Ο μύθος της Αγκάρθα: Η υπόγεια πολιτεία των Ναζί, ο Χίμλερ και τα meme που έγιναν viral
Ένα παλιό ακροδεξιό αφήγημα, συνδεδεμένο με τον ναζιστικό αποκρυφισμό, επανεμφανίζεται τα τελευταία χρόνια στο διαδίκτυο, αυτή τη φορά μέσα από memes και βίντεο που απευθύνονται κυρίως σε εφήβους και νεαρούς χρήστες των κοινωνικών δικτύων. Πρόκειται για τον μύθο της Άγκαρθα, μιας υποτιθέμενης υπόγειας πολιτείας στο κέντρο της Γης, ο οποίος παρουσιάζεται σε viral περιεχόμενο ως αισθητική ή χιουμοριστική τάση.
Η συγκεκριμένη αφήγηση έχει τις ρίζες της στη ναζιστική ιδεολογία της δεκαετίας του 1930. Η ιδέα ότι η άρια φυλή δεν ήταν προϊόν της εξέλιξης, αλλά κατάγονταν από ημιθεϊκά όντα που ίδρυσαν έναν μυστικό πολιτισμό στη Γη - πιθανώς κάτω από την Κεντρική Ασία - υιοθετήθηκε από τον Χάινριχ Χίμλερ και άλλους αποκρυφιστές του Τρίτου Ράιχ.
Σήμερα, σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, η ιδέα της Άγκαρθα, εμφανίζεται ξανά - αυτή τη φορά κυρίως σε ηλικίες κάτω των 25 ετών. Τον τελευταίο χρόνο, τα memes για την Άγκαρθα, μια μυστικιστική υπόγεια πόλη στο κέντρο της Γης γεμάτη ξανθούς, γαλανομάτηδες ανθρώπους, γίνονται συνεχώς viral και έχουν μετατραπεί σε βασικό στοιχείο της νεανικής διαδικτυακής κουλτούρας.
Πώς μοιάζει ο κόσμος της Άγκαρθα στο διαδίκτυο
Αρκεί μια απλή αναζήτηση του όρου «Agartha» στο Instagram για να εμφανιστούν δεκάδες βίντεο με εκατομμύρια προβολές, καθώς και πολλά ακόμη με δεκάδες ή και εκατοντάδες χιλιάδες. Αντίστοιχα αποτελέσματα προκύπτουν και από αναζητήσεις των όρων «Hyperborea» και «vril», μύθων που συνδέονται με την Άγκαρθα.
https://www.tiktok.com/@boombaubam/video/7566223137470270732
Τα memes της Άγκαρθα περιλαμβάνουν συχνά supercuts – βίντεο από γρήγορα, εναλλασσόμενα αποσπάσματα – με UFO στην Ανταρκτική, πολιτισμούς γεμάτους πυραμίδες, ψηφιακά «παραμορφωμένες» εικόνες του ακροδεξιού σχολιαστή Charlie Kirk με ξανθά μαλλιά και σμιλεμένα χαρακτηριστικά, ανθρώπους με στερεοτυπικά «βόρεια» (σκανδιναβικά) χαρακτηριστικά, καθώς και λευκά κουτιά Monster Energy χωρίς ζάχαρη. Σχεδόν πάντα συνοδεύονται από το ίδιο ηλεκτρονικό drum-and-bass remix του τραγουδιού Down Under των Men at Work (1981).
Η συχνή παρουσία του λευκού, sugar-free Monster Energy λειτουργεί ως ακόμη ένας αισθητικός κώδικας της υποκουλτούρας, συνδεδεμένος με τη ρητορική του «sigma male», της πειθαρχίας και της υποτιθέμενης «καθαρότητας», χωρίς καμία σχέση με την ίδια την εταιρεία.
Αντίστοιχα, η επαναλαμβανόμενη χρήση του remix του Down Under λειτουργεί ως υπόγειος κώδικας: παραπέμπει κυριολεκτικά στην ιδέα ενός κόσμου «κάτω από τη γη», ενώ ταυτόχρονα αποτελεί αναγνωρίσιμο ηχητικό σήμα της συγκεκριμένης διαδικτυακής υποκουλτούρας.
Άλλα memes ενσωματώνουν την έντονα αντισημιτική καρικατούρα του «happy merchant». Κοινός παρονομαστής όλων είναι η εξιδανίκευση της υπόγειας «άριας» παραδείσιας πολιτείας που οραματιζόταν ο Χάινριχ Χίμλερ.
Η Άγκαρθα στον Λευκό Οίκο
Λίγο πριν από τα Χριστούγεννα, το φαινόμενο έφτασε μέχρι και τον Λευκό Οίκο. Δημοσιεύθηκε meme από το Υπουργείο Εσωτερικής Ασφάλειας (Department of Homeland Security), το οποίο έφερε αρκετά από τα χαρακτηριστικά της αισθητικής της Άγκαρθα, αυτή τη φορά σε εορταστικό ύφος: ο Άγιος Βασίλης μπροστά από ένα υπόγειο, χιονισμένο εργαστήριο, με τον πυρήνα της Γης στο φόντο, και τη φράση «Christmas After Mass Deportations».
Ο Τζον Λιούις, ερευνητής στο Πρόγραμμα Μελέτης του Εξτρεμισμού του Πανεπιστημίου George Washington και ειδικός στον νεοναζισμό, δήλωσε ότι θεώρησε την εικόνα ξεκάθαρη αναφορά στο διαδικτυακό περιεχόμενο τύπου Άγκαρθα.
Σε ερωτήσεις για το αν υπήρχε συνειδητή αναφορά στη συγκεκριμένη μυθολογία, το γραφείο Τύπου του Λευκού Οίκου απάντησε μέσω email ότι «τέσσερα άτομα χρειάστηκε να γκουγκλάρουν τι είναι η Άγκαρθα και ακόμη δεν είμαστε σίγουροι. Τι ακριβώς λέτε;», υπονοώντας ότι η σύνδεση είναι υπερβολική.
Ωστόσο, αν κάποιος πληκτρολογήσει στο ChatGPT την εντολή «δείξε τον Άγιο Βασίλη στην Άγκαρθα να κοιτά το εργαστήριό του», θα λάβει εικόνα που μοιάζει αισθητά με εκείνη που δημοσιεύθηκε. Η ίδια εντολή χωρίς τη λέξη «Agartha» παράγει ένα εντελώς διαφορετικό αποτέλεσμα - αναδεικνύοντας τη βαρύτητα του όρου.
Meme ή μια ξεκάθαρη στάση
Πολλοί από όσους διακινούν αυτά τα memes δηλώνουν ανοιχτά πως είναι ρατσιστές και αντισημίτες. Άλλοι όχι. Ένας 25χρονος δημιουργός του κρυπτονομίσματος με το όνομα «Agartha memecoin» δήλωσε ότι οι εικόνες τον εκφράζουν επειδή είναι δεξιός και του αρέσουν τα «blonde aryan sigma vibes». Αρνήθηκε να αποκαλύψει το πραγματικό του όνομα, αλλά είπε ότι είναι ξανθός, λευκός και ζει στην Ευρώπη. Για τις ακροδεξιές συνδέσεις των memes απάντησε: «Δεν νομίζω ότι είναι τόσο βαθύ».
Περισσότεροι από δώδεκα λογαριασμοί που σχετίζονται με την Άγκαρθα αρνήθηκαν να απαντήσουν. Μόνο ένας ακόμη ανταποκρίθηκε: ο λογαριασμός «Westhoughton High Friends of Agartha», μια σατιρική σελίδα για λύκειο στο Ηνωμένο Βασίλειο. Ο διαχειριστής υποστήριξε ότι πρόκειται για «παράλογο brainrot (υπερβολική επανάληψη, χωρίς ουσιαστικό μήνυμα) χιούμορ» και ότι «δεν μπορεί να φανταστεί πως κάποιος μπορεί να το πάρει στα σοβαρά». Όταν του επισημάνθηκαν οι ναζιστικές ρίζες της Άγκαρθα, απάντησε ότι είναι «απλώς χιούμορ», διευκρινίζοντας ότι είναι «ακραία αριστερός».
Όποιο κι αν είναι το κίνητρο, το αποτέλεσμα παραμένει το ίδιο: τα memes της Άγκαρθα και ο κωδικοποιημένος ρατσισμός που περιέχουν εξαπλώνονται ραγδαία.
Τα memes έχουν γίνει τόσο διαδεδομένα ώστε κάποιοι τα αναπαράγουν ειρωνικά, για να κοροϊδέψουν τους λευκούς υπερασπιστές της φυλής. Άλλοι υιοθετούν απλώς το ύφος για να δημιουργήσουν αθώο - ή όχι - περιεχόμενο για σχολεία, πανεπιστήμια ή ακόμη και αμερικανικό ποδόσφαιρο. Ωστόσο, η αλληλεπίδραση με λογαριασμούς Άγκαρθα συχνά οδηγεί, μέσω αλγορίθμων, σε ολοένα πιο ακραίο περιεχόμενο. «Η Άγκαρθα κουβαλά τη σφραγίδα μιας ρατσιστικής, αντισημιτικής κοινότητας», λέει ο ερευνητής Cody Zoschak.
Η Άγκαρθα ξεκίνησε ως λογοτεχνική φαντασία στα τέλη του 19ου αιώνα, χωρίς ακροδεξιές συνδηλώσεις. Όταν όμως ιδιοποιήθηκε από τον Χίμλερ, νεοναζιστές μετέφεραν τον μύθο στη μεταπολεμική εποχή, δημιουργώντας μια ιδεολογία γνωστή ως «εσωτερικός χιτλερισμός». Στις αρχές της δεκαετίας του 2020, οι μύθοι αυτοί μετατράπηκαν σε διαδικτυακή προπαγάνδα.
Κάποιοι βλέπουν σε αυτό τη μετάβαση της Άγκαρθα στη mainstream κουλτούρα, όπου οι σκοτεινές της ρίζες ξεθωριάζουν - όπως συνέβη και με χαρακτήρες όπως ο Pepe the Frog ή ο Wojak. Άλλοι, όμως, το θεωρούν πολιτιστική νίκη της ακροδεξιάς.
«Τώρα βλέπουμε “κανονικούς” χρήστες να παίζουν με πρώην περιθωριακά, εσωτερικά ναζιστικά memes», λέει ο Λιούις. «Αυτό διευρύνει δραματικά το κοινό που εκτίθεται σε ακόμη πιο ακραίο περιεχόμενο».
Μemes, αργκό και ιδεολογία
Η εξάπλωση των memes της Άγκαρθα δεν αποτελεί μεμονωμένο φαινόμενο, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο και ανησυχητικό πλαίσιο. Πρόσφατες δημοσκοπήσεις δείχνουν ότι το 18% των νέων ηλικίας 18–22 ετών θεωρούν πως οι Εβραίοι έχουν «αρνητική επίδραση» στις Ηνωμένες Πολιτείες - ποσοστό κατά 10 μονάδες υψηλότερο από τον μέσο όρο του γενικού πληθυσμού. Παράλληλα, το 27% της ίδιας ηλικιακής ομάδας συμφωνεί με τη θέση ότι «οι Εβραίοι έχουν υπερβολική δύναμη», έναντι 16% στο σύνολο των ηλικιών. Όπως έχει επισημάνει ο δημοσιογράφος Yair Rosenberg, «τα δεδομένα δείχνουν ότι η Αμερική γίνεται πιο αντισημιτική, επειδή οι νέοι της γίνονται πιο αντισημίτες».
Την ίδια στιγμή, όροι όπως goy κανονικοποιούνται στη νεανική διαδικτυακή αργκό. Αν και αρχικά σήμαινε απλώς «μη Εβραίος», χρήστες ακροδεξιών φόρουμ το μετέτρεψαν σε φορέα μίσους, μέσα από εκφράσεις όπως goyslop (κακής ποιότητας) και goycattle. Όπως και τα memes της Άγκαρθα, οι όροι αυτοί έχουν μετακινηθεί από τα περιθώρια του διαδικτύου στις μεγάλες πλατφόρμες, συγκεντρώνοντας εκατομμύρια προβολές σε TikTok και Instagram.
Πρόσωπα όπως ο Νικ Φουέντες, γνωστός λευκός υπερασπιστής της φυλής, συγκεντρώνουν πλέον μαζική απήχηση με ακραία αντισημιτικές τοποθετήσεις, ξεπερνώντας τα όρια της περιθωριακής ακροδεξιάς.
Όταν ο διαδικτυακός μύθος γίνεται πραγματικός κίνδυνος
Η πιο σκοτεινή πλευρά του φαινομένου αποκαλύφθηκε τον Νοέμβριο, όταν έφηβος στην Ινδονησία πυροδότησε εκρηκτικούς μηχανισμούς σε σχολικό τέμενος, τραυματίζοντας 96 ανθρώπους. Στο παιχνίδι-όπλο που έφερε υπήρχαν νεοναζιστικές αναφορές, μεταξύ των οποίων και η φράση «For Agartha». Ερευνητές εξτρεμισμού χαρακτήρισαν το περιστατικό παράδειγμα «μνημονικής ριζοσπαστικοποίησης» – της διαδικασίας κατά την οποία φαινομενικά αθώο διαδικτυακό περιεχόμενο λειτουργεί ως πύλη προς τη βία.
Σχεδόν όλοι γνωρίζουν ότι η Άγκαρθα δεν υπάρχει. Ωστόσο, για μια μικρή αλλά επικίνδυνη μειοψηφία, ο μύθος δεν είναι απλώς αισθητική ή αστείο. Είναι πολιτικό όραμα.