Το χαμένο… κέντρο του ΠΑΣΟΚ
Η εκλογική δεξαμενή του ΠΑΣΟΚ, σύμφωνα με όλες τις έρευνες κοινής γνώμης, εμφανίζεται βαθιά διχασμένη. Το ερώτημα είναι απλό και ταυτόχρονα υπαρξιακό: στροφή προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά; Μετεκλογική συνεργασία με τη Νέα Δημοκρατία ή σύμπλευση με τις δυνάμεις της Αριστεράς, τον ΣΥΡΙΖΑ και τη Νέα Αριστερά;
Στην πραγματικότητα, ελάχιστοι πιστεύουν ότι το σημερινό ΠΑΣΟΚ διαθέτει αυτόνομη προοπτική εξουσίας. Η διαφορά των περίπου 15 μονάδων από τη ΝΔ λειτουργεί προσγειωτικά ακόμη και για τους πιο ρομαντικούς. Ο διχασμός αυτός δεν περιορίζεται στη βάση· είναι εμφανής και στο εσωτερικό της Χαριλάου Τρικούπη ως προς τη στάση που πρέπει να κρατήσει το κόμμα την επομένη των εκλογών.
Την ίδια ώρα, το αφήγημα ότι το ΠΑΣΟΚ έχει πιάσει «ταβάνι» με τον Νίκο Ανδρουλάκη και ότι με άλλον αρχηγό θα κατέγραφε διπλάσια ποσοστά, κινείται στη σφαίρα της πολιτικής φαντασίας. Ο κ. Ανδρουλάκης έχει μετρηθεί επανειλημμένα και δεν καταφέρνει να μετακινήσει τη βελόνα. Όμως από πουθενά δεν προκύπτει ότι κάποιος από τους επίδοξους διαδόχους —ούτε ο Δούκας, ούτε ο Γερουλάνος, ούτε η Διαμαντοπούλου— διαθέτει τον «αέρα πρωθυπουργού» που θα άλλαζε τα δεδομένα.
Παρά ταύτα, ένα σημαντικό κομμάτι της κοινωνίας εξακολουθεί να δείχνει ανοχή ή συμπάθεια προς το ΠΑΣΟΚ, κυρίως για συναισθηματικούς λόγους που συνδέονται με την ιστορία του σοσιαλιστικού κινήματος και λιγότερο για την αντιπολιτευτική του ισχύ. Το βασικό πρόβλημα είναι ότι ο σημερινός αρχηγός έχει ταυτιστεί με τον χαρακτηρισμό του «ισαποστάκια», ενώ σε σειρά κρίσιμων ζητημάτων οι θέσεις του κόμματος εμφανίζονται θολές και απομακρυσμένες από την ιδρυτική του ταυτότητα.
Ο «αξεπέραστος» Ανδρέας
Το ΠΑΣΟΚ δεν κατάφερε ποτέ να ξεπεράσει πολιτικά τον ιδρυτή του, τον Ανδρέα Παπανδρέου — και αυτό δεν είναι κατ’ ανάγκη αρετή. Αντιθέτως, η Νέα Δημοκρατία κατάφερε να μετεξελιχθεί χωρίς να αποκηρύξει τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, αλλά και χωρίς να παραμείνει δέσμια του παρελθόντος.
Σήμερα, έναν χρόνο πριν από τις εκλογές του 2027, έχει παγιωθεί στη συνείδηση των ψηφοφόρων η εικόνα ενός ΠΑΣΟΚ που αγωνίζεται —και συχνά αγκομαχά— για τη δεύτερη θέση. Και αυτή η «παράσταση» δύσκολα ανατρέπεται.
Την ίδια στιγμή, όλοι διεκδικούν τον κόσμο του ΠΑΣΟΚ: τους ψηφοφόρους του κοινωνικού κέντρου. Τόσο ο Κυριάκος Μητσοτάκης όσο και ο Αλέξης Τσίπρας, αλλά και οι δυνάμεις της κινηματικής Αριστεράς, επενδύουν στο παραδοσιακό, αυτό που χαριτολογώντας αποκαλείται «ορθόδοξο» ΠΑΣΟΚ.
Εκεί ακριβώς εντοπίζεται και το μεγάλο έλλειμμα: το ΠΑΣΟΚ έχει χάσει την ικανότητα να εκφράζει την «ορθή αντίληψη» με καθαρές κουβέντες. Σήμερα συνομιλεί και ζυμώνεται με τη ριζοσπαστική Αριστερά, κάτι που μοιάζει ανορθόδοξο αν αναλογιστεί κανείς ότι ο ίδιος ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε διαχωρίσει το ΠΑΣΟΚ από τις αριστερές φράξιες ήδη από το 1981.
Μπορεί το ΠΑΣΟΚ να συγκλίνει προγραμματικά με δυνάμεις που επενδύουν στον κρατισμό, που θέτουν τη woke ατζέντα και τον ακραίο δικαιωματισμό πάνω από τον πατριωτισμό; Και τελικά, ποια είναι σήμερα η σχέση του ΠΑΣΟΚ με την Αριστερά; Το ερώτημα παραμένει ανοιχτό, με τη μόνη σταθερά να είναι η φράση του Ανδρέα Παπανδρέου ότι το ΠΑΣΟΚ είναι «η κυβερνώσα αριστερά» — μια φράση που σήμερα ακούγεται περισσότερο ως υπενθύμιση παρά ως πολιτικό σχέδιο.