Εξετάσεις PISA 2025: Τεχνητή Νοημοσύνη και video γκρεμίζουν τις μαθητικές επιδόσεις

Σε ελεύθερη πτώση βρίσκονται οι επιδόσεις των μαθητών στην ανάγνωση, την κατανόηση κειμένου και τα μαθηματικά στις ανεπτυγμένες χώρες, καθώς η διάχυτη και ανεξέλεγκτη πρόσβαση σε αλγορίθμους τεχνητής νοημοσύνης και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πλήττει καίρια την ικανότητα συγκέντρωσης των εφήβων.

Τα ευρήματα της νεότερης διεθνούς αξιολόγησης PISA για το 2025, τα οποία δόθηκαν στη δημοσιότητα από τον Οργανισμό Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης, συνθέτουν μια εξαιρετικά ανησυχητική εικόνα για το μέλλον της εκπαίδευσης. Ο μέσος 15χρονος μαθητής στα κράτη-μέλη του ΟΟΣΑ βρίσκεται σήμερα μαθησιακά πίσω περισσότερο από έναν ολόκληρο χρόνο σε σύγκριση με τα επίπεδα που είχαν καταγραφεί μόλις το 2018, ανατρέποντας δεκαετίες προσπαθειών για τη σταδιακή αναβάθμιση των σχολικών συστημάτων.

Η υποχώρηση των βασικών γνωστικών δεξιοτήτων

Όπως υπογραμμίζουν οι Financial Times, βασικές νοητικές διεργασίες και πρακτικές δεξιότητες, όπως η αυτόνομη σύνταξη μιας ολοκληρωμένης γραπτής παραγράφου και η κριτική αξιολόγηση μιας πηγής ή ενός σύνθετου επιχειρήματος, υποχωρούν σταθερά. Στη θέση τους έχει εδραιωθεί η βιαστική ανάγνωση αποσπασμάτων, το επιφανειακό πέρασμα από τις επικεφαλίδες και η αποσπασματική πρόσληψη των νοημάτων. Οι μαθητές έχουν μάθει να απορροφούν ταχύτατα σύντομες πληροφορίες, αδυνατούν όμως να διατηρήσουν την προσοχή τους όταν έρχονται αντιμέτωποι με μακροσκελή κείμενα που απαιτούν αναλυτική σκέψη.

Μπροστά σε αυτά τα δεδομένα, η έκθεση υποδεικνύει ότι τα εκπαιδευτικά ιδρύματα οφείλουν να επανεξετάσουν άμεσα τη λειτουργία τους και να επιβάλουν αυστηρούς περιορισμούς στη χρήση έξυπνων κινητών τηλεφώνων και οθονών μέσα στις σχολικές αίθουσες, προκειμένου να διασφαλιστεί ο αναγκαίος χώρος συγκέντρωσης των μαθητών στη διδακτική διαδικασία.

Η συσχέτιση ανάμεσα στην παθητική κατανάλωση τεχνολογικού περιεχομένου και την κατάρρευση των βαθμολογιών χαρακτηρίζεται αδιάψευστη από τους αναλυτές. Ο Αντρέας Σλάιχερ, διευθυντής εκπαίδευσης και δεξιοτήτων του ΟΟΣΑ, μιλώντας στους FT τόνισε πως, μολονότι μια τέτοια έρευνα δεν μπορεί να αποδείξει απόλυτη σχέση αιτίου και αιτιατού με εργαστηριακούς όρους, τα δεδομένα είναι συντριπτικά. Οι νέοι σήμερα διαβάζουν αναμφίβολα πιο γρήγορα από ό,τι το 2018, όμως διαβάζουν με σαφώς μικρότερη ακρίβεια, χάνοντας ουσιαστικά την ουσία των επιχειρημάτων και τις λεπτές αποχρώσεις του νοήματος.

Η απώλεια ενός έτους μάθησης σε αριθμούς

Από το 2000, το Πρόγραμμα Διεθνούς Αξιολόγησης Μαθητών (PISA) λειτουργεί ως το πιο αξιόπιστο και στενά παρακολουθούμενο παγκόσμιο βαρόμετρο για τις επιδόσεις των 15χρονων στις φυσικές επιστήμες, τα μαθηματικά και την κατανόηση κειμένου, εξετάζοντας παράλληλα δείκτες συναισθηματικής ευημερίας και οικονομικού αλφαβητισμού.

Οι αριθμοί της έρευνας του 2025 αποτυπώνουν τη ζημιά. Από το 2018, οι βαθμολογίες στην κατανόηση κειμένου σε ολόκληρο τον ΟΟΣΑ υποχώρησαν κατά 25 μονάδες, ενώ στα μαθηματικά η πτώση διαμορφώθηκε στις 22 μονάδες. Με δεδομένο ότι στον δείκτη του PISA μια διαφορά 20 μονάδων ισοδυναμεί εμπειρικά με έναν πλήρη χρόνο σχολικής μάθησης, η πλειονότητα των εφήβων του 2025 αποδίδει σε επίπεδο που παλαιότερα αναμενόταν από παιδιά ηλικίας μόλις 14 ετών.

Ο Σλάιχερ συνέδεσε ευθέως αυτή τη ραγδαία φθορά με την κυριαρχία των σύντομων βίντεο και των αλγοριθμικών ροών σε πλατφόρμες όπως το TikTok και το Instagram. Το αδιάκοπο σκρολάρισμα και η ταχύτατη κατανάλωση αποσπασματικών οπτικών ερεθισμάτων εξαντλούν τα αποθέματα υπομονής των μαθητών, στερώντας τους το εσωτερικό κίνητρο να αναμετρηθούν με πολυσέλιδα βιβλία ή πολύπλοκα στατιστικά στοιχεία.

Η παγίδα της εύκολης τεχνητής νοημοσύνης

Την ίδια ώρα, η ταχεία διείσδυση εργαλείων τεχνητής νοημοσύνης στη σχολική καθημερινότητα προσθέτει ακόμη έναν παράγοντα υποβάθμισης των γνωστικών δυνατοτήτων. Σύμφωνα με τα στοιχεία των Financial Times, η εκτεταμένη εξάρτηση από τέτοια συστήματα συνδέεται άμεσα με χειρότερες επιδόσεις στις φυσικές επιστήμες, τόσο σε ατομικό επίπεδο μαθητή όσο και σε επίπεδο εθνικών εκπαιδευτικών συστημάτων.

Το πιο ανησυχητικό εύρημα αφορά τον τρόπο σκέψης: το 37% των μαθητών δήλωσε ότι δίνει προτεραιότητα στην «κοινή λογική» έναντι του αυστηρού επιστημονικού συλλογισμού για την επίλυση προβλημάτων. Πρόκειται για μια εξέλιξη που υπονομεύει την ουσιαστική διασταύρωση πληροφοριών και την αξιολόγηση επιστημονικών τεκμηρίων, δεξιότητες που αποδεικνύονται κρίσιμες σε μια εποχή όπου το διαδίκτυο κατακλύζεται από αυτοματοποιημένη παραπληροφόρηση.

Ο Σλάιχερ προειδοποίησε ότι αυτό το έλλειμμα θα αποβεί καταστροφικό για τη νέα γενιά. Στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, ο αναστοχασμός, η διαχείριση της πολυπλοκότητας και η βαθιά κριτική ματιά αποτελούν τα μοναδικά πλεονεκτήματα του ανθρώπου απέναντι στις μηχανές, κι όμως ακριβώς αυτές οι δεξιότητες φθίνουν ραγδαία.

Η έρευνα έδειξε συγκεκριμένα ότι οι μαθητές που χρησιμοποιούν εργαλεία τεχνητής νοημοσύνης σχεδόν σε καθημερινή βάση δυσκολεύονται σημαντικά περισσότερο να συνοψίσουν ή να συντάξουν ένα πρωτότυπο κείμενο βασισμένο σε αυτά που διάβασαν, συγκριτικά με τους συνομηλίκους τους που δεν καταφεύγουν σχεδόν ποτέ σε αυτά. Η αρνητική αυτή επίδραση περιορίζεται μόνο στην περίπτωση των μαθητών που αξιοποιούν την τεχνητή νοημοσύνη στοχευμένα ως υποστηρικτικό μέσο μελέτης και καθοδήγησης, αντί να της αναθέτουν εξ ολοκλήρου την επίλυση των σχολικών τους εργασιών.

Διαβάστε επίσης