Γροιλανδία: Τα σκοτεινά σημεία της παρουσίας των Δανών στο νησί που διεκδικεί ο Τραμπ
Ειδικοί ετοιμάζουν έναν μετρητή Geiger για τη μέτρηση της ραδιενέργειας στην περιοχή όπου συνετρίβη το Β-52
Οι εξαγγελίες – απειλές του Ντόναλντ Τραμπ για προσάρτηση της Γροιλανδίας ή ακόμα και στρατιωτική επέμβαση σε αυτή έχουν δημιουργήσει προβληματισμό και ανησυχία ιδιαίτερα στην Ευρώπη και το ΝΑΤΟ, που βλέπουν τους Αμερικανούς με τις ενέργειές τους να δυναμιτίζουν το ίδιο το οικοδόμημα που αυτές δημιούργησαν, εισβάλλοντας ουσιαστικά σε μια συμμαχική τους χώρα, παρά το γεγονός ότι η Γροιλανδία έχει καθεστώς αυτονομίας από τη Δανία.
Η Γροιλανδία κατά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο και μετά από αυτόν
Η Γροιλανδία, με έκταση 2 εκ. τ. χλμ είναι το μεγαλύτερο νησί του κόσμου. Ωστόσο οι κάτοικοί της, στην πλειοψηφία τους Ινουίτ (Εσκιμώοι) είναι μόλις 57.000.
Το 80% του νησιού είναι καλυμμένο από πάγο. Η στρατηγική της θέση, το πετρέλαιο, το φυσικό αέριο και οι σπάνιες γαίες που υπάρχουν στο υπέδαφός της, κάτι που έγινε ευρύτερα γνωστό μετά το λιώσιμο των πάγων σε μεγάλο μέρος της λόγω της κλιματικής αλλαγής της έχουν προσδώσει ακόμα μεγαλύτερη σημασία στη Γροιλανδία.
Οι επιστήμονες έχουν υπολογίσει, ό,τι από το 1992, η Γροιλανδία έχει χάσει 3,8 τρισεκατομμύρια τόνους πάγου! Πρωτεύουσά της είναι το Νουούκ. Από το 1721 η Γροιλανδία ανήκει στη Δανία, στην οποία και παρέμεινε μετά τον χωρισμό της Δανίας από τη Νορβηγία το 1814.
Το πρώτο επαρχιακό συμβούλιο της Νότιας Γροιλανδίας που συγκροτήθηκε το 1911
Αρχικά, η Δανία ακολούθησε προστατευτική πολιτική απέναντι στη Γροιλανδία και συνέβαλε σημαντικά στη δημιουργία νέων οικισμών στο νησί. Τα πράγματα όμως άλλαξαν ριζικά μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Δανία έπεσε αμαχητί (σε 3 ώρες) στους Γερμανούς τον Απρίλιο του 1940 αφήνοντας τη Γροιλανδία ως ακατοίκητη περιοχή ενός κατεχόμενου έθνους. Πριν τον Β’ ΠΠ, η Γροιλανδία ήταν μια αυστηρά ελεγχόμενη αποικία της Δανίας, αποκλεισμένη από τον υπόλοιπο κόσμο. Μετά τη γερμανική εισβολή στη Δανία, στις 9 Απριλίου 1940, η Γροιλανδία έμεινε ουσιαστικά μόνη της, καθώς το Βρετανικό Βασιλικό Ναυτικό έκανε κατασχέσεις σε όλα τα πλοία που έφταναν εκεί από την κατεχόμενη Ευρώπη. Μάλιστα, το Ηνωμένο Βασίλειο ήθελε να καταλάβει κάποια σημεία στρατηγικής σημασίας στο νησί, αλλά οι ουδέτερες, τότε, Η.Π.Α. απέρριψαν κάθε τέτοια προοπτική.
Η Γροιλανδία ανακηρύχθηκε αυτοδιοικούμενη περιοχή, από τους Έσκε Μπρουν και Άκσελ Σβάνε, σε συνεννόηση με τον Δανό πρέσβη στις Η.Π.Α. Χένρικ Κάουφμαν και το Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Ο Κάουφμαν υπέγραψε μια Συνθήκη με τον Αμερικανό ΥΠΕΞ Χαλ, που καθιστούσε τη Γροιλανδία, σχεδόν ανεξάρτητη. Γι’ αυτό και από κάποιους Δανούς κατηγορήθηκε ως προδότης.
Ο πρωθυπουργός της Γροιλανδίας Γιένς Φρέντερικ Νίλσεν, με τη Δανή ομόλογό του Μέτε Φρέντρικσεν
Εκείνη την εποχή, όλοι ενδιαφέρονταν για τον κρυόλιθο της Γροιλανδίας που εξαγόταν από το ορυχείο του Ιβιγκτούτ. Ο κρυόλιθος ήταν απαραίτητος για την παραγωγή αλουμινίου. Σταδιακά, ο πρόεδρος Ρούσβελτ άρχισε να δείχνει ενδιαφέρον για το νησί και όταν οι Η.Π.Α. μπήκαν στον πόλεμο, η Γροιλανδία έγινε εμπόλεμη περιοχή. Οι Η.Π.Α. παρείχαν προστασία στο νησί και ίδρυσαν εκεί τρεις αεροπορικές βάσεις. Οι Αμερικανοί φρόντιζαν επίσης για την παροχή τροφίμων στους 18.500 κατοίκους του νησιού (18.000 Ινουίτ και 500 Δανούς), ανθρωπιστικής βοήθειας και ψυχαγωγίας, καθώς και για τη βελτίωση των υποδομών της Γροιλανδίας.
Το ορυχείο κρυολίθου Ιvgtut στη Γροιλανδία το 1940.
Φυσικά, οι Αμερικανοί στρατιωτικοί φέρονταν άψογα στους Ινουίτ. Βλέποντας όλα αυτά, οι Ναζί δεν έμειναν άπραγοι. Καθώς οι πληροφορίες για τον καιρό στον Βόρειο Ατλαντικό και τον Αρκτικό Ωκεανό ήταν πολύτιμες, από τον Αύγουστο του 1942 ίδρυσαν 4 μετεωρολογικούς σταθμούς στις ανατολικές ακτές της Γροιλανδίας.
Γερμανοί του μετεωρολογικού σταθμού 'Εντελβάις' συλλαμβάνονται από Αμερικανούς στρατιώτες στις 4 Οκτωβρίου
Οι μετεωρολογικοί σταθμοί των Γερμανών καταλήφθηκαν ή καταστράφηκαν ως το 1944 (στις 4 Νοεμβρίου 1944 καταλήφθηκε ο τελευταίος). Στις 5 Μαΐου 1945, οι Γροιλανδοί γιόρτασαν στο Νουούκ την απελευθέρωση της Δανίας. Η Διοίκηση της Γροιλανδίας υπό τον Έσκε Μπρουν παρέδωσε τις έκτακτες εξουσίες και τέθηκε ξανά υπό τον άμεσο έλεγχο της Κοπεγχάγης. Ο Κάουφμαν επέστρεψε στην Κοπεγχάγη όπου οι κατηγορίες εναντίον του αποσύρθηκαν και το Κοινοβούλιο της Δανίας, μετά από όσα είχαν συμβεί στον Β’ ΠΠ επικύρωσε τη συμφωνία με τις ΗΠΑ. Το 1951, και ενώ η παρουσία των Αμερικανών συνεχιζόταν στη Γροιλανδία, λιγότερο έντονη όμως, Δανία και Η.Π.Α. υπέγραψαν νέα συμφωνία. Αν και το 1957 η Δανία είχε ανακηρύξει και τη Γροιλανδία ως «ζώνη χωρίς πυρηνικά», η συντριβή ενός αμερικανικού βομβαρδιστικού στη βάση της Θούλης (Thule) στις 21 Ιανουαρίου 1968 έφερε στο φως μυστικές συμφωνίες και προκάλεσε τη ραδιενεργό μόλυνση περιοχής της Γροιλανδίας.
Η συντριβή του αμερικανικού βομβαρδιστικού Β-52 στη Θούλη το 1968
Στη βορειοδυτική ακτή της Γροιλανδίας βρίσκεται η Διαστημική Βάση Pittufik των ΗΠΑ. Pittufik σημαίνει «το μέρος όπου δένονται τα σκυλιά». Η βάση, όπου σήμερα βρίσκονται 150 άτομα, μέλη των Ενόπλων Δυνάμεων των ΗΠΑ (από 6.000 που βρίσκονταν εκεί κατά την εποχή του Ψυχρού Πολέμου) ήταν γνωστή παλαιότερα ως Αεροπορική Βάση Θούλης (Thule). Πρόκειται για τη βορειότερη βάση του Αμερικανικού Υπουργείου Άμυνας, 1.210 χλμ. βόρεια του Αρκτικού Κύκλου και 1.524 χλμ. από τον Βόρειο Πόλο. Όσοι Γροιλανδοί κατοικούσαν εκεί όταν φτιάχτηκε η βάση (1951) εκδιώχτηκαν, σχεδόν βίαια και εγκαταστάθηκαν στη Θούλη. Η βάση αυτή είναι γνωστή από τη συντριβή ενός αμερικανικού βομβαρδιστικού Β- 52 το 1968 με ολέθρια αποτελέσματα και οδυνηρές αποκαλύψεις…
Πανοραμική άποψη της βάσης Πιτουφίκ.
Στις 21 Ιανουαρίου 1968, ένα αεροπορικό ατύχημα, γνωστό και ως υπόθεση Thule ή ατύχημα Thule (Thuleulykken στα δανέζικα) , στο οποίο ενεπλάκη ένα βομβαρδιστικό B-52 της Πολεμικής Αεροπορίας των Ηνωμένων Πολιτειών (USAF), σημειώθηκε κοντά στην αεροπορική βάση Thule, στο έδαφος της Γροιλανδίας. Το αεροσκάφος μετέφερε τέσσερις θερμοπυρηνικές βόμβες B28FI, εκτελώντας αποστολή συναγερμού στο πλαίσιο του Ψυχρού Πολέμου πάνω από τον κόλπο Μπάφιν.
Ξαφνικά, μια πυρκαγιά στην καμπίνα ανάγκασε το πλήρωμα να εγκαταλείψει το αεροσκάφος πριν τα μέλη του προλάβουν να πραγματοποιήσουν επείγουσα προσγείωση στην αεροπορική βάση της Θούλης. Έξι μέλη του πληρώματος εκτινάχθηκαν με ασφάλεια, αλλά ένα που δεν είχε εκτινασσόμενο κάθισμα σκοτώθηκε ενώ προσπαθούσε να διασωθεί. Το βομβαρδιστικό συνετρίβη σε θαλάσσιους πάγους στον κόλπο North Star προκαλώντας την έκρηξη των συμβατικών εκρηκτικών που βρίσκονταν σε αυτό και τη διασπορά του πυρηνικού φορτίου, με αποτέλεσμα τη ραδιενεργό μόλυνση της περιοχής.
Φωτογραφίες που θυμίζουν τη συντριβή του αμερικανικού αεροσκάφους στη Γροιλανδία το 1968.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Δανία ξεκίνησαν μια εντατική επιχείρηση καθαρισμού, αλλά τμήμα ενός από τα πυρηνικά όπλα δεν μπορούσε να εντοπιστεί μετά την ολοκλήρωση της επιχείρησης. Οι ανάλογες επιχειρήσεις «Chrome Dome» της Στρατηγικής Αεροπορικής Διοίκησης των ΗΠΑ (USAF) διακόπηκαν αμέσως μετά το ατύχημα, γεγονός που ανέδειξε τους κινδύνους για την ασφάλεια και τους άλλους κινδύνους των αποστολών. Οι διαδικασίες ασφαλείας επανεξετάστηκαν και αναπτύχθηκαν πιο σταθερά εκρηκτικά για χρήση σε πυρηνικά όπλα.
Ειδικοί ετοιμάζουν έναν μετρητή Geiger για τη μέτρηση της ραδιενέργειας στην περιοχή όπου συνετρίβη το Β-52
Το 1995, ξέσπασε πολιτικό σκάνδαλο στη Δανία, μετά από έκθεση που αποκάλυψε ότι η κυβέρνηση είχε δώσει σιωπηρή άδεια για την εγκατάσταση πυρηνικών όπλων στη Γροιλανδία, κατά παράβαση της πολιτικής της Δανίας για ζώνη χωρίς πυρηνικά του 1957. Οι εργαζόμενοι που συμμετείχαν στο πρόγραμμα καθαρισμού αγωνίστηκαν να λάβουν αποζημίωση για ασθένειες που σχετίζονταν με την ακτινοβολία και εκδηλώθηκαν τα χρόνια μετά το ατύχημα.
Η εγκαταλελειμμένη από το 1972 πόλη Κούλισατ, άλλοτε κέντρο εξόρυξης άνθρακα
Οι απαράδεκτες ενέργειες των Δανών σε βάρος των Γροιλανδών
Η εμπειρία των Γροιλανδών από τον Β’ ΠΠ, με την ιδιότυπη ανεξαρτησία και τη γνωριμία με τους εγκάρδιους Αμερικανούς άρχισε σταδιακά να αυξάνει τις τάσεις για αυτονομία στο νησί και μεγαλύτερη ελευθερία από τη Δανία. Από την άλλη πλευρά, οι Δανοί, όχι μόνο δεν φρόντισαν περισσότερο τους Ινουίτ, αλλά με μια σειρά από απάνθρωπες και απαράδεκτες ενέργειες σε βάρος τους, τους ώθησαν σε απομάκρυνση.
Τη δεκαετία του 1950, περίπου 20 παιδιά Ινουίτ, ηλικίας μεταξύ πέντε και εννέα ετών, από διάφορα χωριά της Γροιλανδίας απομακρύνθηκαν από τις οικογένειές τους και στάλθηκαν στην Κοπεγχάγη για να μάθουν δανέζικα. Ο στόχος δεν ήταν μόνο να τους διδαχθεί η γλώσσα της μητέρας πατρίδας, αλλά και να εκπαιδευτούν ως μια μικρή ελίτ ικανή να κυβερνήσει το νησί τους και να το καθοδηγήσει στο μέλλον. Για τον σκοπό αυτό επιλέχθηκαν τα πιο λαμπρά και πολλά υποσχόμενα παιδιά. Πέρασαν δύο χρόνια στη Δανία και, όταν επέστρεψαν, κάποια δεν μπορούσαν πλέον να μιλήσουν με τους γονείς τους, έχοντας ξεχάσει τη μητρική τους γλώσσα. Γύρισαν στο νησί τους, αλλά όχι στα χωριά τους. Μάλιστα εγκαταστάθηκαν σε ένα είδος ορφανοτροφείου για περαιτέρω επανεκπαίδευση, η οποία διήρκεσε αρκετά ακόμη χρόνια.
Με την πάροδο του χρόνου, πολλά από αυτά τα παιδιά χάθηκαν, καταφεύγοντας στο αλκοόλ ή ζητιανεύοντας στους παγωμένους δρόμους του Νουούκ, ξεριζωμένα και χωρίς σκοπό. Άλλα παντρεύτηκαν άτομα από τη Δανία. Τον Σεπτέμβριο του 2022, η πρωθυπουργός της Δανίας, Μέτε Φρέντρικσεν, ζήτησε δημόσια συγγνώμη μπροστά σε έξι από αυτά τα παιδιά, ηλικιωμένα πλέον, τα μόνα που ήταν ακόμα ζωντανά εκείνη την εποχή: «Αυτό στο οποίο υποβληθήκατε ήταν φρικτό. Ήταν απάνθρωπο, άδικο και άκαρδο», τους είπε.
Η έκφραση συγγνώμης από τη Δανή πρωθυπουργό Φρέντρικσεν προς τα παιδιά-θύματα από τη Γροιλανδία το 2022.
Μεταξύ της δεκαετίας του 1960 και του 1970, σε χιλιάδες γυναίκες και κορίτσια Ινουίτ τοποθετήθηκαν από Δανούς γιατρούς ενδομήτριες συσκευές (IUD), για τις οποίες οι περισσότερες δεν γνώριζαν τίποτα. Δεν τους ζητήθηκε ούτε άδεια ούτε ενημερώθηκαν για τον σκοπό τους. Πολλές από τις γυναίκες ήταν κάτω των 12 ετών. Ο στόχος, σύμφωνα με αρκετές μελέτες, ήταν να περιοριστεί η αύξηση του πληθυσμού στη Γροιλανδία, ώστε να αποφευχθεί η κλιμάκωση του οικονομικού βάρους για τη Δανία. Η υπόθεση έγινε γνωστή ως «Σπειροειδής Υπόθεση», από το σχήμα του σπιράλ, το οποίο ορισμένα θύματα ανέφεραν ότι ήταν αρκετά επώδυνο. Πολλές από αυτές τις γυναίκες είχαν IUD για χρόνια χωρίς να γνωρίζουν τον σκοπό του και ποτέ δεν κατάλαβαν γιατί δεν μπορούσαν να κάνουν παιδιά. Ο ακριβής αριθμός των θυμάτων παραμένει άγνωστος. Τον Σεπτέμβριο του 2022, σχηματίστηκε μια κοινή επιτροπή αποτελούμενη από Δανούς και Γροιλανδούς ακαδημαϊκούς για να διερευνήσει το θέμα.
Τέλος, υπάρχει και η ιστορία των ψαράδων από παράκτια χωριά της Γροιλανδίας που, τη δεκαετία του 1970 αναγκάστηκαν να μετακινηθούν μετά την καταστροφή της οικονομίας τους. Μεταφέρθηκαν σε πολυκατοικίες στα περίχωρα του Νουούκ, σε μια προσπάθεια αναδιοργάνωσης των αλιευτικών δραστηριοτήτων και αύξησης της αποτελεσματικότητάς τους. Αποπροσανατολισμένοι και χαμένοι, πολλοί από αυτούς τους Ινουίτ έγιναν αλκοολικοί ή κατέληξαν να υποφέρουν από κατάθλιψη.
Το Nuuk,η πρωτεύουσα της Γροιλανδίας
Πώς έφτασε η Γροιλανδία στα όρια της ανεξαρτησίας;
Ως το 1953, ουσιαστικά, η Γροιλανδία ήταν αποικία της Δανίας. Τότε έγινε κομητεία της. Το 1979, η Γροιλανδία απέκτησε αυτονομία, ενώ το 2009, η αυτονομία της διευρύνθηκε αγγίζοντας τα όρια της ανεξαρτησίας, καθώς οι εξουσίες της επεκτάθηκαν και περιλαμβάνουν όλους τους τομείς, εκτός από την άμυνα και τις διεθνείς σχέσεις που παρέμεναν υπό τον έλεγχο της Δανίας.
Μάλιστα, μέχρι πρόσφατα υπήρχαν σκέψεις για πλήρη ανεξαρτησία από την Κοπεγχάγη. Οι διαθέσεις του Ντόναλντ Τραμπ να αγοράσει τη Γροιλανδία (κατά το πρότυπο της Αλάσκα που είχαν αγοράσει οι ΗΠΑ το 1867 από τη Ρωσία) ή και να την καταλάβει στρατιωτικά όμως, προσγείωσαν τους πάντες. Οι Γροιλανδοί δεν επιθυμούν το νησί τους να γίνει πολιτεία των ΗΠΑ, ούτε οι Δανοί να παραδώσουν το χρυσοφόρο νησί στους Αμερικανούς.
Χάρτης που δείχνει πού βρίσκονται η Δανία, η Γροιλανδία και οι Η.Π.Α. καθώς και τις αποστάσεις μεταξύ τους.
Η Γροιλανδία στο μεταξύ έχει αποχωρήσει από την Ε.Ε. (τότε ΕΟΚ), το 1985. ΗΠΑ και Δανία είναι μέλη του ΝΑΤΟ. Θα επιτεθούν οι Αμερικανοί σε μια συμμαχική τους χώρα στο ΝΑΤΟ; Θα ισχύσει σε αυτή την περίπτωση το άρθρο 5 του Βορειοατλαντικού Συμφώνου για συμμαχική αλληλεγγύη; Οι Ευρωπαίοι, και οι Βρετανοί μαζί τους, δεν δέχονται εκχώρηση της Γροιλανδίας στις Η.Π.Α. και υπάρχουν σκέψεις για αποστολή στρατευμάτων στο νησί. Η κατάσταση, που σχεδόν όλοι νόμιζαν ότι ξεκίνησε ως αστείο του Τραμπ, έχει γίνει πολύ σοβαρή.
Οι Δανοί πληρώνουν τα εγκληματικά λάθη τους και την αδιαφορία τους για τη Γροιλανδία, οι Γροιλανδοί βλέπουν ότι η ανεξαρτησία δεν έχει μόνο πλεονεκτήματα και στρέφονται προς τους Δανούς και τους άλλους Ευρωπαίους, τους οποίους εγκατέλειψαν πριν 40 χρόνια. Και αυτοί, οι Ευρωπαίοι, ξαφνικά βρίσκονται από το πουθενά, απέναντι σε μια πρωτοφανή κρίση, που κανείς δεν γνωρίζει, προς το παρόν, πώς, αν, και πότε θα τερματιστεί…