοξεύεται στον αέρα και στη συνέχεια στρέφεται προς τον στόχο με βάση τα δεδομένα από το ραντάρ.
Καθώς ο πύραυλος ανεβαίνει, συνεχίζει να λαμβάνει ενημερώσεις και μπορεί να προσαρμόζει την πορεία του καθώς πλησιάζει ένα αντικείμενο.

-Αναχαίτιση

Στις τελευταίες στιγμές του, ένας πύραυλος αναχαίτισης PAC-3 συγκρούεται απευθείας με τον στόχο του.
Αντί να εκραγεί κοντά, ο PAC-3 χρησιμοποιεί μια μέθοδο «hit-to-kill», καταστρέφοντας την εισερχόμενη απειλή συγκρουόμενος μαζί της με μεγάλη ταχύτητα. Αυτό καθιστά αυτόν τον συγκεκριμένο πύραυλο αναχαίτισης κρίσιμο για την άμυνα κατά των βαλλιστικών πυραύλων, όπου η ακρίβεια είναι ζωτικής σημασίας.

Μια πολυεπίπεδη άμυνα

Τα συστήματα Patriot αποτελούν ένα μέρος μιας πολυεπίπεδης αεροπορικής άμυνας. Τα συστήματα Terminal High Altitude Area Defense, ή THAAD, που κατασκευάζονται επίσης από την Lockheed Martin, έχουν σχεδιαστεί για να αναχαιτίζουν βαλλιστικούς πυραύλους εντός ή εκτός της ατμόσφαιρας και νωρίτερα κατά την πτήση, ενώ το Patriot λειτουργεί πιο κοντά στο έδαφος.

Όπως και το σύστημα Patriot, το THAAD χρησιμοποιεί τη μέθοδο «hit-to-kill» και βασίζεται σε ραντάρ και πυραύλους αναχαίτισης. Επειδή το THAAD μπορεί να λειτουργεί σε μεγαλύτερα υψόμετρα και σε ευρύτερη περιοχή, μία συστοιχία THAAD μπορεί να καλύψει μεγαλύτερες περιοχές.

Το κόστος

Κάθε πύραυλος αναχαίτισης PAC-3 κοστίζει εκατομμύρια δολάρια, καθιστώντας τον ένα απίστευτα ακριβό εργαλείο για χρήση εναντίον drones που κοστίζουν ένα κλάσμα αυτής της τιμής για την κατασκευή τους. Αν και η Lockheed Martin, ο κατασκευαστής των αναχαιτιστικών πυραύλων, είναι έτοιμη να αυξήσει την παραγωγή βάσει μιας συμφωνίας του Ιανουαρίου με το Πεντάγωνο, όπως έχουν τα πράγματα, οι ΗΠΑ διαθέτουν περιορισμένο αριθμό αναχαιτιστικών πυραύλων PAC-3 και η παραγωγή απαιτεί χρόνο.

Καθώς οι αναχαιτιστικοί πύραυλοι καταναλώνονται στη Μέση Ανατολή, οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η προσφορά ενδέχεται να μην ανταποκριθεί στην υψηλή — και δαπανηρή — ζήτηση.

Διαβάστε επίσης