Ιράν: Πώς ο Χαμενεΐ έχει διασφαλίσει την επιβίωση του καθεστώτος των μουλάδων – Οι κρίσιμες κινήσεις
Όταν ο σκληρός ηγέτης της σιιτικής Χεζμπολάχ στον Λίβανο, Χασάν Νασράλα δολοφονούνταν τον Σεπτέμβριο του 2024 σε ισραηλινό βομβαρδισμό ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ ήταν γνωστό ότι κρυβόταν σε καταφύγιο. Το ίδιο έπραξε και τον Ιούνιο του 2025 όταν αμερικανικά βομβαρδιστικά έπλητταν τις πυρηνικές εγκαταστάσεις του Ιράν.
Ο Αγιατολάχ Αλί Χαμενεΐ γνωρίζει ότι είναι ο υπ’ αριθμόν ένα στόχος δολοφονίας από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ. Πιθανολογείται ότι και τώρα βρίσκεται σε καταφύγιο από όπου δίνει τις εντολές για το αιματοκύλισμα των διαδηλώσεων.
Προκύπτει εύλογα, λοιπόν, το ερώτημα εάν η δολοφονία του ανώτατου ηγέτη θα έφερνε και το τέλος του καθεστώτος των μουλάδων του Ιράν. Η απάντηση των αναλυτών αλλά και τον Αμερικανών αξιωματούχων που ενημερώνουν τον Τραμπ για τις εξελίξεις στο Ιράν είναι ξεκάθαρη: Όχι.
Πώς έχει διασφαλίσει την επιβίωση των μουλάδων ο Χαμενεΐ
Από τον περασμένο Ιούνιο ο Χαμενεΐ, ο οποίος έβλεπε τον κλοιό να στενεύει γύρω του, διασφάλισε μία ομαλή και γρήγορη διαδικασία διαδοχής του. Σύμφωνα με δημοσίευμα των New York Times, εκείνο το διάστημα ο Χαμενεΐ έλαβε την ασυνήθιστη απόφαση να δώσει εντολή στο Συμβούλιο των Ειδικών, το ανώτατο όργανο των σιιτών κληρικών που επιλέγουν τον ανώτατο ηγέτη της χώρας, να εκλέξουν τον διάδοχό του από τρία ονόματα που τους έδωσε.
Το δημοσίευμα επικαλείται ανώνυμες δηλώσεις Ιρανών αξιωματούχων που εξηγούσαν ότι ανάμεσα στους διαδόχους δεν είναι ο γιος του Χαμενεΐ, Μοτζταμπά, ο οποίος ήταν κληρικός και θεωρούνταν «φαβορί» για τη θέση του.
Κάθε φορά που υπάρχουν διαδηλώσεις ή το Ιράν αντιμετωπίζει κάποια άλλη σοβαρή πρόκληση οι δομές, τα όργανα του καθεστώτος και ο στρατιωτικός βραχίονας του ενώνονται για να δώσουν απάντηση. Έτσι σήμερα τα διεθνή ΜΜΕ μεταδίδουν ότι οι διαδηλώσεις πιθανότατα έχουν περιοριστεί στο Ιράν.
Δύσκολες επιλογές
Ο Χαμενεΐ είναι ένα μισητό πρόσωπο για πολλούς Ιρανούς καθώς το καθεστώς των μουλάδων είναι από τα πιο καταπιεστικά στον πλανήτη. Ωστόσο οι δεκαετίες διακυβέρνησης της χώρας από τους σιίτες κληρικούς έχουν οδηγήσει ουσιαστικά σε διάλυση το μέτωπο της αντιπολίτευσης και όσων διαφωνούν.
Γι’ αυτό και θεωρείται εξαιρετικά δύσκολο, ακόμη και αν οι διαδηλώσεις κατάφερναν να φέρουν στο χείλος της κατάρρευσης το καθεστώς, να βρεθεί ένα πρόσωπο που θα υποστηριχθεί από όλες τις δημοκρατικές δυνάμεις στο Ιράν.
Μία λύση θα μπορούσε να είναι ο πρώην πρόεδρος του Ιράν, Χασάν Ρουχανί, ο οποίος ανήκει στους μεταρρυθμιστές. Ο Αλί Ανσάρι, ιδρυτικός διευθυντής του Ινστιτούτου Ιρανικών Σπουδών του Πανεπιστημίου του Σεντ Άντριους, πιστεύει ότι οι μεταρρυθμιστές βρίσκονται στο περιθώριο.
Φωτ. Αρχείου - Ο Ρεζά Παχλαβί, γιος του Σάχη του Ιράν που ανετράπη το 1979, σε συνέντευξη Τύπου στο Παρίσι, στις 23 Ιουνίου 2025.
AP/Thomas Padilla«Βασικά, οι μεταρρυθμιστές δεν υπάρχουν πραγματικά... Υπάρχουν ως ένα είδος παστίς, ως καλλωπιστικό στοιχείο, ό,τι να 'ναι. Έχουν περιθωριοποιηθεί εντελώς. Βασικά, υπάρχουν οι κυβερνώντες και οι κυβερνωμένοι», είπε στο BBC ο Αλί Ανσάρι.
Το επόμενο όνομα που «ακούγεται» είναι αυτό του γιου του πρώην σάχη του Ιράν, Ρεζά Παχλαβί, ο οποίος ζει στην Ουάσινγκτον και έχει πυκνώσει τις τελευταίες ημέρες τις δημόσιες τοποθετήσεις του. Το πρόβλημα είναι ότι δεν διαθέτει καμία οργανωτική βάση μέσα στο Ιράν προκειμένου να οργανώσει την άνοδο του στο τιμόνι της χώρας.
Η εκτίμηση είναι ότι η πρόσφατη δημοτικότητα του κατά τη διάρκεια των διαδηλώσεων οφείλεται στο γεγονός ότι πολλοί διαδηλωτές τον βλέπουν ως έναν άνθρωπο που δεν έχει καμία σχέση με το καθεστώς και επιθυμεί καλύτερες σχέσεις με τη Δύση.
Το σενάριο της χούντας και ο παρασκηνιακός αγώνας για την εξουσία
Σε περίπτωση κατάρρευσης του καθεστώτος, την οποία φοβούνται εξαιρετικά τα κράτη της Μέσης Ανατολής εξαιτίας του χάους που θα προκαλούσε, αρκετοί εκτιμούν ότι το επίλεκτο σώμα των ιρανικών Ενόπλων Δυνάμεων, οι Φρουροί της Επανάστασης θα βγουν μπροστά προκειμένου να καλύψουν το κενό της εξουσίας και να διατηρήσουν τα προνόμια τους.
Παρ’ όλα αυτά αρκετοί παίκτες εντός του καθεστώτος θέλουν την καθαίρεση του Χαμενεΐ, σύμφωνα με τον λέκτορα του Πανεπιστημίου του Γέιλ, Αράς Αζίζι.
Οι Φρούροι της Επαναστάσης σε στρατιωτική παρέλαση στο Ιράν.
Associated Press«Ένα σημαντικό τμήμα της κυβερνώσας ελίτ στο Ιράν είναι έτοιμη να κάνει κάποιες αλλαγές. Να ξεφορτωθεί τον Χαμενεΐ. Να ξεφορτωθεί κάποιες από τις βασικές πολιτικές και τους βασικούς θεσμούς της Ισλαμικής Δημοκρατίας. Έτσι, μπορεί να καλωσορίσουν ακόμη και τις επιθέσεις των ΗΠΑ ως μια ευκαιρία να επιταχύνουν αυτή τη διαδικασία», ανέφερε ο Αράς Αζίζι.
Για παράδειγμα ο πρόεδρος του ιρανικού κοινοβουλίου, Μοχάμαντ Μπαγκέρ Γκαλιμπάφ, ο οποίος φοράει πολιτικά ρούχα και είναι γνωστός για τις αυταρχικές τάσεις του, είναι ένας από τους ανθρώπους που δεν είχε ποτέ την πλήρη εμπιστοσύνη του Χαμενεΐ. Μέλη του ιρανικού καθεστώτος τον υποψιάζονται ότι προσποιείται την αφοσίωση του και περιμένει την κατάλληλη στιγμή για να κινηθεί εναντίον των μουλάδων.
Ίσως αυτή η στιγμή να μην αργεί. Ακόμη κι αν οι διαδηλώσεις σταματήσουν οι λόγοι για τους οποίους βγήκαν οι διαδηλωτές στους δρόμους - η διαφθορά, η άνοδος των τιμών βασικών αγαθών και η τραγική κατάσταση της ιρανικής οικονομίας- παραμένουν και με μαθηματική ακρίβεια θα προκαλέσουν νέα ανάφλεξη.