Η γερμανική εισβολή από τα οχυρά Ρούπελ ως την Αθήνα - Οι άγνωστες λεπτομέρειες

Μετά την επίσκεψη του Γερμανού πρέσβη φον Έρμπαχ στον πρωθυπουργό Αλέξανδρο Κορυζή και την επίδοση διακοίνωσης με την οποία τον ενημέρωνε ότι η Γερμανία θα εισβάλει στην Ελλάδα και την απάντηση Κορυζή ότι η Ελλάδα θα αντισταθεί, τα γερμανικά στρατεύματα εφαρμόζοντας τη μέθοδο του «αστραπιαίου πολέμου», εισβάλλουν ταυτόχρονα σε Ελλάδα και Γιουγκοσλαβία, η οποία συνθηκολόγησε στις 17 Απριλίου.

Οι γερμανικές δυνάμεις που επιτέθηκαν στην Ελλάδα αποτελούνταν από: 3 τεθωρακισμένες μεραρχίες, 2 ορεινές μεραρχίες, 4 πεδινές μεραρχίες Πεζικού (και ακόμα, τουλάχιστον μία εφεδρική), 2 ανεξάρτητα συντάγματα ισοδύναμα με μία μηχανοκίνητη μεραρχία, 3 στρατηγεία σωμάτων στρατού και 1.394 αεροσκάφη. Η Ελλάδα παρέταξε απέναντι στους Γερμανούς 5 μεραρχίες Πεζικού και 2 Ταξιαρχίες, 1 μηχανοκίνητη μεραρχία, ενώ υπήρχαν και βρετανικές δυνάμεις: 2 μεραρχίες, 1 τεθωρακισμένη μεραρχία, τα άρματα μάχης (Vickers και Cruiser A10 και Α13), τα οποία δεν ήταν τα πλέον κατάλληλα για τα δύσβατα ελληνικά εδάφη, καθώς και 9 Μοίρες αεροσκαφών. Εκτός από Βρετανούς πολέμησαν στην Ελλάδα Αυστραλοί και Νεοζηλανδοί.

Τα γερμανικά αεροσκάφη, με την έναρξη της εισβολής πραγματοποίησαν σφοδρή επιδρομή εναντίον του Πειραιά και των ακτών μέχρι τον Ναύσταθμο της Σαλαμίνας. Προκλήθηκαν σοβαρές καταστροφές, ενώ μεταξύ άλλων, βυθίστηκε και το βρετανικό ατμόπλοιο «Clan Fraser». Πιλότος του γερμανικού βομβαρδιστικού, που βύθισε το βρετανικό πλοίο ήταν ο Hajo Hermann.

Χρονολόγιο της γερμανικής εισβολής

6-9 Απριλίου 1941: Επί τέσσερις μέρες, στα οχυρά της «Γραμμής Μεταξά» (ανάμεσά τους και τα θρυλικά οχυρά Ρούπελ), αλλά και στα απομονωμένα οχυρά Εχίνου και Νυμφαίας έγιναν σφοδρές μάχες μεταξύ Ελλήνων, με πολλαπλάσιο αριθμό Γερμανών. Στα οχυρά της «Γραμμής Μεταξά» γράφτηκαν απαράμιλλες στιγμές ηρωισμού από τους Έλληνες υπερασπιστές τους, όπως θα δούμε στη συνέχεια.

Ο γόρδιος δεσμός για τους Γερμανούς λύθηκε μετά τη ραγδαία κάμψη της γιουγκοσλαβικής αντίστασης, γεγονός που τους επέτρεψε την ενίσχυση των δυνάμεων που επιτέθηκαν στην Ελλάδα. Στις 8 Απριλίου, η 2η Γερμανική Τεθωρακισμένη Μεραρχία πέρασε τα ελληνογιουγκοσλαβικά σύνορα, δυτικά της λίμνης Δοϊράνης, στην αχίλλειο πτέρνα της ελληνικής άμυνας, παρακάμπτοντας τη «Γραμμή Μεταξά» και κινήθηκε προς τον νότο διαμέσου της κοιλάδας του Αξιού. Οι Γερμανοί υπερφαλάγγισαν την ελληνική 19η Μηχανοκίνητη Μεραρχία και μετά από πορεία 90 χιλιομέτρων τα μεσάνυχτα της 8ης Απριλίου 1941 μπήκαν στη Θεσσαλονίκη.

Δυστυχώς, το χειρότερο και πλέον απευκταίο σενάριο για τη χώρα μας είχε γίνει πραγματικότητα. Οι υπερασπιστές της «Γραμμής Μεταξά», περικυκλωμένοι πλέον πήραν διαταγή από τον Αρχιστράτηγο Παπάγο να συνθηκολογήσουν.

Τις επόμενες ημέρες συνεχίστηκε η προέλαση των Γερμανών προς τον νότο και μάλιστα από δύο άξονες: Καλαμπάκα - Λάρισα - Λαμία - Θερμοπύλες και Κατερίνη - ανατολικός Όλυμπος - Κοιλάδα Τεμπών - Λάρισα - Βόλος - Στυλίδα - Θερμοπύλες. Από τις 16 Απριλίου άρχισε η απαγκίστρωση των βρετανικών δυνάμεων και η σύμπτυξη τους στις Θερμοπύλες. Στις 18 Απριλίου αυτοκτόνησε, με πολύ περίεργο τρόπο, ο πρωθυπουργός Κορυζής. Τον διαδέχθηκε, στις 21 Απριλίου 1941, ο Εμμανουήλ Τσουδερός.

Σε ελληνοβρετανική σύσκεψη στην Αθήνα στις 19 Απριλίου 1941 αποφασίστηκε η εκκένωση της Ελλάδας από τα βρετανικά στρατεύματα. Στις 20 Απριλίου, οι ελληνικές δυνάμεις στο μέτωπο της Αλβανίας είχαν απομονωθεί, μετά την κατάληψη από τους Γερμανούς των διαβάσεων Κλεισούρας και Σιάτιστας και την ταχεία προέλασή τους προς Γρεβενά - Καλαμπάκα - Μέτσοβο. Το ηθικό τους είχε κλονιστεί. Ο Αρχιστράτηγος Παπάγος απέκλειε κάθε περίπτωση συνθηκολόγησης με τους εχθρούς πριν την εκκένωση της Ελλάδας από τους Βρετανούς.

Η συνθηκολόγηση Τσολάκογλου - Η σβάστικα στην Ακρόπολη

Ωστόσο, στις 20 Απριλίου 1941, ημέρα του Πάσχα υπήρξε μία εξέλιξη που ανέτρεψε τα πάντα. Ο Αντιστράτηγος Γεώργιος Τσολάκογλου, Διοικητής του Γ' Σώματος Στρατού, σε συνεννόηση με τον Διοικητή του Α' Σώματος Στρατού Αντιστράτηγο Παναγιώτη Δεμέστιχα, τον Διοικητή του Β' Σώματος Στρατού, Αντιστράτηγο Γεώργιο Μπάκο, και τον Μητροπολίτη Ιωαννίνων Σπυρίδωνα, κατάργησε πραξικοπηματικά τον διοικητή Στρατιάς Ηπείρου Ιωάννη Πιτσίκα, ανέλαβε ο ίδιος διοικητής της Στρατιάς και υπέγραψε πρωτόκολλο ανακωχής με τον διοικητή της 1ης Μηχανοκίνητης Μεραρχίας SS, Υποστράτηγο Josef "Sepp" Dietrich, στο Βοτονόσι Ιωαννίνων. Ο αρχηγός του Ελληνικού Στρατού , Αρχιστράτηγος Αλέξανδρος Παπάγος, σε τηλεγράφημά του προς το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου, κατήγγειλε την πρωτοβουλία του Τσολάκογλου ως αντίθετη προς τα συμφέροντα της πατρίδας, διέταξε την αντικατάσταση του Τσολάκογλου και αγώνα «μέχρι εσχάτου ορίου δυνατοτήτων». Ήταν όμως ήδη αργά.

Την επόμενη ημέρα, 21/4 στη Λάρισα, ο Τσολάκογλου, «υπό το κράτος βίας» κατά τον ίδιο υπέγραψε ως Διοικητής της Ελληνικής Στρατιάς Ηπείρου και Μακεδονίας την άνευ όρων παράδοση του Ελληνικού Στρατού στους Γερμανούς. Εκ μέρους των Γερμανών, το πρωτόκολλο της παράδοσης συνυπέγραψε ο αρχηγός των γερμανικών στρατευμάτων στην Ελλάδα, Στρατηγός Χανς φον Γκράφενμπεργκ (Hans von Greiffenberg).

Στις 23 Απριλίου, ο Τσολάκογλου αναγκάστηκε να υπογράψει στη Θεσσαλονίκη και τρίτο πρωτόκολλο με τον Γερμανό Στρατηγό Alfred Jodl και τον Ιταλό στρατηγό Alberto Ferrero, για να ικανοποιηθεί και το γόητρο των Ιταλών. Την ίδια μέρα ξεκίνησε ο αεροπορικός βομβαρδισμός του Ναυστάθμου της Σαλαμίνας και των περιοχών γύρω από την Αττική και έτσι ο Γεώργιος Β' και η ελληνική κυβέρνηση αναγκάστηκαν να μετακινηθούν με υδροπλάνο στην Κρήτη, στις 23 Απριλίου 1941.

Στα Απομνημονεύματα του, ο Τσολάκογλου γράφει:

«Ευρέθην αντιμέτωπος ιστορικού διλήμματος: Ή ν' αφήσω να συνεχισθή ο αγών και να γίνη ολοκαύτωμα, ή υπείκων εις τας παρακλήσεις όλων των ηγητόρων του στρατού ν' αναλάβω την πρωτοβουλίαν της συνθηκολογήσεως… "Τολμήσας" δεν υπελόγισα ευθύνας… Μέχρι σήμερον δεν μετενόησα δια το τόλμημά μου. Τουναντίον αισθάνομαι υπερηφάνειαν.»

Γεγονός πάντως είναι ότι οι 250.000 Έλληνες αξιωματικοί και οπλίτες, στη συνέχεια δεν αιχμαλωτίστηκαν αλλά επέστρεψαν σπίτια τους και οι βομβαρδισμοί ελληνικών περιοχών της Μακεδονίας σταμάτησαν. Για τη συνθηκολόγηση Τσολάκογλου, ο οποίος έγινε στη συνέχεια ο πρώτος κατοχικός πρωθυπουργός έχουν ειπωθεί και γραφτεί πάντως πάρα πολλά.

Από τις 24 ως τις 30 Απριλίου 1941, οι Βρετανοί εγκατέλειψαν σταδιακά την Ελλάδα από διάφορα μέρη: το Πόρτο Ράφτη, τα Μέγαρα, τους Αγίους Θεοδώρους, τη Ραφήνα, το Ναύπλιο, τη Μονεμβασιά και την Καλαμάτα. Από τους 62.500 Βρετανούς, Αυστραλούς και Νεοζηλανδούς, που είχαν αποβιβαστεί στην Ελλάδα, 3.000 σκοτώθηκαν και 8.000 αιχμαλωτίστηκαν ή θεωρήθηκαν αγνοούμενοι. 27.000 αποβιβάστηκαν στην Κρήτη και οι υπόλοιποι 33.500 περίπου έφυγαν για την Αίγυπτο. Η 27η Απριλίου 1941 είναι μία από τις πιο «μαύρες» ημέρες της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Οι γερμανικές δυνάμεις μπήκαν στην Αθήνα και η σβάστικα υψώθηκε στην Ακρόπολη…

Σκηνές απαράμιλλου ηρωισμού των Ελλήνων μαχητών στη «Γραμμή Μεταξά»

Στα οχυρά της Γραμμής Μεταξά, οι Γερμανοί συνάντησαν απρόβλεπτη αντίσταση από τους Έλληνες. Ο ιστορικός Νίκος Γιαννόπουλος στο βιβλίο του «Η ΓΕΡΜΑΝΙΚΗ ΕΙΣΒΟΛΗ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ», αναφέρει ηρωικές και συγκλονιστικές στιγμές.

Η παράδοση από τον λοχαγό Ζακυνθινό του οχυρού Κελκαγιά, όπως την περιγράφει Γερμανός μαχητής:

«Η στιγμή της παράδοσης της ελληνικής φρουράς αποτυπώθηκε εύγλωττα από έναν Γερμανό μαχητή: “…αφού λοιπόν τους ρίξαμε δακρυγόνα από τους σωλήνες εξαερισμού, δεν τους έμεινε άλλη επιλογή από την παράδοση. Άρχισαν να βγαίνουν από τις στοές, μπροστά ο αξιωματικός τους με την άσπρη σημαία και από πίσω σε μακρά γραμμή, καταπονημένοι με ξεσκισμένες στολές, χλομοί, γεμάτοι επιδέσμους και αίματα οι 250 γενναίοι υπερασπιστές του οχυρού Κελκαγιά. Μείναμε βουβοί. Σχεδόν ντραπήκαμε μπροστά σ’ αυτούς τους άνδρες, που ήταν σαν κι εμάς στρατιώτες, που πολέμησαν καθαρά, σκληρά και ιπποτικά κι ευρίσκοντο τώρα κοντά μας κάτω από τη συνεχή βροχή. Ο θρίαμβος της νίκης μας πνίγεται μπροστά στην απελπισία των περήφανων αυτών ανθρώπων…’’. Ο Γερμανός Λοχαγός που παρέλαβε το οχυρό συνεχάρη την ελληνική φρουρά για την ηρωική της άμυνα. Στη συνέχεια ζήτησε να δει τους Βρετανούς στρατιώτες που βρίσκονταν στο οχυρό. Όταν συνειδητοποίησε ότι δεν υπήρχαν Βρετανοί εξέφρασε τον ειλικρινή του θαυμασμό για τους Έλληνες μαχητές».

Η παράδοση του οχυρού Ιστίμπεη συνοδεύτηκε από παρουσίαση όπλων τιμητικού γερμανικού αποσπάσματος προς τους Έλληνες αιχμαλώτους. Στο οχυρό Ιστίμπεη, ο Δεκανέας Αγιαννιτόπουλος, που βγήκε τελευταίος, μετά από συνεχείς εκκλήσεις του Διοικητή του οχυρού Ταγματάρχη Πικουλάκη, γράφει στα πολεμικά του απομνημονεύματα:

«Βγήκα τελευταίος βλέποντας τους στρατιώτες έτοιμους σε φάλαγγα και τον ταγματάρχη στην είσοδο του οχυρού μας σε παράταξη με τους Γερμανούς αξιωματικούς… Ράγισε η καρδιά μου, πήγε να σπάσει γιατί τα πολυβόλα του οχυρού Μπουμπουτλίβιτσα (Ποποτλίβιτσα) έβαζαν. Αυτοί δεν είχαν παραδοθεί ακόμα. Έβαζαν για αντιπερισπασμό. Δάκρυσα εγώ ο σκληρός που είχα σκοτώσει τόσους Γερμανούς! Γιατί, μα γιατί να παραδοθούμε; Έπρεπε να πέσουμε ως τον τελευταίο. Σκούπισα τα μάτια μου κρυφά και κοίταξα τον λοχία που έκανε κι αυτός το ίδιο. Όλα είχαν χαθεί… Τώρα πήραμε τον μεγάλο δρόμο της αιχμαλωσίας. Ποιοι; Εμείς οι νικητές, οι ήρωες του Ιστίμπεη…Περνώντας από το πεδίο βολής του Β17, του τομέα που πολεμούσα, ήταν ακόμη σκοτωμένοι Γερμανοί διάσπαρτοι παντού. Σκεφτόμουνα ότι όλοι αυτοί είχαν περάσει από τα χέρια μου. Λυπήθηκα. Τι κάνει ο πόλεμος!».

Ο Γερμανός πολεμικός ανταποκριτής Habedank περιγράφει μία συγκλονιστική σκηνή από το οχυρό «Ποποτλίβιτσα»:

«Μια τέτοια ορμητική ελληνική αντεπίθεση κατέγραψε ο Γερμανός πολεμικός ανταποκριτής Gert Habedank, ο οποίος κάλυπτε δημοσιογραφικά τις επιχειρήσεις στη “Γραμμή Μεταξά” για το Υπουργείο Προπαγάνδας: “Στην Ποποτλίβιτσα οι Έλληνες έκαναν ακόμη και αντεπίθεση για να εξουδετερώσουν ένα από τα πολυβόλα μας. Επιτέθηκαν από πάνω από την πλαγιά και από τις δύο πλευρές του πολυβόλου. Το πλήρωμα (του πολυβόλου) έβαλε απεγνωσμένα, αλλά αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τις θέσεις τους όταν το πολυβόλο κόλλησε. Ένας Έλληνας στρατιώτης έριξε τον εαυτό του πάνω στο πολυβόλο και χτυπήθηκε με το πλήρωμα. Όλοι μαζί έπεσαν στο έδαφος και κατρακύλησαν στην κατηφόρα της πλαγιάς, μέχρι που το πλήρωμα κατάφερε να τον υπερνικήσει”».

Ο θρύλος του Λοχία Ίτσιου

Γνωστότερη απ’ όλες τις ιστορίες των μαχών στα οχυρά της «Γραμμής Μεταξά» είναι αυτή του Εφέδρου Λοχία Δημητρίου Ίτσιου, επικεφαλής του Πολυβολείου Π8 στο Μπέλες (Κερκίνη). Ο Ίτσιος παραδόθηκε μεταξύ των τελευταίων και αφού είχε καταναλώσει με τους άνδρες του χιλιάδες φυσίγγια. Ο Γερμανός αξιωματικός επικεφαλής, των αντιπάλων τον συγχάρηκε με δυνατή φωνή: «Συγχαρητήρια Λοχία. Με τη γενναιότητά σου ζωντάνεψες εδώ πάνω, σε τούτα τα βουνά, την πανάρχαια ιστορία των προγόνων σου». Έπειτα έδειξε στον Ίτσιο τους πεσμένους νεκρούς συμπολεμιστές του. Το θέαμα ήταν συγκλονιστικό και ο Γερμανός, σαφώς ταραγμένος από την απώλεια τόσων συμπατριωτών του, κάποιοι από τους οποίους ήταν σίγουρα φίλοι του εξοργίστηκε. «Αυτό που βλέπεις Λοχία είναι έργο δικό σου», είπε ο Γερμανός. Ο Ίτσιος του απάντησε ότι έκανε απλά το καθήκον του. Ο αξιωματικός έβγαλε το περίστροφό του και πυροβόλησε σκοτώνοντας τον Έλληνα λοχία. Η συναισθηματική φόρτιση του Γερμανού και η γνωριμία με τα θύματα, τον οδήγησαν σε ένα έγκλημα πολέμου. Τίποτα δεν τον απαλλάσσει από τις ευθύνες του. Άλλοι δύο στρατιώτες που ήταν μαζί με τον Ίτσιο, δεν πειράχτηκαν από τους Γερμανούς. Δυστυχώς, τόσο το όνομα του συγκεκριμένου Γερμανού, όσο και πολλών ακόμα αξιωματικών και οπλιτών συμπατριωτών του που διέπραξαν ανάλογα εγκλήματα, δεν καταγράφηκαν πουθενά. Έτσι, όσοι επέζησαν επέστρεψαν στην πατρίδα τους και έζησαν μια φυσιολογική ζωή…Η ιστορία του Λοχία Ίτσιου έχει επιβεβαιωθεί από τη ΔΕΣ/ΓΙΣ και είναι καταγεγραμμένη στις εκδόσεις της.

Τέλος, συγκλονιστική ήταν και η απάντηση του Διοικητή του Ρούπελ, Ταγματάρχη Δουράτσου, όταν στις 17.00 της 9ης Απριλίου 1941 ενημερώθηκε από Γερμανούς αγγελιοφόρους ότι η Θεσσαλονίκη είχε καταληφθεί και το ΤΣΑΜ συνθηκολόγησε, συνεπώς έπρεπε να παραδώσει το οχυρό: «Τα οχυρά παραδίδονται μόνο όταν κυριευθούν από τον αντίπαλο». Το βράδυ όμως, γύρω στις 9 μ.μ. ενημερώθηκε ότι όντως όσα του είπαν οι Γερμανοί ήταν πραγματικότητα. Συνθηκολόγησε έχοντας χάσει μόνο 14 άνδρες από τους 950.

Πόσο «κόστισε» στη Γερμανία η εισβολή στην Ελλάδα;

Εκών-άκων ο Χίτλερ, κυρίως λόγω των φιλοδοξιών του Μουσολίνι, ενεπλάκη σε πολεμικές επιχειρήσεις στα Βαλκάνια. Κι αν στην Γιουγκοσλαβία δεν συνάντησε ιδιαίτερες δυσκολίες, στην Ελλάδα αντιμετωπίζοντας μόνο το Τμήμα Στρατιάς Ανατολικής Μακεδονίας (ΤΣΑΜ) και βρετανικά στρατεύματα, καθώς το Τμήμα Στρατιάς Ηπείρου(ΤΣΗ) είχε απομονωθεί στο αλβανικό μέτωπο υπέστη σοβαρές απώλειες. Μόνο στην ηπειρωτική Ελλάδα, ο γερμανικός στρατός είχε 948 νεκρούς, 3.360 τραυματίες και 385 αγνοούμενους. Ακόμη περισσότερες ήταν οι γερμανικές απώλειες στη μάχη της Κρήτης. Και βέβαια, εκεί χρησιμοποιήθηκε για τελευταία φορά το πολυδιαφημισμένο Σώμα των Αλεξιπτωτιστών. Οι περισσότεροι ιστορικοί συμφωνούν ότι η εμπλοκή του Χίτλερ στην Ελλάδα ήταν ολέθρια, γιατί καθυστέρησε την επίθεση εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης. Εκείνο που όλοι, ανάμεσά τους και Γερμανοί αξιωματικοί παραδέχονται είναι ότι οι Έλληνες πολέμησαν με αυταπάρνηση και ηρωισμό υπερασπιζόμενοι μέχρι τέλους τα πάτρια εδάφη, τιμώντας και συνεχίζοντας τη φήμη των γενναίων προγόνων μας.

Διαβάστε επίσης