Explainer: Γιατί τα βόρεια σύνορα της Ευρώπης εξαρτώνται από Ελλάδα και Κύπρο
Τα βόρεια σύνορα της Ευρώπης εξαρτώνται από την αξιοπιστία της στο νότο, σύμφωνα με μια πολύ ενδιαφέρουσα ανάλυση του Shay Gal, ανώτερου στρατηγικού σύμβουλου και αναλυτή με ειδίκευση στην διεθνή ασφάλεια, την αμυντική πολιτική, τη διαχείριση γεωπολιτικών κρίσεων.
Στην ανάλυσή του υπογραμμίζει τον ρόλο Ελλάδας και Κύπρου. Ως αφορμή λαμβάνει το ζήτημα της Γροιλανδίας. Ο Gal σημειώνει ότι η Ευρώπη δεν χρειάζεται να κατέχει τη Γροιλανδία. Πρέπει να αποδείξει ότι μπορεί να υπερασπιστεί αυτό που είναι ήδη ευρωπαϊκό χωρίς θεατρινισμούς, χωρίς δισταγμούς, χωρίς άδειες.
Σύμφωνα με τον αναλυτή η κίνηση του Τραμπ για τη Γροιλανδία αποκάλυψε μια δομική αδυναμία. Η Ουάσιγκτον υποστήριξε ότι «χρειάζεται» τη Γροιλανδία. Ακολούθησαν απειλές για δασμούς. Δεν αποκλείστηκε η χρήση βίας. Οι Βρυξέλλες απάντησαν ότι η Γροιλανδία δεν είναι διαπραγματεύσιμη. Οι Ευρωπαίοι ηγέτες απέρριψαν τον οικονομικό εξαναγκασμό. Η απουσία ήταν πολιτική. Στη Γροιλανδία και στην Ουκρανία, η Ουάσιγκτον έδειξε ότι η ίδια η απουσία είναι μοχλός πίεσης. Ανάγκασε την Ευρώπη να δράσει χωρίς την αμερικανική προστασία.
Στη συνέχεια κάνει έναν πολύ ενδιαφέροντα όσο και αποκαλυπτικό συσχετισμό. Όπως λέει, η Ευρώπη κατεύθυνε το οικονομικό, βιομηχανικό και πολιτικό κεφάλαιο προς την Ουκρανία, επειδή η κατάρρευση δεν ήταν επιλογή. Η εστίαση αυτή ωστόσο έχει κόστος. Ο Βόρειος Πόλος και η ανατολική Μεσόγειος αντλούν από την ίδια βιομηχανική βάση και το ίδιο πολιτικό εύρος. Η Ευρώπη επομένως πρέπει να κλιμακώσει τις προσπάθειές της χωρίς να αδειάσει τα γειτονικά θέατρα επιχειρήσεων.
Από τότε που η Φινλανδία και η Σουηδία προσχώρησαν στο ΝΑΤΟ, η Βόρεια Ευρώπη λειτουργεί με συνοχή που βασίζεται στην κοινή κατανόηση της συμπεριφοράς της Ρωσίας. Αυτή η συνοχή επεκτείνεται στην Αρκτική. Η γεωγραφία ευθυγραμμίζεται. Οι αντανακλαστικές αντιδράσεις είναι βαθμονομημένες.
Η ανατολική Μεσόγειος αποκαλύπτει αν αυτή η προσαρμογή είναι καθολική. Η Ελλάδα και η Κύπρος βρίσκονται στα εξωτερικά θαλάσσια σύνορα της Ένωσης. Ο εναέριος χώρος, οι αποκλειστικές οικονομικές ζώνες και οι ενεργειακοί διάδρομοι τους είναι ευρωπαϊκά σύνορα. Οι ανακοινώσεις NAVTEX, τα επεισόδια γεώτρησης και οι παραβιάσεις του εναέριου χώρου έχουν δοκιμάσει επανειλημμένα αυτά τα σύνορα χωρίς να ενεργοποιηθούν οι ρήτρες συλλογικής άμυνας.
Όταν οι διαφορές στο Αιγαίο ή γύρω από την Κύπρο αντιμετωπίζονται ως τοπικά προβλήματα και όχι ως ζητήματα αξιοπιστίας της Ένωσης, αναδύεται μια ιεραρχία κυριαρχίας. Αυτή η ιεραρχία είναι ορατή στη Μόσχα. Είναι ορατή στην Άγκυρα. Οι αντίπαλοι δεν διαχωρίζουν τα θέατρα επιχειρήσεων. Δοκιμάζουν τη συνοχή. Η Ευρώπη κατακερματίζει τις κρίσεις της. Οι αντίπαλοί της δεν το κάνουν.
Δομική συνέπεια η ενίσχυση Ελλάδας και Κύπρου
Η ενίσχυση της Ελλάδας και της Κύπρου είναι δομική συνέπεια, σύμφωνα με τον αναλυτή. Εάν η Ένωση αναμένει αυτόματη αλληλεγγύη στη Βαλτική και σαφήνεια στην Αρκτική, πρέπει να εφαρμόσει το ίδιο πρότυπο στην ανατολική Μεσόγειο. Οι θαλάσσιες ζώνες, η ακεραιότητα του εναέριου χώρου και τα δικαιώματα που συνδέονται με την ιδιότητα του μέλους της ΕΕ δεν μπορούν να κυμαίνονται ανάλογα με τη διπλωματική θερμοκρασία.
Εάν η Ευρώπη βαθμολογεί την κυριαρχία με βάση τη γεωγραφία, άλλοι θα την βαθμολογήσουν για λογαριασμό της.
Το εμπόδιο δεν ήταν η Αθήνα ή η Λευκωσία. Ήταν η επιλεκτική εφαρμογή. Το πρόβλημα της Ένωσης δεν είναι η έλλειψη μέσων. Είναι η άνιση χρήση τους. Η Ευρώπη δεν στερείται δύναμης. Στερείται αντανακλαστικών. Οι εσωτερικές διαμάχες διαχωρίζονται για να αποφευχθεί η δυσφορία.
Η Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση παρέχει το νομικό πλαίσιο. Άρθρο 42(7). Άρθρο 222. Άρθρο 44. Τα μέσα υπάρχουν. Σπάνια όμως τίθενται σε εφαρμογή.
Για να προστατεύσει την Γροιλανδία με αυθεντία, η Ευρώπη πρέπει να ομαλοποιήσει αυτές τις ρήτρες σε όλα τα σύνορα. Μια θαλάσσια παραβίαση στο Αιγαίο, καταναγκαστικές γεωτρήσεις κοντά στην Κύπρο ή ελεγχόμενες τριβές στα ύδατα της Αρκτικής πρέπει να ενεργοποιούν αυτόματο συντονισμό. Η κυριαρχία δεν μπορεί να βαθμολογείται με βάση το γεωγραφικό πλάτος.
Η συνεργασία με την Τουρκία είναι υπό όρους. Όπου τα συμφέροντα συγκλίνουν, η Ευρώπη συνεργάζεται. Όπου αμφισβητούνται τα δικαιώματα των κρατών μελών, η Ευρώπη ανταποκρίνεται. Η αμφισημία προκαλεί κλιμάκωση. Η σαφήνεια την αποτρέπει.
Η Γροιλανδία δεν είναι απομονωμένη. Είναι ένα μέτρο. Όταν η Ουάσιγκτον έκανε ένα βήμα πίσω στην Ουκρανία, η Ευρώπη έκανε ένα βήμα μπροστά. Όχι από γενναιοδωρία, αλλά από ανάγκη. Η Αρκτική απαιτεί την ίδια αντίδραση.
Εάν οι εγγυήσεις της Ευρώπης ταξιδεύουν προς τον Βορρά αλλά σταματούν στην Κρήτη, δεν είναι εγγυήσεις. Είναι προτιμήσεις.
Η Ευρώπη είναι ο μόνος παράγοντας που έχει συνεχές, τοπικό και διαρθρωτικό ενδιαφέρον για την Αρκτική. Αυτή η θέση θα διατηρηθεί μόνο αν ενεργήσει με την ίδια σαφήνεια στο Αιγαίο, στη Λευκωσία κλπ.