Πόσο αξίζει η Γροιλανδία; Δύο εμπόδια στο σενάριο προσάρτησης από τις ΗΠΑ
Χάρτης που δείχνει πού βρίσκονται η Δανία, η Γροιλανδία και οι Η.Π.Α. καθώς και τις αποστάσεις μεταξύ τους.
Με αφορμή τις εξελίξεις με το θέμα της Γροιλανδίας και την πολλάκις εκπεφρασμένη θέση του Ντόναλντ Τραμπ πως... την χρειάζεται ο Δρ. Βαγγέλης Χωραφάς, Πολιτικός Επιστήμων, συγγραφέας και ειδικός επί της γεωπολιτικής αναλύει τα δεδομένα και απαντάει στο ερώτημα: Πόσο αξίζει τελικά η Γροιλανδία;
Αναλυτικά αναφέρει σε ανάρτησή του στα social media:
Το ερώτημα «πόσο αξίζει η Γροιλανδία;» τίθεται για πρώτη φορά πρακτικά και συζητείται σοβαρά από την αμερικανική ηγεσία. Ο Πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ εμφανίζεται αποφασισμένος να αποκτήσει τον έλεγχο της Γροιλανδίας. Η Ουάσιγκτον εξετάζει τρόπους «προσάρτησης». Ο πιο προφανής είναι ο στρατιωτικός, με τον Τραμπ να υποβαθμίζει τις τοπικές δυνάμεις άμυνας ως «δύο ομάδες σκύλων έλκηθρου», ενώ η πανευρωπαϊκή στάση εμφανίζεται αδύναμη, παρά την πρόθεση Γαλλίας, Γερμανίας, Σουηδίας και Νορβηγίας να στείλουν στρατεύματα για ασκήσεις με τη Δανία. Όμως αυτό το σενάριο σκοντάφτει σε δύο ουσιώδη εμπόδια.
Πρώτον, η βίαιη κατάληψη εδάφους ευρωπαϊκού κράτους θα είχε βαριές συνέπειες για το ΝΑΤΟ και την εικόνα της Αμερικής ως ηγέτιδας δύναμης της Δύσης. Η χρήση βίας κατά μιας πιστής δημοκρατικής συμμάχου θα συνιστούσε στρατηγική αυτοϋπονόμευση εξαιρετικής κλίμακας.
Δεύτερον, η αμερικανική κοινή γνώμη αντιτίθεται συντριπτικά: μόλις το 4% εγκρίνει χρήση στρατιωτικής βίας για τη Γροιλανδία. Ναι, η κοινή γνώμη μπορεί να αλλάξει μετά από «νίκες» —χαρακτηριστικό το άλμα έγκρισης των επιχειρήσεων στη Βενεζουέλα από 22% σε 40% μετά την υπόθεση Μαδούρο—, αλλά το 4% είναι πολύ χαμηλή αφετηρία.
Έτσι, σύμφωνα με τη Wall Street Journal, ο ΥΠΕΞ Μάρκο Ρούμπιο ενημέρωσε το Κογκρέσο ότι προτεραιότητα είναι όχι η κατάληψη, αλλά η αγορά του νησιού.
Το ερώτημα γίνεται διττό: με ποιον τρόπο και με ποιο τίμημα;
Τα ιστορικά προηγούμενα
Η ιστορία διαθέτει αμερικανικά προηγούμενα: η Λουϊζιάνα αγοράστηκε το 1803 από τη Γαλλία έναντι 23 εκατ. δολαρίων (περίπου 3 δολ./τ.χλμ.), η Αλάσκα το 1867 με 7,2 εκατ. δολ. (<5 δολ./τ.χλμ.), ενώ οι σημερινές Παρθένες Νήσοι το 1917 από τη Δανία με 25 εκατ. δολ. (72.300 δολ./τ.χλμ.). Η Γροιλανδία όμως είναι άλλης τάξης μεγέθους: το ΑΕΠ της μόλις 3,5–4 δισ. ευρώ ετησίως, αλλά η στρατηγική της θέση και οι φυσικοί πόροι ανεβάζουν την αξία — αν και οι εκτιμήσεις πόρων είναι αβέβαιες λόγω παγετώνων και κλίματος.
Για τις σπάνιες γαίες, οι εκτιμήσεις κυμαίνονται από 1,5 εκατ. τόνους (USGS) έως 36,1 εκατ. τόνους (DGGS), χωρίς βεβαιότητα για εμπορική εκμετάλλευση.Αυτή η αβεβαιότητα εξηγεί και το εύρος των τιμών.
Οι Financial Times αποτιμούν την Γροιλανδία (μαζί με τους πόρους) στο 1,1 τρισ. δολάρια, το NBC News στα 700 δισ., ενώ οι New York Times δίνουν 12,5–77 δισ. δολάρια. Ακόμη και αν σταθούμε στη μεσαία εκτίμηση των 700 δισ., μιλάμε για 350.000 δολ./τ.χλμ., ποσό που προφανώς δυσκολεύει την πολιτική αποδοχή: μόλις 17% των Αμερικανών (κυρίως Ρεπουμπλικανοί) στηρίζουν την αγορά.Θεωρητικά ο Τραμπ θα μπορούσε να αγνοήσει την κοινή γνώμη, όπως έγινε ιστορικά με τη Λουϊζιάνα ή την «χωματερή του Σιούαρντ» (Αλάσκα), που δικαιώθηκαν αργότερα με χρυσό και πετρέλαιο.
Πρακτικά όμως, 700 δισ. δύσκολα περνούν από το Κογκρέσο, ενώ η Δανία διαμηνύει σε όλους τους τόνους πως δεν πουλά — πολλώ δε μάλλον για ποσό 1,5–2 φορές το ετήσιο ΑΕΠ της.Εξ ου και εμφανίστηκε ένα εναλλακτικό μονοπάτι: αντί να «αγοράσει τη γη», να «αγοράσει τους ανθρώπους». Το δίκαιο της Δανίας επιτρέπει δημοψήφισμα αυτονόμησης/απόσχισης στη Γροιλανδία. Σημαντικό μέρος των Γροιλανδών δεν επιθυμεί να ζει υπό τη Δανία, φοβάται όμως την απώλεια των κρατικών επιδοτήσεων, περίπου 520 εκατ. ευρώ τον χρόνο ή 9.000 ευρώ ανά κάτοικο. Επιπλέον, 85% απορρίπτει την ένταξη στις ΗΠΑ, είτε ως πολιτεία είτε ως έδαφος, προτιμώντας το σκανδιναβικό μοντέλο κοινωνικής πρόνοιας με δωρεάν υγεία, παιδεία και ισχυρή προστασία.
Εδώ παρεμβάλλεται η ιδέα των άμεσων πληρωμών: η Ουάσιγκτον, λέγεται, συζητά πακέτο 10.000–100.000 δολαρίων ανά κάτοικο. Ακόμη και στο άνω άκρο, τα 100.000 δολ. (περίπου ισοδύναμο μιας δεκαετίας δανικών επιδοτήσεων) θα κόστιζαν συνολικά 5,7 δισ. δολάρια — λιγότερο από 3.000 δολ./τ.χλμ. Μια τέτοια δαπάνη θα μπορούσε να «ντυθεί» ως εφάπαξ ομοσπονδιακή επιχορήγηση προς τους κατοίκους της νέας «Επικράτειας της Γροιλανδίας» μετά την ένταξη, αποφεύγοντας τον χαρακτηρισμό «δωροδοκία».Παρόλα αυτά, η δανική έννομη τάξη δεν αφήνει περιθώρια αυθαιρεσίας.
Το Άρθρο 21 του νόμου για το καθεστώς της Γροιλανδίας προβλέπει σαφή διαδικασία: πρώτα συμφωνία Δανίας–Γροιλανδίας για τους όρους ανεξαρτησίας, έπειτα έγκριση από το γροιλανδικό νομοθετικό σώμα και επικύρωση με δημοψήφισμα, και τέλος ψήφος του κοινοβουλίου της Δανίας. Εδώ ελλοχεύουν νομικές παγίδες και πολιτικά εμπόδια σε κάθε στάδιο. Γι’ αυτό λειτουργεί από τα τέλη του 2024 ειδική νομική επιτροπή στη Γροιλανδία για να χαρτογραφήσει την εφαρμογή και τα «αν» της διαδικασίας. Από την Ουάσιγκτον θεωρείται ότι
Αμερικανοί νομικοί θα μπορούσαν να συνδράμουν, ώστε να διασφαλιστεί ότι η τελική απόφαση θα εξαρτάται κατ’ ουσίαν από τη βούληση του λαού της Γροιλανδίας — ανοίγοντας τον δρόμο για μια «νόμιμη» ανεξαρτησία και εν συνεχεία πώληση/ένταξη στις ΗΠΑ με αντάλλαγμα περί τα 100.000 δολάρια ανά κάτοικο, παρακάμπτοντας την Κοπεγχάγη.
Συνολικά, το «πόσο αξίζει η Γροιλανδία» δεν είναι μόνο αριθμητική άσκηση σε δισεκατομμύρια και τετραγωνικά χιλιόμετρα. Είναι σύγκρουση γεωπολιτικής βούλησης, δημοκρατικής νομιμοποίησης, κοινωνικού κράτους και ωμών κινήτρων. Η στρατιωτική οδός φαντάζει τοξική, η κλασική αγορά πανάκριβη και πολιτικά δυσχερής, ενώ η «αγορά των ανθρώπων» εμφανίζεται ως ο φθηνότερος και νομικά εφικτός, αν και ηθικά κατώτερος, τρίτος δρόμος.
Οι επόμενες κινήσεις θα κριθούν λιγότερο από χάρτες και κοιτάσματα και περισσότερο από το τι τιμή έχει η δημοκρατική συναίνεση — και σε ποιο νόμισμα πληρώνεται.