Στη Βαρκελώνη η πρώτη μεταμόσχευση προσώπου παγκοσμιώς από δότρια που είχε υποβληθεί σε ευθανασία
Μία βακτηριακή λοίμωξη είχε προκαλέσει σοβαρή νέκρωση ιστών στο πρόσωπο της Carme, οδηγώντας σε εκτεταμένη παραμόρφωση του προσώπου της και σημαντική απώλεια λειτουργικότητας. Η ασθενής αντιμετώπιζε δυσκολίες στην αναπνοή, στη μάσηση και στην ομιλία, ενώ η βλάβη στη ρινική και στοματική κοιλότητα επέφερε σοβαρή επιδείνωση της ποιότητας ζωής της.
Τέσσερις μήνες πριν, η Carme υποβλήθηκε σε μία πολύπλοκη μερική μεταμόσχευση προσώπου στο Νοσοκομείο Vall d’Hebron της Βαρκελώνης, με στόχο την αποκατάσταση της λειτουργικότητας και της αισθητικής του προσώπου της. Πρόκειται για την πρώτη παγκοσμίως μεταμόσχευση προσώπου που πραγματοποιήθηκε με ιστό από δότρια που είχε υποβληθεί σε ευθανασία.
Η ιστορία των μεταμοσχεύσεων προσώπου ξεκινά πριν από 20 χρόνια, με την πρώτη μερική μεταμόσχευση σε ασθενή (Isabelle Dinoire, Amiens, Γαλλία), η οποία έθεσε τα θεμέλια για την ανάπτυξη μιας σύνθετης χειρουργικής τεχνικής που αποσκοπεί όχι μόνο στην αποκατάσταση της λειτουργικότητας του προσώπου αλλά και στη διατήρηση της ταυτότητας του ασθενούς.
Το Vall d’Hebron έχει πρωτοπορήσει στην Ισπανία και διεθνώς, πραγματοποιώντας το πρώτο ολικό μεταμόσχευμα προσώπου στη χώρα και συμμετέχοντας σε τρεις από τις συνολικά έξι μεταμοσχεύσεις προσώπου στην Ισπανία. Παγκοσμίως, μέχρι σήμερα έχουν εκτελεστεί 54 επεμβάσεις αυτού του τύπου.
Η δότρια, η οποία είχε εξασφαλισμένη ιατρικώς υποβοηθούμενη ευθανασία, προσέφερε εθελοντικά τα όργανά της και τον ιστό του προσώπου της. Η επιλογή της δότριας και η συμβολή της στον ασθενή αποτελούν την «υψηλότερη έκφραση αλτρουισμού», όπως σχολιάζει ο Joan-Pere Barret, επικεφαλής Πλαστικής Χειρουργικής και Μονάδας Εγκαυμάτων του νοσοκομείου.
Στην περίπτωση της Carme πραγματοποιήθηκε μερική μεταμόσχευση της κεντρικής περιοχής του προσώπου, περιλαμβάνοντας δέρμα, υποδοχικό λίπος, νεύρα, μύες και οστικά στοιχεία. Η διαδικασία στηρίζεται σε μικροχειρουργικές τεχνικές αναστόμωσης αγγείων και νεύρων, με στόχο τη μέγιστη λειτουργικότητα, την αισθητική αποκατάσταση και την επαναφορά της αισθητικότητας και της εκφραστικότητας του προσώπου. Όπως επισημαίνει ο Barret, ο στόχος δεν είναι απλώς η τοποθέτηση ιστών για κανονική εμφάνιση, αλλά η επαναφορά της λειτουργίας: ένα πρόσωπο που δεν κινείται και δεν αισθάνεται «δεν είναι παρά μια μάσκα».
Η επιλογή του λήπτη απαιτεί αυστηρή αξιολόγηση τόσο των ιατρικών όσο και των ψυχοκοινωνικών παραμέτρων: ικανότητα αντοχής στη χειρουργική επέμβαση και στην πολυετή αποκατάσταση, υποστήριξη από το οικογενειακό και κοινωνικό περιβάλλον, ψυχική ανθεκτικότητα, νοητική κατάσταση και προσδοκίες για το αποτέλεσμα της επέμβασης. Οι δότες και λήπτες πρέπει να έχουν συμβατό φύλο, ομάδα αίματος και συγκρίσιμες ανθρωπομετρικές διαστάσεις κεφαλής, ενώ η αλληλεπίδραση μεταξύ τους δεν επιτρέπεται από τον νόμο.
Οι κλινικές μελέτες δείχνουν ότι η επιβίωση των μεταμοσχευμένων προσώπων είναι ενθαρρυντική αλλά εξακολουθεί να συνοδεύεται από προκλήσεις: η πενταετής επιβίωση κυμαίνεται στο 85%, ενώ η δεκαετής στο 74%, με ορισμένες περιπτώσεις αποτυχίας του μοσχεύματος και ανάγκης για επαναμεταμόσχευση. Η ψυχολογική προσαρμογή και η αποδοχή του νέου προσώπου αποτελούν επίσης σημαντική παράμετρο της αποκατάστασης. Οι ασθενείς με προηγούμενα ψυχιατρικά προβλήματα ή ιστορικό αυτοτραυματισμού μπορεί να αντιμετωπίζουν μεγαλύτερες δυσκολίες, ενώ το 90% των υπολοίπων αξιολογούν θετικά την επέμβαση για τα λειτουργικά οφέλη της.
Συνολικά, η περίπτωση της Carme καταδεικνύει την πρόοδο της πολυεπιστημονικής χειρουργικής στην αποκατάσταση εκτεταμένων βλαβών προσώπου, με υψηλή τεχνολογική υποστήριξη, εξατομικευμένο σχεδιασμό 3D και αυστηρά πρωτόκολλα επιλογής λήπτη, αλλά ταυτόχρονα αναδεικνύει τις συνεχείς προκλήσεις και περιορισμούς που συνδέονται με τη μακροχρόνια επιβίωση του μοσχεύματος και την ψυχοκοινωνική προσαρμογή.