«Ένιωθα σαν να έβλεπα τη ζωή μου στην τηλεόραση»: Ανηδονία και κατάθλιψη - Το μονοπάτι για την χαρά

Ένα καλοκαίρι πριν από αρκετά χρόνια, ο Χάρι Κρέφιλντ βρήκε τη δουλειά των ονείρων του, παίζοντας σε μια θεατρική παράσταση στην Κορνουάλη, στη νότια ακτή της Αγγλίας. Του προσφέρθηκε δωρεάν διαμονή και είχε άφθονο ελεύθερο χρόνο, για να εξερευνήσει τους γραφικούς τόπους και τις παραλίες της όμορφης αυτής περιοχής.

Ωστόσο, ο Χάρι πέρασε το μεγαλύτερο μέρος του καλοκαιριού νιώθοντας κατάθλιψη.

«Ένιωθα σαν να έβλεπα τη ζωή μου στην τηλεόραση ή κάτι τέτοιο», εξήγησε ο ίδιος μιλώντας στην Washington Post. Παρόλο που η δουλειά στην Κορνουάλη, ήταν τέτοια που την ονειρευόταν μια ολόκληρη ζωή, εξήγησε ότι στην πραγματικότητα δεν ένιωθε καθόλου συνδεδεμένος με αυτήν. «Σκεφτόμουν συνεχώς: αν αυτή η δουλειά δεν με κάνει ευτυχισμένο, ίσως τίποτα να μην μπορέσει».

Το συναίσθημα που περιγράφει ο Χάρι ονομάζεται «ανηδονία» — η αδυναμία να βιώσει κανείς χαρά ή ευχαρίστηση. Είναι ένα από τα πιο συνηθισμένα και επικίνδυνα συμπτώματα της κατάθλιψης — αλλά συχνά δεν αντιμετωπίζεται από τους ψυχολόγους.

«Προσπαθούμε και πιστεύω ότι καταφέρνουμε να κάνουμε μια αρκετά καλή δουλειά στο να βοηθάμε τους ανθρώπους να αισθάνονται λιγότερο άσχημα», είπε ο Στίβεν Χόλον, καθηγητής ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Vanderbilt, ο οποίος μελετά την κατάθλιψη και το άγχος εδώ και δεκαετίες. Ο Χόλον σημείωσε ότι η ψυχοθεραπεία και η φαρμακευτική αγωγή μπορούν να είναι πολύ αποτελεσματικές στη μείωση των αρνητικών συναισθημάτων. «Ωστόσο, αυτό που είναι δύσκολο είναι να κάνουμε τους ανθρώπους που παλεύουν με την κατάθλιψη ή το άγχος να αισθάνονται πραγματικά καλά», εξήγησε ο ίδιος.

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο επιστημονικό περιοδικό JAMA εστίασε στην ανηδονία και το πώς αντιμετωπίζεται, μέσω μιας καινούργιας πρακτικής που ονομάζεται «θεραπεία βίωσης θετικών συναισθημάτων» (Positive Affect Treatment - PAT). Σύμφωνα με αυτήν, οι γιατροί θα προσπαθούσαν να κάνουν τους ανθρώπους που έχουν κατάθλιψη να νιώσουν καλά, αντί απλώς... λιγότερο άσχημα.

Σύμφωνα με τον Χόλον, τα αποτελέσματα ήταν εντυπωσιακά.

Τι είναι η θεραπεία βίωσης θετικών συναισθημάτων;

Η θεραπεία βίωσης θετικών συναισθημάτων, ή PAT, έχει σχεδιαστεί για να βοηθά τους ανθρώπους να βρίσκουν περισσότερη χαρά, σύνδεση και νόημα στην ζωή τους.

«Πρόκειται για μια αλλαγή στον τρόπο, με το οποίο γίνονται συνήθως οι θεραπείες», είπε η Αν Χάινος, επίκουρη καθηγήτρια κλινικής ψυχολογίας στο Virginia Commonwealth University.

Η ίδια εξήγησε ότι όταν ένας ασθενής αναζητά θεραπεία ή αγωγή, ο στόχος του ιατρού είναι συνήθως να λύσει το πρόβλημα: δηλαδή να τον κάνει να νιώσει λιγότερο καταθλιπτικός ή να τον βοηθήσει να ξεπεράσει μια φοβία ή το κοινωνικό άγχος. Η θεραπεία βίωσης θετικών συναισθημάτων στοχεύει στο άλλο άκρο: Κατά τη διάρκεια 15 εβδομαδιαίων θεραπευτικών συνεδριών, οι ασθενείς διδάσκονται μια ποικιλία δεξιοτήτων που βελτιώνουν τη διάθεσή τους, όπως η εισαγωγή θετικών δραστηριοτήτων στη ζωή τους και η εστίαση στην απόλαυση αυτών των εμπειριών.

«Γνωρίζουμε ότι η ανηδονία αναπτύσσεται όταν το σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου μας γίνεται λιγότερο ευαίσθητο στις θετικές εμπειρίες», δήλωσε η Αλίσια Μιούρετ, κλινική ψυχολόγος και καθηγήτρια ψυχολογίας στο Southern Methodist University και κύρια συγγραφέας της μελέτης. «Η θεραπεία βίωσης θετικών συναισθημάτων στοχεύει να βοηθήσει τους ανθρώπους να ξαναχτίσουν την ικανότητα να βιώνουν ευχαρίστηση όταν η διάθεσή τους είναι χαμηλή, στοχεύοντας άμεσα στο σύστημα ανταμοιβής του εγκεφάλου».

Πώς λειτουργεί;

Σε μια σειρά τριών τυχαιοποιημένων κλινικών δοκιμών, η Μιούρετ και οι συνεργάτες της απέδειξαν ότι η συγκεκριμένη θεραπεία μπορεί να είναι πιο αποτελεσματική από την παραδοσιακή, καθώς βοηθά τους ανθρώπους να επανεκπαιδεύσουν τον εγκέφαλό τους ώστε να νιώθουν πιο θετικά συναισθήματα — και λιγότερα αρνητικά. Το δεύτερο μέρος ήταν μια έκπληξη για τους ερευνητές.

«Δεν το περιμέναμε αυτό», εξομολογήθηκε η Μιούρετ. «Περιμέναμε ότι η θεραπεία βίωσης θετικών συναισθημάτων θα ήταν καλύτερη για τη βελτίωση της θετικής διάθεσης και της ανηδονίας, και ότι η NAT [ή θεραπεία αρνητικής διάθεσης — θεραπεία που εστιάζει στη μείωση συμπτωμάτων κατάθλιψης και άγχους όπως ο θυμός ή η θλίψη] θα ήταν καλύτερη για τη μείωση της αρνητικής διάθεσης. Αλλά σε όλες τις περιπτώσεις, η θεραπεία βίωσης θετικών συναισθημάτων ήταν καλύτερη. Αυτό ήταν ένα πραγματικά σημαντικό εύρημα, και ιδιαίτερα το γεγονός ότι καταφέραμε να το επαναλάβουμε τρεις φορές».

Η Μιούρετ μαζί με την Μισέλ Κράσκ, διακεκριμένη καθηγήτρια στο Τμήμα Ψυχολογίας του UCLA και ερευνήτρια της μελέτης, ανέπτυξαν μαζί τη θεραπεία και έγραψαν εγχειρίδια για να βοηθήσουν τους γιατρούς που θέλουν να την εφαρμόσουν και τους ασθενείς τους.

Λίγη περισσότερη χαρά

Όλοι έχουμε νιώσει και θετικά και αρνητικά συναισθήματα, και τα δύο είναι απαραίτητα για την επιβίωσή μας. Αν δεν αισθανόμασταν φόβο ή πόνο, δεν θα μαθαίναμε να αποφεύγουμε τις απειλές. Αλλά αν δεν νιώθουμε αρκετή χαρά όταν βιώνουμε θετικές εμπειρίες, ο εγκέφαλός μας δεν αποκομίζει τα οφέλη ούτε μαθαίνει να επαναλαμβάνει τις θετικές συμπεριφορές.

Αν κάποιος πάσχει από κλινική κατάθλιψη, είναι πάντα καλύτερο να αναζητήσει επαγγελματική βοήθεια. Ωστόσο, οι Κράσκ και Μιούρετ δήλωσαν ότι υπάρχουν επίσης διδάγματα από τη θεραπεία θετικού συναισθήματος που όλοι μας μπορούμε να αξιοποιήσουμε για να νιώσουμε λίγο πιο ευτυχισμένοι.

Ακολουθούν είναι μερικά από αυτά:

Κάντε σχέδια. Ζητήστε από έναν φίλο να κάνετε κάτι διασκεδαστικό και αφιερώστε χρόνο σε αυτή τη δραστηριότητα, όσο μικρή κι αν είναι.

Απολαύστε τις καλές στιγμές. Συχνά, όταν οι άνθρωποι είναι καταθλιπτικοί ή δυστυχισμένοι, επικεντρώνονται υπερβολικά στα αρνητικά. Μπορείτε να επανεκπαιδεύσετε τον εγκέφαλό σας εντοπίζοντας τα θετικά σε κάθε κατάσταση και εστιάζοντας ξανά στην απόλαυση που σας προσφέρουν.

Βρείτε το καλό στα πράγματα. Δεν είναι όλες οι εμπειρίες θετικές, αλλά με αρκετό χρόνο και προβληματισμό μπορεί να καταφέρετε να βρείτε μια θετική πλευρά ακόμα και όταν σκέφτεστε τις χειρότερες στιγμές σας. Ο στόχος δεν είναι να αγνοήσετε τα αρνητικά συναισθήματα, αλλά να αυξήσετε την ανθεκτικότητά σας και να βοηθήσετε τον εγκέφαλό σας να είναι πιο συντονισμένος με τους λόγους για να νιώθετε ελπίδα.

Δείξτε γενναιοδωρία και καλοσύνη. Όχι μόνο επειδή είναι ωραίο, αλλά και επειδή βελτιώνει τη διάθεσή σας.

Το να βρίσκεις χαρά στα πράγματα είναι μια δεξιότητα που απαιτεί εξάσκηση, είπε η Μιούρετ. «Φυσικά, όλοι έχουμε μέρες που μας αποθαρρύνουν, που νιώθουμε ότι είναι δύσκολο να νιώσουμε θετικά συναισθήματα, που νιώθουμε αποσυνδεδεμένοι, που νιώθουμε ανικανοποίητοι. Ωστόσο, εξασκώντας αυτήν την δεξιότητα, μπορούμε να αλλάξουμε αυτήν την κατάσταση, εστιάζοντας στα θετικά στοιχεία μιας εμπειρίας».