Καρκίνος του προστάτη: Διαχωριστική γραμμή στην υπερδιάγνωση με «διαστρωμάτωση κινδύνου»

Ούτε «τυφλές βιοψίες», ούτε υπερδιάγνωση και υπερθεραπείες: οι επιστήμονες βάζουν μια διαχωριστική γραμμή στον καρκίνο του προστάτη, προκειμένου να εντοπίζονται τα κλινικώς σημαντικά περιστατικά, δηλαδή αυτά που δυνητικά θα απασχολήσουν τον ογκολόγο στο μέλλον. Η διαχωριστική γραμμή μπαίνει με τον συστηματικό προσυμπτωματικό έλεγχο, με έναρξη την ηλικία των 50 ετών, και την ενεργό παρακολούθηση των επιπέδων PSA στο αίμα, για όλους όσοι διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο. Πλέον, σε πολλές περιπτώσεις ο καρκίνος του προστάτη αντιμετωπίζεται ως χρόνια νόσος, γι' αυτό μια διάγνωση δεν πρέπει να σημαίνει «πανικό» για τον ασθενή.

Τις εξελίξεις στη διαχείριση του καρκίνου του προστάτη, παρουσίασαν ο Δρ. Μαρίνος Τσιατάς, Παθολόγος - Ογκολόγος, Διευθυντής Ογκολογικής Κλινικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών και ο Δρ. Ναπολέων Μουλαβασίλης, Επίκ. Καθηγητής Ουρολογίας, στην Α’ Ουρολογική Κλινική ΕΚΠΑ του ΓΝΑ «Λαϊκό», σε ενημερωτική εκδήλωση, την Τετάρτη (06/05/2026). Την οπτική των ασθενών και πώς επηρεάζεται η ποιότητα ζωής τους, έδωσε ο πρόεδρος του νεοσύστατου συλλόγου ασθενών EUROPA UOMO HELLAS, Δημήτρης Δεληγιαννίδης.

Ο καρκίνος του προστάτη αποτελεί σήμερα το δεύτερο συχνότερο τύπο καρκίνου στους άνδρες παγκοσμίως και την πέμπτη συχνότερη αιτία θανάτου που σχετίζεται με καρκίνο στον ανδρικό πληθυσμό. Το 2022, περίπου 1,5 εκατομμύριο άνδρες διαγνώστηκαν με καρκίνο του προστάτη, ενώ σχεδόν 400 χιλιάδες έχασαν τη ζωή τους εξαιτίας της νόσου. Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, οι νέες διαγνώσεις αναμένεται να αυξηθούν σε 2,9 εκατομμύρια έως το 2040, κυρίως λόγω των δημογραφικών αλλαγών και της αύξησης του προσδόκιμου επιβίωσης.

Παρά τη σημαντική πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια στη διαχείριση της νόσου, εξακολουθούν να υφίστανται ανεκπλήρωτες ανάγκες σε κρίσιμους τομείς, όπως η έγκαιρη διάγνωση, η πρόσβαση σε κατάλληλη περίθαλψη, η ψυχολογική υποστήριξη των ασθενών και των οικείων τους, καθώς και η διατήρηση της ποιότητας ζωής καθ’ όλη τη διάρκεια της θεραπευτικής πορείας. Όπως δήλωσε ο κ. Δεληγιαννίδης, «η πρόοδος στην αντιμετώπιση του καρκίνου του προστάτη δεν μετριέται μόνο από τα νέα θεραπευτικά πρωτόκολλα και τις επιστημονικές εξελίξεις, όσο σημαντικά κι αν είναι. Μετριέται κυρίως από το κατά πόσο αυτή η πρόοδος φτάνει έγκαιρα στον ασθενή, με ισότιμη πρόσβαση, σωστή ενημέρωση και ουσιαστική συμμετοχή του ίδιου στις αποφάσεις που αφορούν τη θεραπεία και τη ζωή του».

Σεξουαλική λειτουργία και ποιότητα ζωής

Λιγότερο από το 50% των ανδρών στην Ευρώπη είναι ενημερωμένοι για τον καρκίνο του προστάτη, καθώς μόνο στις μισές ευρωπαϊκές χώρες οι επαγγελματίες υγείας προωθούν ενεργά την έγκαιρη διάγνωση μέσω PSA τεστ. Ως αποτέλεσμα, ένα σημαντικό ποσοστό των περιστατικών του καρκίνου του προστάτη (20%-60%) διαγιγνώσκονται καθυστερημένα, δηλαδή στη μεταστατική φάση.

Αντίθετα, όταν ο καρκίνος του προστάτη εντοπίζεται σε πρώιμο στάδιο, οι πιθανότητες επιβίωσης αυξάνονται σημαντικά, ενώ διευρύνονται οι δυνατότητες θεραπευτικής παρέμβασης με μικρότερη επιβάρυνση για τον ασθενή. Όπως δήλωσε ο Δρ. Μαρίνος Τσιατάς, Παθολόγος - Ογκολόγος, Διευθυντής Ογκολογικής Κλινικής στο Ιατρικό Κέντρο Αθηνών, «ο καρκίνος του προστάτη, σε πολλές περιπτώσεις, μπορεί πλέον να αντιμετωπίζεται ως μια χρόνια νόσος, ιδιαίτερα όταν διαγνωστεί έγκαιρα και αντιμετωπιστεί σωστά». Για αυτό το λόγο, ο προσυμπτωματικός έλεγχος μέσω της μέτρησης των επιπέδων PSA στο αίμα όσων διατρέχουν μεγαλύτερο κίνδυνο, είναι καθοριστικός. Στο πλαίσιο αυτό, η κατηγοριοποίηση των ανδρών ανάλογα με τον κίνδυνο που διατρέχουν, αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η αξιολόγηση των επιπέδων PSA, σε συνδυασμό με σύγχρονες διαγνωστικές μεθόδους, όπως η πολυπαραμετρική μαγνητική τομογραφία και η βιοψία, όπου ενδείκνυται, αποτελούν σήμερα έναν από τους αποτελεσματικότερους τρόπους μείωσης της θνησιμότητας από τη νόσο.

Η έγκαιρη διάγνωση σχετίζεται, επίσης, με την διατήρηση της ποιότητας ζωής του ασθενούς. Συχνά, οι επιπτώσεις του καρκίνου και της θεραπείας είναι πιθανό να είναι πολύ μεγαλύτερες όταν η διάγνωση γίνει καθυστερημένα. Σύμφωνα με την τελευταία έρευνα Europa Uomo Patient Reported Outcomes Study (EUPROMS):

• Σημαντικός αριθμός ανδρών αντιμετωπίζουν προβλήματα ψυχικής και σεξουαλικής υγείας, καθώς και κόπωση μετά τη θεραπεία
• Περίπου το 42% των ανδρών ανέφεραν ότι βίωσαν άγχος ή κατάθλιψη μετά τη θεραπεία
• Η έλλειψη σεξουαλικής λειτουργείας έχει τη μεγαλύτερη επίπτωση στην ποιότητα ζωής, με βαθμολογία για την ποιότητα ζωής σημαντικά χαμηλότερη από αυτή που καταγράφηκε σε προηγούμενες έρευνες
• Οι ασθενείς που έχουν λάβει δύο ή περισσότερες θεραπείες έχουν σημαντικά χαμηλότερες βαθμολογίες για την ποιότητα ζωής.

Τα τελευταία χρόνια, οι θεραπευτικές εξελίξεις έχουν μεταβάλει ουσιαστικά το τοπίο στη φροντίδα των ασθενών με καρκίνο του προστάτη. Οι σύγχρονες θεραπευτικές επιλογές επιτρέπουν στους άνδρες με προχωρημένη ή μεταστατική νόσο να ζουν περισσότερο, με λιγότερες ανεπιθύμητες ενέργειες και καλύτερη διατήρηση της καθημερινής λειτουργικότητας. Όπως σημείωσε ο Δρ. Τσιατάς: «Σήμερα διαθέτουμε σύγχρονες θεραπείες που επιτρέπουν στους ασθενείς να ζουν περισσότερο και με καλύτερη ποιότητα ζωής. Το κλειδί είναι η ενημέρωση, η πρόσβαση στον προσυμπτωματικό έλεγχο και η στενή συνεργασία των ειδικοτήτων, με τον ασθενή πάντα στο επίκεντρο».

Παράλληλα, η έρευνα συνεχίζει να εστιάζει στην ανάπτυξη ακόμη πιο αποτελεσματικών και εξατομικευμένων λύσεων, με στόχο τη βελτίωση, τόσο της επιβίωσης, όσο και της ποιότητας ζωής. Σχετικά με το παρόν και το μέλλον της διαχείρισης του καρκίνου του προστάτη, ο Δρ. Ναπολέων Μουλαβασίλης, Επίκ. Καθηγητής Ουρολογίας, στην Α’ Ουρολογική Κλινική ΕΚΠΑ του ΓΝΑ «Λαϊκό», ανέφερε: «Το 2026, η μάχη κατά του καρκίνου του προστάτη κερδίζεται στο πεδίο της εξατομικευμένης αντιμετώπισης και της διεπιστημονικής συνεργασίας. Η ενσωμάτωση της ιατρικής ακριβείας σε κάθε στάδιο —από την πρόληψη έως την μεταστατική νόσο— αλλάζει ριζικά το προσδόκιμο και την ποιότητα ζωής των ανδρών».

Τέλος, από την πλευρά των ασθενών, το ζητούμενο είναι αυτή η καινοτομία να μεταφραστεί σε καλύτερη ποιότητα ζωής, διατήρηση της καθημερινότητας και ουσιαστική προοπτική για κάθε άνθρωπο που ζει με τη νόσο, πρόσθεσε ο κ. Δεληγιαννίδης. «Η πραγματική αξία κάθε επιστημονικής εξέλιξης αποτυπώνεται στην καθημερινότητα του ασθενούς. Ο ασθενής δεν περιμένει απλώς το επόμενο φάρμακο, περιμένει την επόμενη πραγματική ευκαιρία για καλύτερη ποιότητα ζωής, με αξιοπρέπεια και ουσιαστική προοπτική», ανέφερε. Την εκδήλωση διοργάνωσε η Bayer Ελλάς, η οποία υποστηρίζει δράσεις ενημέρωσης και ευαισθητοποίησης του κοινού σε συνεργασία με συλλόγους ασθενών, όπως η Europa Uomo Hellas.