Η επιστροφή του εφιάλτη: Από τον Ψυχρό Πόλεμο στη Μέση Ανατολή η πυρηνική απειλή επιστρέφει

Snapshot

• Η πυρηνική ενέργεια αναβιώνει παγκοσμίως, ενισχυμένη από τον πόλεμο στηση Ανατολή, με από 400 αντιδραστήρες σε λειτουργία και περίπου 70 υπό κατασκευή.
• Οι ΗΠΑ και η Κίνα ηγούνται στην παραγωγή και κατασκευή πυρηνικών αντιδραστήρων, με τις ΗΠΑ να σχεδιάζουν να τετραπλασιάσουν την πυρηνική τους δυναμικότητα έως το 2050.
• Η Ευρωπαϊκή Ένωση αναθεωρεί την πολιτική της και προωθεί την πυρηνική ενέργεια ως μέρος της καθαρής ενέργειας, ενώ εξετάζει την ανάπτυξη μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων.
• Η Γαλλία παραμένει πυρηνική δύναμη, βασιζόμενη στην πυρηνική ενέργεια για το 70% της ηλεκτρικής της ενέργειας και σχεδιάζει νέους αντιδραστήρες, ενώ η Γερμανία συνεχίζει την σταδιακή κατάργηση των πυρηνικών της εγκαταστάσεων.
• Η Ρωσία επεκτείνει την πυρηνική της ισχύ και εξάγει τεχνογνωσία κατασκευάζοντας αντιδραστήρες σε πολλές χώρες, παράλληλα με εκσυγχρονισμούς των δικών της μονάδων για βελτίωση της ασφάλειας.

Snapshot powered by AI

Η καταστροφή του Τσερνόμπιλ το 1986 τροφοδότησε παγκόσμιους φόβους για την πυρηνική ενέργεια και επιβράδυνε την ανάπτυξή της στην Ευρώπη και αλλού. Τέσσερις δεκαετίες αργότερα, ωστόσο, υπάρχει μια αναβίωση σε όλο τον κόσμο, μια τάση που έχει ενισχυθεί σημαντικά από τις εχθροπραξίες στη Μέση Ανατολή.

Περισσότεροι από 400 πυρηνικοί αντιδραστήρες λειτουργούν σε 31 χώρες, ενώ περίπου 70 ακόμη βρίσκονται υπό κατασκευή. Η πυρηνική ενέργεια αντιπροσωπεύει το 10% της παγκόσμιας ηλεκτρικής ενέργειας, που ισοδυναμεί με περίπου το 1/4 όλων των πηγών ενέργειας χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Οι πυρηνικοί αντιδραστήρες βέβαια έχουν δει σταθερές βελτιώσεις, αποκτώντας περισσότερα χαρακτηριστικά ασφαλείας ενώ έχουν γίνει αισθητά φθηνότεροι στην κατασκευή και τη λειτουργία τους.

Αν και το Τσερνόμπιλ και η πυρηνική καταστροφή της Φουκουσίμα το 2011 στην Ιαπωνία μείωσαν το ενδιαφέρον, ήταν σαφές πριν από χρόνια ότι πιθανότατα θα υπήρχε μια αναβίωση της πυρηνικής ενέργειας, λέει ο Φατίχ Μπιρόλ, εκτελεστικός διευθυντής του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας. Με τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, «είμαι 100% σίγουρος ότι τα πυρηνικά επιστρέφουν», πρόσθεσε. «Θεωρείται ως ένα ασφαλές σύστημα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας και θα δούμε ότι η επιστροφή της πυρηνικής ενέργειας θα είναι πολύ ισχυρή, τόσο στην Αμερική, στην Ευρώπη όσο και στην Ασία», δήλωσε στο Associated Press.

Η εξάρτηση από την πυρηνική ενέργεια παραμένει ισχυρή

Οι ΗΠΑ είναι ο μεγαλύτερος παραγωγός πυρηνικής ενέργειας στον κόσμο, με 94 λειτουργικούς αντιδραστήρες που αντιπροσωπεύουν περίπου το 30% της παγκόσμιας παραγωγής πυρηνικής ηλεκτρικής ενέργειας. Και εντείνουν τις προσπάθειες για την ανάπτυξη της πυρηνικής ενεργειακής δυναμικότητας με στόχο τον τετραπλασιασμό της έως το 2050. «Ο κόσμος δεν μπορεί να τροφοδοτήσει τις βιομηχανίες του, να καλύψει τις απαιτήσεις της τεχνητής νοημοσύνης ή να διασφαλίσει το ενεργειακό του μέλλον χωρίς πυρηνική ενέργεια», δήλωσε τον περασμένο μήνα ο υφυπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ, Τόμας Ντινάνο.

Η Κίνα λειτουργεί 61 πυρηνικούς αντιδραστήρες και ηγείται παγκοσμίως στην κατασκευή νέων μονάδων, με σχεδόν 40 υπό κατασκευή, με στόχο να ξεπεράσει τις ΗΠΑ και να γίνει ο παγκόσμιος ηγέτης στην πυρηνική ισχύ. Η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, παραδέχτηκε ότι ήταν «στρατηγικό λάθος» της Ευρώπης να μειώσει την πυρηνική ενέργεια και περιέγραψε νέες πρωτοβουλίες για την ενθάρρυνση της κατασκευής σταθμών παραγωγής ενέργειας.

Η Ρωσία εν τω μεταξύ έχει αναλάβει ισχυρό ηγετικό ρόλο στην εξαγωγή της πυρηνικής της τεχνογνωσίας, κατασκευάζοντας 20 αντιδραστήρες παγκοσμίως. Ο αντιδραστήρας αρ. 4 του Τσερνόμπιλ εξερράγη στις 26 Απριλίου του 1986, ενώ η Ουκρανία ήταν ακόμη μέρος της Σοβιετικής Ένωσης. Το ατύχημα μόλυνε τις γύρω περιοχές και διέρρευσε ραδιενέργεια σε όλη την Ευρώπη.

Η Ουκρανία εξακολουθεί να βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε πυρηνικούς σταθμούς για την παραγωγή περίπου του μισού της ηλεκτρικού ρεύματος. Αυτοί οι σταθμοί έχουν διαδραματίσει ζωτικό ρόλο αφότου η Ρωσία έστειλε στρατεύματα στην Ουκρανία το 2022. Οι δυνάμεις της Μόσχας κατέλαβαν τον ουκρανικό πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής Ζαπορίζια και το Κίεβο κατηγόρησε τη Ρωσία για επίθεση με μη επανδρωμένο αεροσκάφος στην προστατευτική δομή που καλύπτει τον κατεστραμμένο αντιδραστήρα του Τσερνομπίλ.

Η Ιαπωνία επανεκκίνησε 15 αντιδραστήρες μετά την αξιολόγηση των συμπερασμάτων από τον σεισμό και το τσουνάμι που προκάλεσαν ζημιές στο εργοστάσιο της Φουκουσίμα, και 10 ακόμη βρίσκονται στη διαδικασία έγκρισης για επανεκκίνηση. Η Νότια Αφρική διαθέτει τον μοναδικό πυρηνικό σταθμό ηλεκτροπαραγωγής στην αφρικανική ήπειρο, αν και η Ρωσία κατασκευάζει έναν στην Αίγυπτο και πολλά άλλα αφρικανικά έθνη διερευνούν την τεχνολογία.

«Η δυναμική που βλέπουμε σήμερα είναι το αποτέλεσμα της αυξανόμενης αναγνώρισης ότι η αξιόπιστη, χαμηλής περιεκτικότητας σε άνθρακα ηλεκτρική ενέργεια θα είναι απαραίτητη για την κάλυψη της αυξανόμενης παγκόσμιας ενεργειακής ζήτησης», δήλωσε ο Ραφαέλ Γκρόσι

Η ΕΕ εξετάζει την πυρηνική επέκταση

Η Ευρώπη προσπάθησε να απογαλακτιστεί από τη ρωσική ενέργεια μετά την ουκρανική σύγκρουση, αλλά η εξάρτησή της από τους υδρογονάνθρακες υπογραμμίστηκε από τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει αλλάξει την αντίληψή της για την πυρηνική ενέργεια και την θεωρεί μέρος της καθαρής ενέργειας, μαζί με την αιολική και την ηλιακή ενέργεια, για την επίτευξη των κλιματικών στόχων.

Το 1990, η πυρηνική ενέργεια αντιπροσώπευε περίπου το ένα τρίτο της ηλεκτρικής ενέργειας της Ευρώπης. τώρα είναι μόνο περίπου 15%, και η φον ντερ Λάιεν έχει αναγνωρίσει ότι η εξάρτησή της από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα την οδηγεί σε μειονεκτική θέση. «Πιστεύω ότι ήταν στρατηγικό λάθος για την Ευρώπη να γυρίσει την πλάτη της σε μια αξιόπιστη, οικονομικά προσιτή πηγή ενέργειας χαμηλών εκπομπών», δήλωσε πρόσφατα. «Τα τελευταία χρόνια, βλέπουμε μια παγκόσμια αναβίωση της πυρηνικής ενέργειας. Και η Ευρώπη θέλει να αποτελέσει μέρος αυτής».

Η Ευρωπαϊκή Ένωση εξετάζει την ανάπτυξη μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων. Αναμένεται να τεθούν σε λειτουργία στις αρχές της δεκαετίας του 2030, θεωρούνται φθηνότεροι και ταχύτεροι στην κατασκευή και πιο ευέλικτοι από τους παραδοσιακούς αντιδραστήρες. Η Γαλλία και μερικά άλλα μέλη της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένων της Σουηδίας και της Φινλανδίας, έχουν πρωτοστατήσει στην πυρηνική ενέργεια. Από την άλλη πλευρά, η Γερμανία, η Αυστρία και η Ιταλία είναι μεταξύ των μελών της ΕΕ που απαγόρευσαν τη χρήση της.

Σε μια σημαντική ανατροπή πολιτικής πέρυσι, το Βέλγιο κατάργησε έναν νόμο που απαιτούσε το κλείσιμο των αντιδραστήρων του και παρέτεινε τη διάρκεια ζωής τους. Εν τω μεταξύ, η Ισπανία εξακολουθεί να σχεδιάζει να καταργήσει σταδιακά την πυρηνική της δυναμικότητα και να κλείσει τους επτά λειτουργικούς αντιδραστήρες της μεταξύ 2027 και 2035.

Η Γαλλία παραμένει πυρηνική δύναμη

Με 57 αντιδραστήρες σε 19 εργοστάσια, η Γαλλία βασίζεται στην πυρηνική ενέργεια για σχεδόν το 70% της ηλεκτρικής της ενέργειας. Διαδοχικές κυβερνήσεις έχουν υποστηρίξει την πυρηνική ενέργεια ως κεντρικής σημασίας για την ενεργειακή ανεξαρτησία της Γαλλίας, απτόητες από την καταστροφή του Τσερνόμπιλ.

Το 2022, ο πρόεδρος Εμανουέλ Μακρόν ανακοίνωσε σχέδια για την κατασκευή έξι αντιδραστήρων πεπιεσμένου νερού, με στόχο τη μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου και την υποστήριξη της μετάβασης σε ενέργεια χαμηλών εκπομπών άνθρακα. Η πανδημία COVID-19, σε συνδυασμό με την κρίση εφοδιασμού με φυσικό αέριο που προκλήθηκε από τη σύγκρουση στην Ουκρανία, «αποκάλυψε τα όρια της ανάπτυξης ανανεώσιμων πηγών ηλεκτρικής ενέργειας και την εξάρτηση της Ευρώπης από το φυσικό αέριο», δήλωσε ο Νίκολας Γκόλντμπεργκ, συνεργάτης της Colombus Consulting με έδρα το Παρίσι.

«Επομένως, η Γαλλία έχει ενισχυθεί στη στρατηγική της για τη διατήρηση των υφιστάμενων πυρηνικών σταθμών της, πράγμα που σημαίνει παράταση της διάρκειας ζωής τους όσο το δυνατόν περισσότερο», είπε.

Η Γερμανία επιμένει στην σταδιακή κατάργηση

Δεκαετίες διαμαρτυριών κατά των πυρηνικών στη Γερμανία, που πυροδοτήθηκαν από προηγούμενα ατυχήματα, είχαν πιέσει διαδοχικές κυβερνήσεις να σταματήσουν να χρησιμοποιούν μια τεχνολογία που οι επικριτές θεωρούσαν μη ασφαλή και μη βιώσιμη. Η Γερμανία απενεργοποίησε τους τρεις τελευταίους πυρηνικούς αντιδραστήρες της το 2023, το τελευταίο βήμα στα σχέδια που είχαν καταρτιστεί από κυβερνήσεις διαφόρων πολιτικών αποχρώσεων εδώ και δύο δεκαετίες.

Μια σημαντική πυρηνική αναβίωση στη μεγαλύτερη οικονομία της Ευρώπης εξακολουθεί να φαίνεται απίθανη, παρά τις πρόσφατες συζητήσεις στο κεντροδεξιό μπλοκ του καγκελάριου Φρίντριχ Μερτς σχετικά με το άνοιγμα σε μια πιθανή μελλοντική γενιά μικρών αρθρωτών αντιδραστήρων. «Η απόφαση είναι μη αναστρέψιμη — το μετανιώνω, αλλά έτσι έχουν τα πράγματα», είπε ο Μερτς σημειώνοντας ότι η συνεπής απάντηση της χώρας είναι: "Έχουμε προχωρήσει πολύ με την κατάργηση της πυρηνικής ενέργειας».

Ρωσική πυρηνική επέκταση και εξαγωγή αντιδραστήρων

Η Ρωσία έχει επεκτείνει δυναμικά την πυρηνική της ισχύ τόσο στο εσωτερικό όσο και στο εξωτερικό. Διαθέτει 34 λειτουργικούς αντιδραστήρες, συμπεριλαμβανομένων οκτώ αντιδραστήρων RBMK τύπου Τσερνόμπιλ, που είναι γνωστοί ως αντιδραστήρες ελαφρού γραφίτη ύδατος, οι οποίοι αντιπροσωπεύουν περίπου το ένα τέταρτο της συνολικής παραγωγής πυρηνικής ενέργειας. Έχουν υποστεί εκτεταμένους εκσυγχρονισμούς, με την προσθήκη χαρακτηριστικών ασφαλείας για να διορθωθεί το εγγενές σχεδιαστικό ελάττωμα που, σε συνδυασμό με το ανθρώπινο λάθος, προκάλεσε την καταστροφή του Τσερνόμπιλ.

Βασικά έργα υπό κατασκευή περιλαμβάνουν νέες μονάδες στις εγκαταστάσεις του Κουρσκ, του Λένινγκραντ και του Σμολένσκ, ένα μελλοντικό εργοστάσιο στην Άπω Ανατολή και μελλοντικές πλωτές πυρηνικές μονάδες. Η Ρωσία κατασκευάζει επίσης 20 αντιδραστήρες στην Ευρώπη, την Αφρική, την Ασία και τη Μέση Ανατολή και έχει υπογράψει συμβάσεις για την έναρξη κατασκευής σε αρκετές άλλες χώρες.

Η Ρωσία κατασκεύασε τον πρώτο πυρηνικό αντιδραστήρα για τη γειτονική της σύμμαχο Λευκορωσία, η οποία σημειωτέον είδε το ένα τρίτο του εδάφους της να μολύνετα από το ατύχημα του Τσερνόμπιλ. «Οι αρχές της Λευκορωσίας χρησιμοποιούν το τροποποιημένο πλαίσιο και την λεγόμενη πυρηνική αναγέννηση για να ισχυριστούν ότι ενεργούμε όπως όλοι οι άλλοι στον κόσμο, αντί να λύνουμε τα προβλήματα των Λευκορώσων στις μολυσμένες περιοχές», δήλωσε η Ιρίνα Σούκι, ιδρύτρια της οικολογικής ομάδας Green Network της Λευκορωσίας.