Παγκόσμια ημέρα κατά του καρκίνου: Ελπίδες ότι σε λίγα χρόνια θα είναι για όλους μια χρόνια ασθένεια

Παραγωγή βίντεο: Ιωάννα Κατσίμπα, Κώστας Πλιάκος Διονυσία Προκόπη

«Ενωμένοι στο μήνυμά μας, μοναδικοί στις ιστορίες μας». Η Παγκόσμια Ημέρα κατά του Καρκίνου, στο πλαίσιο της τριετούς καμπάνιας που ξεκίνησε το 2025 με αυτό το κεντρικό μήνυμα, βάζει και φέτος στο επίκεντρο τους ασθενείς, εστιάζοντας στην κατανόηση των εμποδίων και των προκλήσεων που αντιμετωπίζουν. Στόχος είναι να αναδειχθεί ότι κάθε ογκολογικός ασθενής είναι μοναδικός και όλοι μαζί, ενωμένοι, μπορούν να δημιουργήσουν έναν κόσμο που θα κοιτά πέρα από τη νόσο και θα βλέπει την προσωπική ιστορία πριν από το ιατρικό περιστατικό.

Ακούγοντας το μήνυμα της παγκόσμιας ημέρας, το Newsbomb φέρνει στο φως προσωπικές ιστορίες ασθενών που άφησαν πίσω τους τη νόσο και σήμερα ζουν μιαν «άλλη ζωή».

Πολλοί πάσχοντες διακρίνουν δύο φάσεις στη ζωή τους, «πριν» και «μετά» τη νόσο. Το σοκ της πρώτης διάγνωσης, η ελπίδα της θεραπείας, το ταξίδι της αποκατάστασης, όλες αυτές οι εμπειρίες συντείνουν σε μια νέα ταυτότητα, αυτής του «survivor», του επιβιώσαντα από τον καρκίνο.

Το ευχάριστο είναι ότι πλέον καταγράφεται παγκοσμίως μια τεράστια αύξηση της ομάδας των survivors. Όταν λέμε επιβιώσαντες από καρκίνο εννοούμε ασθενείς οι οποίοι έχουν θεραπευτεί, είναι ελεύθεροι νόσου και δεν λαμβάνουν πλέον κάποια θεραπεία. Επίσης, ασθενείς που έχουν θεραπευτεί από τον καρκίνο είναι ελεύθεροι νόσου και λαμβάνουν κάποια θεραπεία συντήρησης προκειμένου να μειώσουν την πιθανότητα να επιστρέψει η νόσος. Τέλος, ασθενείς με καρκίνο οι οποίοι δεν είναι ελεύθεροι νόσου, ωστόσο έχουν ένα καλό προσδόκιμο επιβίωσης, συνεχίζουν να λαμβάνουν θεραπείες προκειμένου να μπορούν να φρενάρουν ή να μειώσουν περαιτέρω το φορτίο της νόσου και μπορούν να είναι λειτουργικοί στην καθημερινή τους ζωή.

Όπως εξηγούν επιστήμονες στο Newsbomb, o καρκίνος δεν είναι πια μια «ανίατη ασθένεια», όπως την ονομάζαμε παλιότερα. Πλέον αποτελεί μια διαχειρίσιμη χρόνια πάθηση για την πλειονότητα των ασθενών και αυτό οφείλεται στην εκρηκτική πρόοδο της επιστήμης, που έχει συντελεστεί την τελευταία δεκαετία: Η ανακάλυψη της ανοσοθεραπείας που μπορεί να «ξεκλειδώσει» το ανοσοποιητικό, τα νέα ραδιοφάρμακα που χρησιμοποιούνται και στη διάγνωση και στη θεραπεία, τα νέα μοντέλα στην ακτινοθεραπεία, οι ρομποτικές χειρουργικές μέθοδοι και η τεχνητή νοημοσύνη συνθέτουν ένα μεγάλο σύνολο εξελίξεων που δείχνουν ότι ο καρκίνος σήμερα αντιμετωπίζεται αποτελεσματικά.

Η φαρμακοποιός Αλεξάνδρα Αντωνοπούλου, ο προπονητής άρσης βαρών Γιάννης Μπόγδος και η ψυχολόγος Κατερίνα Χοτζόγλου μιλούν στην κάμερα του Newsbomb για την εμπειρία τους με τον καρκίνο. Την πλευρά της επιστήμης, μέσα από τη ματιά ογκολόγου σε ένα από τα μεγαλύτερα αντικαρκινικά νοσοκομεία της χώρας, παρουσιάζει ο Ευάγγελος Λιανός, Παθολόγος – Ογκολόγος, Διευθυντής ΕΣΥ στο Nοσοκομείο «Μεταξά».

«Τα συναισθήματά μου όταν έγινε η διάγνωση ήταν πάρα πολύ δύσκολα», λέει ο Γιάννης Μπόγδος. «Ένιωσα ότι πλησιάζω το θάνατο. Δηλαδή ότι τελειώνει η ζωή μου σιγά-σιγά. Τη χρονική περίοδο που διαγνώστηκα νοσούσε και ο πατέρας μου, οπότε είχα δει τι είχε περάσει. Ήταν λίγο πριν τα τελευταία του. Οπότε υπήρχε στο σπίτι μου εικόνα τι εστί καρκίνος. Ο πατέρας μου πέθανε Σάββατο, ενώ την Δευτέρα είχα χημειοθεραπεία. Σήμερα, πλέον είμαι 37. Έχουν περάσει πέντε χρόνια. Πέντε πολύ ωραία χρόνια. Στην αρχή, κάθε τρεις μήνες, κατά τα δύο πρώτα χρόνια, κάνεις εξετάσεις. Δηλαδή κάθε τρεις μήνες έχεις άγχος, αναμονή. Μετά, μόλις πέρασα τα δύο πρώτα χρόνια, κάθε 6 μήνες. Το ότι έχω φτάσει στην πενταετία είναι πάρα πολύ θετικό».

«Νιώθω πολύ καλά, νιώθω δυνατή. Παρόλα αυτά υπάρχει αυτή η αίσθηση ότι κάθε 6 μήνες που κάνω τις εξετάσεις μου, υπάρχει αυτός ο φόβος, αυτή η ανασφάλεια. Δεν σας κρύβω ότι πάντα φοβάμαι», μας λέει η Κατερίνα Χοτζόγλου. «Αλλά αυτό δεν με ρίχνει τόσο πολύ ώστε να αφήσω τις εξετάσεις μου πίσω. Όσο ήμουν στις θεραπείες, δεν φοβόμουν το θάνατο γιατί ένιωθα καλά προστατευμένη. Το πρόβλημα ξεκινάει από τότε που σου λέει ο γιατρός «είσαι εντάξει, έλα σε έξι μήνες». Φοβάσαι ότι σε αυτούς τους έξι μήνες κάτι θα βρεθεί. Όλο το άγχος ξεκινάει μετά το τέλος της θεραπείας».

«Το πιο δύσκολο συναίσθημα που χρειάστηκε να διαχειριστώ εκείνη την περίοδο, όσο και να φαίνεται περίεργο, είναι η αποδοχή. Η αποδοχή της κατάστασης, η αποδοχή των νέων δεδομένων. Η πρόκληση στο να ισορροπείς ανάμεσα στην χημειοθεραπεία, στη δουλειά, στο ελεύθερο επάγγελμα, στη μητρότητα και στο να κρατήσεις το σώμα σου σε καλή κατάσταση είναι τεράστια. Είναι ένας συνδυασμός πάρα πολύ δύσκολος, με τεράστια κόστη και ψυχικά και οικονομικά, πρακτικά σε όλα τα επίπεδα», θα πει η Αλεξάνδρα Αντωνοπούλου.

Η εικόνα στην Ελλάδα και η αύξηση των κρουσμάτων

Παρά τις θετικές εξελίξεις, όμως, ο καρκίνος συνεχίζει να είναι δεύτερη αιτία θανάτου στην Ευρώπη, πίσω από τα καρδιαγγειακά, με τάση να γίνει πρώτη αιτία θανάτου μέχρι το 2035. Ο επιπολασμός του καρκίνου έχει αυξηθεί κατά 24% στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ένωσης μεταξύ 2010-2020. Τα περιστατικά αυξάνονται, ο πληθυσμός γερνάει και είναι πιο πιθανό οι άνθρωποι να νοσήσουν από καρκίνο καθώς μεγαλώνουν. Παράλληλα, παρατηρείται και μια ανησυχητική τάση με αύξηση περιστατικών σε νεότερους ανθρώπους, κυρίως στον καρκίνο του παχέος εντέρου και τον καρκίνο του μαστού.

Χαρακτηριστικά είναι τα ευρήματα πρόσφατης μελέτης που δημοσιεύθηκε στο ιατρικό περιοδικό JAMA και ανέλυσε δεδομένα θανάτων από καρκίνο σε άτομα ηλικίας μέχρι 49 ετών για την περίοδο 1990–2023 στις ΗΠΑ. Η συνολική θνησιμότητα από καρκίνο σε άτομα κάτω των 50 ετών μειώθηκε κατά 44% μέσα σε τρεις δεκαετίες.

Γιατί αυξάνονται τα κρούσματα καρκίνου του παχέος εντέρου και του ορθού

Στη θετική αυτή εικόνα, όμως, εξαίρεση αποτελεί ο καρκίνος του παχέος εντέρου και του ορθού. Από το 2005 και μετά, η θνησιμότητα από καρκίνο του παχέος εντέρου και ορθού σε άτομα κάτω των 50 ετών αυξάνεται κατά μέσο όρο κατά 1,1% ετησίως. Παράγοντες όπως η δυτικού τύπου διατροφή, η παχυσαρκία, η καθιστική ζωή, και οι πιθανές περιβαλλοντικές εκθέσεις ερευνώνται εντατικά ως πιθανά αίτια αυτής της τάσης.

Ένα ακόμη κρίσιμο εύρημα είναι ότι περίπου τρία στα τέσσερα άτομα κάτω των 50 ετών διαγιγνώσκονται με καρκίνο του παχέος εντέρου και ορθού σε προχωρημένο στάδιο. Αξίζει να σημειωθεί ότι τα άτομα ηλικίας 45–49 ετών αντιπροσωπεύουν περίπου το 50% των διαγνώσεων καρκίνου του παχέος εντέρου και ορθού σε πληθυσμό κάτω των 50, γεγονός που ενισχύει τη σημασία της έναρξης του screening από τα 45 έτη, όπως πλέον συστήνεται.

Πρώτη αιτία θανάτου από νεοπλασία ο καρκίνος του πνεύμονα

Η εικόνα είναι παρόμοια και στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΟΣΑ για την Ελλάδα, ο καρκίνος μαζί με τις καρδιοπάθειες είναι οι πρώτες αιτίες θανάτου. Οι περισσότεροι θάνατοι από καρκίνο οφείλονται σε καρκίνο του πνεύμονα.

Αν και τα ποσοστά θανάτων από καρκίνο μειώνονται συνεχώς από το 2014, η νόσος αντιπροσωπεύει το 21% των συνολικών θανάτων. Χαρακτηριστικό είναι ότι το 2022 ο καρκίνος του πνεύμονα ήταν μακράν η κύρια αιτία θνησιμότητας από καρκίνο, ευθυνόμενος για περίπου το ένα τέταρτο των θανάτων. Ακολουθεί ο ορθοκολικός καρκίνος, ο καρκίνος του μαστού, του παγκρέατος και του προστάτη.

Πάνω από μισό εκατομμύριο άτομα ζουν με καρκίνο στην Ελλάδα, ενώ οι νέες διαγνώσεις αυξάνονται κατά περίπου 60.000 το χρόνο. Το ποσοστό επίπτωσης του καρκίνου, σταθμισμένο ως προς την ηλικία, στην Ελλάδα είναι ελαφρώς χαμηλότερο από τον μέσο όρο της ΕΕ (2022), ενώ το ποσοστό επιπολασμού είναι ελαφρώς υψηλότερο (2020), γεγονός που υπογραμμίζει τη σημασία της εστίασης στη βελτίωση της ποιότητας ζωής των ασθενών με καρκίνο. Η επίπτωση του καρκίνου προβλέπεται να αυξηθεί κατά 12 % έως το 2040, κυρίως λόγω της γήρανσης του πληθυσμού.

Ο καρκίνος στο σύστημα υγείας

Πώς προετοιμάζεται το σύστημα υγείας της Ελλάδας για μια τέτοια αύξηση των περιστατικών; Φαίνεται πως δρομολογείται το Εθνικό Σχέδιο Δράσης για τον Καρκίνο, αφού αναμένεται να ενταχθεί εντός του 2026 στο ΕΣΠΑ του υπουργείου Υγείας, όπως ανακοίνωσε πρόσφατα ο υπουργός Υγείας, Άδωνις Γεωργιάδης. Το επόμενο διάστημα θα συσταθεί ομάδα εργασίας με ενισχυμένο τον ρόλο των ασθενών στη χάραξη πολιτικής, οι οποίοι αναμένεται να εκπροσωπηθούν από τον πρόεδρο της Ελληνικής Ομοσπονδίας Καρκίνου (ΕΛΛΟΚ) Γιώργο Καπετανάκη.

Ως προς το θέμα της αποζημίωσης των βιοδεικτών, παρόλο που έχουν ενταχθεί στο σύστημα με εξασφαλισμένο προϋπολογισμό, παραμένουν ακόμη πρακτικά ζητήματα προς επίλυση, προκειμένου να υπάρξει πλήρης εφαρμογή τους. Όπως τονίζει ο κ. Λιανός στο Newsbomb, χωρίς βιοδείκτες σήμερα «δεν μπορούμε να χειριστούμε σωστά έναν ασθενή».

Η δημιουργία δε του Εθνικού Μητρώου Νεοπλασιών δίνει για πρώτη φορά τη δυνατότητα για τεκμηριωμένη πολιτική υγείας και ταυτόχρονα διασφαλίζει τον ορθό χειρισμό των περιστατικών προς όφελος των ασθενών.

Τα ογκολογικά φάρμακα –κυρίως οι ανοσοθεραπείες- απορροφούν σημαντικό μέρος της φαρμακευτικής δαπάνης. Μάλιστα, το 2025 σημείωσαν αύξηση 9%, με 21.800 ασθενείς να λαμβάνουν αυτές τις θεραπείες. Πρόκειται για πάνω από 9.000 επιπλέον ασθενείς σε σχέση με το 2024, αύξηση στην οποία εκτιμάται ότι αποτυπώνεται και το αποτέλεσμα των προληπτικών ελέγχων μέσω του προγράμματος «Προλαμβάνω».

Χαρακτηριστική είναι και η αποτύπωση των διαγνώσεων σπάνιων καρκίνων στις πωλήσεις του Ινστιτούτου Φαρμακευτικής Έρευνας & Τεχνολογίας (ΙΦΕΤ). Τα αιτήματα για έκτακτες εισαγωγές φαρμάκων από το εξωτερικό, καθώς και καινοτόμων φαρμάκων υψηλού κόστους, αυξάνονται χρόνο με το χρόνο. Για παράδειγμα, το 2024 οι αντινεοπλασματικοί και ανοσοτροποποιητικοί παράγοντες κατείχαν την υψηλότερη μερίδα με 35% των συνολικών πωλήσεων του ΙΦΕΤ.

Ως προς το ταξίδι του ογκολογικού ασθενούς στο σύστημα, καταγράφεται βελτίωση της προσβασιμότητας μετά τη διάγνωση. Σύμφωνα με στοιχεία του υπουργείου Υγείας, υπάρχει σημαντική μείωση του χρόνου αναμονής για την έναρξη της ακτινοθεραπείας χάρη στην ενίσχυση του εξοπλισμού και την αύξηση των διαθέσιμων μηχανημάτων, ενώ δεν παρατηρούνται καθυστερήσεις στη χημειοθεραπεία και στις χειρουργικές επεμβάσεις.

Βέβαια, η ενίσχυση του εξοπλισμού χρειάζεται και το εξειδικευμένο επιστημονικό δυναμικό. Όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο Ευάγγελος Λιανός στο Newsbomb, «είμαστε σε καλύτερο επίπεδο κυρίως λόγω της προσπάθειας των γιατρών και των νοσηλευτών. Στο δικό μας νοσοκομείο (σ.σ. Αντικαρκινικό Νοσοκομείο Μεταξά) δεν υπάρχουν αναμονές. Υπάρχει βέβαια μια ταλαιπωρία, καθώς περιμένουν κάποια ώρα οι ασθενείς μέχρι να πάρουν τη θεραπεία τους. Αλλά είναι προβλήματα που προσπαθούμε να τα λύσουμε».