PISA: Παγκόσμια «βουτιά» στις επιδόσεις - Η εικόνα των Ελλήνων μαθητών
Στην πανδημία και στα ψηφιακά περιβάλλονται αποδίδεται η αποτυχία των μαθητών
Snapshot
- Οι διεθνείς επιδόσεις των μαθητών στην έρευνα PISA καταγράφουν γενικευμένη πτώση, με σημαντική μείωση στην Κατανόηση Κειμένου και στα Μαθηματικά από το 2015 έως το 2025.
- Η Ελλάδα συμμετείχε με το μεγαλύτερο δείγμα της τελευταίας δεκαετίας, καλύπτοντας το 95% των 15χρονων μαθητών, και παρουσίασε σημάδια σταθεροποίησης στις επιδόσεις της.
- Η ελληνική αξιολόγηση υποστηρίχθηκε από ενισχυμένη ψηφιακή υποδομή και την ψηφιακή πλατφόρμα skills4life, που βοήθησε στην εξοικείωση των μαθητών με τη μέθοδο της PISA.
- Από το 2027 θα εφαρμοστούν 51 νέα προγράμματα σπουδών στην Ελλάδα, ενώ προετοιμάζονται οι εκπαιδευτικοί για τις αλλαγές αυτές.
- Η Ελλάδα θα συμμετάσχει για πρώτη φορά το 2029 στην ειδική αξιολόγηση του χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού, με στόχο την ενίσχυση των δεξιοτήτων λήψης οικονομικών αποφάσεων των μαθητών.
Σε εξέλιξη βρίσκεται αυτή την ώρα η παρουσίαση των αποτελεσμάτων της PISA, με το ενδιαφέρον να επικεντρώνεται στις επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών και στα στοιχεία που προκύπτουν για το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα.
Τα πρώτα στοιχεία αποτυπώνουν μια γενικευμένη υποχώρηση των μαθητικών επιδόσεων διεθνώς.
Στην έρευνα συμμετείχαν συνολικά 765.000 μαθητές και μαθήτριες από 91 χώρες, δέκα περισσότερες σε σχέση με τον κύκλο του 2022. Οι 15χρονοι αξιολογήθηκαν στις Φυσικές Επιστήμες, την Κατανόηση Κειμένου και τα Μαθηματικά, ενώ για πρώτη φορά εξετάστηκε και η Επίλυση Προβλημάτων σε Υπολογιστικά Περιβάλλοντα.
Σε 22 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, αξιολογήθηκαν επίσης οι δεξιότητες των μαθητών στα Αγγλικά, με τα αποτελέσματα να αναμένονται τον Μάιο του 2027.
Στην Ελλάδα συμμετείχαν 6.858 μαθητές και μαθήτριες από 229 σχολεία, το μεγαλύτερο δείγμα της τελευταίας δεκαετίας. Το δείγμα αντιστοιχεί στο 95% του συνολικού μαθητικού πληθυσμού ηλικίας 15 ετών, ποσοστό που αποτελεί το υψηλότερο επίπεδο κάλυψης από την έναρξη της PISA το 2000.
Pisa: Η μεγαλύτερη πτώση διεθνώς
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα στοιχεία για τις διεθνείς επιδόσεις. Ο μέσος όρος των χωρών του ΟΟΣΑ καταγράφεται στο χαμηλότερο ιστορικό επίπεδο και στα τρία βασικά αντικείμενα που εξετάζονται διαχρονικά.
Η πτώση είναι εντονότερη στην Κατανόηση Κειμένου όπου η μέση υποχώρηση μεταξύ 2015 και 2025 ανέρχεται σε 16 μονάδες ενώ στα Μαθηματικά φτάνει τις 11 μονάδες. Στις Φυσικές Επιστήμες η πτώση είναι μικρότερη, περίπου 5 μονάδες και χαρακτηρίζεται στατιστικά μη σημαντική.
Παράλληλα, η υποχώρηση των επιδόσεων είναι εντονότερη στους μαθητές με τις χαμηλότερες επιδόσεις, ενώ αυξάνεται διεθνώς το ποσοστό των μαθητών που δεν κατακτούν το ελάχιστο επίπεδο εγγραμματισμού.
Αξιοσημείωτο είναι ότι η πτώση δεν περιορίζεται σε χώρες με χαμηλότερες επιδόσεις. Ακόμη και ισχυρά εκπαιδευτικά συστήματα, όπως η Σιγκαπούρη, η Κορέα, το Χονγκ Κονγκ, η Ιρλανδία και η Φινλανδία κατέγραψαν σημαντική υποχώρηση και στα τρία αντικείμενα.
Η ελληνική συμμετοχή
Η φετινή συμμετοχή της Ελλάδας πραγματοποιήθηκε με ενισχυμένη ψηφιακή υποδομή στα σχολεία του δείγματος, με 4.500 φορητούς υπολογιστές και 2.500 ακουστικά να διατίθενται για τις ανάγκες της αξιολόγησης.
Παράλληλα, αναπτύχθηκε η ψηφιακή πλατφόρμα skills4life, με περίπου 400 θέματα και περισσότερες από 1.300 ερωτήσεις στη λογική της PISA, ώστε οι μαθητές να εξοικειωθούν με τον συγκεκριμένο τρόπο αξιολόγησης. Μέχρι σήμερα έχουν καταγραφεί περίπου 43.000 μοναδικές επισκέψεις.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της παρουσίασης, οι Έλληνες μαθητές εμφανίστηκαν περισσότερο προσηλωμένοι κατά τη φετινή αξιολόγηση σε σχέση με το 2022 και προσπάθησαν περισσότερο καθ' όλη τη διάρκεια της εξέτασης.
Την ώρα που οι επιδόσεις των μαθητών υποχωρούν διεθνώς, τα αποτελέσματα της PISA 2025 καταγράφουν σημάδια σταθεροποίησης της Ελλάδας.
Σε αντίθεση με τη γενικευμένη πτώση που καταγράφεται στις χώρες του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα εμφανίζει μικρότερη υποχώρηση στις επιδόσεις της. Σε σχέση με το 2022, στατιστικά σημαντική πτώση καταγράφεται μόνο στην Κατανόηση Κειμένου ενώ στα Μαθηματικά και τις Φυσικές Επιστήμες η μεταβολή δεν είναι στατιστικά σημαντική.
Μάλιστα, σύμφωνα με την ανάλυση των αποτελεσμάτων, έπειτα από περισσότερο από μία δεκαετία η Ελλάδα ανακόπτει την πορεία διεύρυνσης της απόστασής της από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Στην Κατανόηση Κειμένου και τις Φυσικές Επιστήμες η απόκλιση σταθεροποιείται, ενώ στα Μαθηματικά περιορίζεται.
Σε σύγκριση με την ΕΕ των 27, η Ελλάδα εμφανίζει βελτίωση της σχετικής της θέσης στην Κατανόηση Κειμένου και στα Μαθηματικά.
PISA: Γιατί πέφτουν οι επιδόσεις των μαθητών παγκοσμίως
Η διεθνής υποχώρηση αποδίδεται, μεταξύ άλλων, στις μακροχρόνιες επιπτώσεις της πανδημίας και του κλεισίματος των σχολείων. Οι μαθητές που συμμετείχαν στην PISA 2025 βρίσκονταν στις τελευταίες τάξεις του Δημοτικού κατά την περίοδο της πανδημίας, σε μια ηλικία κατά την οποία η γνωστική τους υποδομή δεν είχε ακόμη διαμορφωθεί πλήρως.
Στους πιθανούς παράγοντες περιλαμβάνονται επίσης η αυξημένη έκθεση των μαθητών στα ψηφιακά περιβάλλοντα, η πρόσφατη είσοδος της τεχνητής νοημοσύνης στην καθημερινότητα, αλλά και η μεταβολή της στάσης των μαθητών απέναντι στην αξία της μάθησης και του σχολείου. Σημαντικός παράγοντας θεωρείται και η αύξηση των απουσιών από το σχολείο.
Τα κορίτσια μπροστά από τα αγόρια
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά ευρήματα αφορά το χάσμα μεταξύ αγοριών και κοριτσιών.
Στην Ελλάδα, τα κορίτσια καταγράφουν καλύτερες επιδόσεις από τα αγόρια στην Κατανόηση Κειμένου κατά 46 μονάδες έναντι 31 μονάδων στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Στις Φυσικές Επιστήμες η διαφορά ανέρχεται στις 12 μονάδες, έναντι μόλις μίας μονάδας στον ΟΟΣΑ.
Στα Μαθηματικά, αντίθετα, τα αγόρια υπερέχουν κατά 6 μονάδες, ενώ στην Επίλυση Προβλημάτων σε Ψηφιακά Περιβάλλοντα η διαφορά υπέρ των αγοριών είναι 4 μονάδες.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί η εξέλιξη στην Κατανόηση Κειμένου. Σε σχέση με το 2022, το χάσμα μεταξύ αγοριών και κοριτσιών διευρύνθηκε σημαντικά, κυρίως λόγω της μεγαλύτερης πτώσης των επιδόσεων των αγοριών.
«Ανθεκτικά» σχολεία
Τα αποτελέσματα καταγράφουν, πάντως, και μια διαφορετική εικόνα: Σχολεία που καταφέρνουν να επιτυγχάνουν υψηλές επιδόσεις παρά τις δυσκολότερες κοινωνικοοικονομικές συνθήκες.
Στις Φυσικές Επιστήμες, 38 σχολικές μονάδες, εκ των οποίων οι 32 δημόσιες, κατέγραψαν επιδόσεις πολύ κοντά ή και πάνω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Πρόκειται για σχολεία που χαρακτηρίζονται «ανθεκτικά», καθώς σημαντικός αριθμός τους βρίσκεται σε περιοχές με χαμηλότερο κοινωνικοοικονομικό επίπεδο.
Την ίδια στιγμή, οι διαφορές στις επιδόσεις μεταξύ των σχολείων στην Ελλάδα είναι μικρότερες από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ και το χάσμα μεταξύ σχολικών μονάδων διαφορετικού κοινωνικοοικονομικού προφίλ εμφανίζει διαχρονικά τάση μείωσης.
47η θέση στην επίλυση προβλημάτων
Για πρώτη φορά στην PISA 2025 αξιολογήθηκε και η Επίλυση Προβλημάτων σε Ψηφιακά Περιβάλλοντα. Οι Έλληνες μαθητές συγκέντρωσαν μέση επίδοση 461 μονάδων έναντι 500 μονάδων στον ΟΟΣΑ, καταλαμβάνοντας την 47η θέση μεταξύ 91 χωρών.
Τα στοιχεία που παρουσιάζονται σήμερα δείχνουν έτσι μια διπλή εικόνα για την Ελλάδα: από τη μία πλευρά, η χώρα εξακολουθεί να βρίσκεται κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, από την άλλη όμως η απόσταση δεν διευρύνεται πλέον με τον ίδιο ρυθμό, ενώ σε ορισμένα πεδία καταγράφεται τάση σύγκλισης.
Μέρος τρίτο «Καμπανάκι» από τους μαθητές - Νιώθουν λιγότερη στήριξη από τους εκπαιδευτικούς Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της PISA 2025 δεν αφορά μόνο τις επιδόσεις των μαθητών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι βιώνουν το σχολείο και τη μαθησιακή διαδικασία. Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, οι μαθη Μέρος τρίτο
«Καμπανάκι» από τους μαθητές - Νιώθουν λιγότερη στήριξη από τους εκπαιδευτικούς
Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της PISA 2025 δεν αφορά μόνο τις επιδόσεις των μαθητών, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι ίδιοι βιώνουν το σχολείο και τη μαθησιακή διαδικασία.
Σύμφωνα με τα στοιχεία της έρευνας, οι μαθητές και οι μαθήτριες στην Ελλάδα αισθάνονται ότι βρίσκονται σε ένα μαθησιακό περιβάλλον σημαντικά φτωχότερο σε σχέση με τους συνομηλίκους τους στις χώρες του ΟΟΣΑ. Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί η αίσθηση ότι δεν λαμβάνουν επαρκή υποστήριξη από τους εκπαιδευτικούς.
Μάλιστα, στον τομέα της υποστήριξης της μάθησης από τους εκπαιδευτικούς, η Ελλάδα καταγράφει την χαμηλότερη επίδοση μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ, ενώ η εικόνα εμφανίζεται να επιδεινώνεται σταθερά την τελευταία δεκαετία. Την ίδια περίοδο, στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ καταγράφεται αντίθετη πορεία, με τους μαθητές να δηλώνουν αυξανόμενη υποστήριξη από τους εκπαιδευτικούς.
Παράλληλα, οι Έλληνες μαθητές δηλώνουν ότι οι εκπαιδευτικοί εφαρμόζουν σε χαμηλότερο βαθμό τεχνικές που ενισχύουν τη γνωστική τους ενεργοποίηση κατά τη διδασκαλία, ενώ κάνουν και μικρότερη χρήση ψηφιακών τεχνολογιών και τεχνητής νοημοσύνης στο σχολείο.
Η εικόνα αυτή συνδέεται με τη γενικότερη στάση των μαθητών απέναντι στη μάθηση. Οι μαθητές στην Ελλάδα εμφανίζουν συνολικά πιο αρνητικές στάσεις σε σχέση με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, ιδιαίτερα ως προς την επιμονή και την αυτορρύθμιση της μάθησης.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν και οι απαντήσεις τους για την αξία του σχολείου. Το 64,7% δηλώνει ότι «το σχολείο έχει κάνει λίγα πράγματα για να τους προετοιμάσει για την ενήλικη ζωή», έναντι 48,6% στον ΟΟΣΑ. Την ίδια στιγμή, όμως, το 70% θεωρεί ότι το σχολείο τούς έχει μάθει πράγματα που μπορούν να τους φανούν χρήσιμα, έναντι 66,6% στον ΟΟΣΑ.
Σημαντική βελτίωση καταγράφεται και στη χρήση των κινητών τηλεφώνων. Τα στοιχεία δείχνουν ότι, σε σχέση με το 2022, έχει αυξηθεί αισθητά το ποσοστό των μαθητών που δηλώνουν ότι δεν χρησιμοποιούν καθόλου ή χρησιμοποιούν πολύ λίγο το κινητό τους στο σχολείο, γεγονός που αποδίδεται στην εφαρμογή των σχετικών μέτρων.
Οι μαθητές πιστεύουν στον εαυτό τους, αλλά όχι αρκετά στο σχολείο
Μια εικόνα με θετικά σημάδια, αλλά και σημαντικές προκλήσεις, αποτυπώνει για την Ελλάδα η PISA. Οι μαθητές εμφανίζονται πιο αισιόδοξοι για το μέλλον τους και δηλώνουν μεγαλύτερη πίστη στις δυνατότητές τους, την ίδια στιγμή όμως στέλνουν ένα σαφές μήνυμα για το σχολείο και το μαθησιακό περιβάλλον.
Στα σημεία αισιοδοξίας ξεχωρίζει το λεγόμενο «growth mindset». Οι μαθητές στην Ελλάδα δηλώνουν σε μεγαλύτερο βαθμό από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ ότι μπορούν να αναπτύξουν τις ικανότητές τους, να θέτουν στόχους και να οργανώνουν την προσπάθειά τους.
Παράλληλα, εμφανίζονται περισσότερο αισιόδοξοι για τις μελλοντικές τους προοπτικές. Σε μεγαλύτερο ποσοστό θεωρούν ότι οι σπουδές τους μπορούν να τους οδηγήσουν στην Ανώτατη Εκπαίδευση και εμφανίζονται πιο θετικοί ως προς τις επαγγελματικές τους προοπτικές, ακόμη και σε σύγκριση με το μορφωτικό και επαγγελματικό επίπεδο των γονέων τους.
Θετική είναι και η εικόνα στο σχολικό κλίμα. Σε σχέση με το 2022 καταγράφεται βελτίωση στο αίσθημα ασφάλειας, στην αίσθηση του ανήκειν στη σχολική κοινότητα και σε πλευρές της σχολικής ζωής. Η περιορισμένη χρήση των κινητών τηλεφώνων στο σχολείο φαίνεται, σύμφωνα με τα στοιχεία, να έχει συμβάλει προς αυτή την κατεύθυνση.
Την ίδια στιγμή, σημαντική πρόοδος καταγράφεται στον τομέα της αξιολόγησης και της λογοδοσίας. Μεταξύ 2022 και 2025 αυξήθηκε αισθητά το ποσοστό των διευθυντών που δηλώνουν ότι αξιοποιούν τα δεδομένα της αξιολόγησης για τη χάραξη πολιτικών, τον σχεδιασμό δράσεων και τη βελτίωση της διδασκαλίας. Η βελτίωση αυτή χαρακτηρίζεται ως η μεγαλύτερη μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ.
Ωστόσο, πίσω από τα θετικά μηνύματα παραμένει ένα ισχυρό «καμπανάκι». Η Ελλάδα εξακολουθεί να βρίσκεται αρκετά κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ στις επιδόσεις των μαθητών. Ένα ιδιαίτερα υψηλό ποσοστό ολοκληρώνει την υποχρεωτική εκπαίδευση χωρίς να έχει κατακτήσει το βασικό επίπεδο λειτουργικού γραμματισμού: 40,9% στις Φυσικές Επιστήμες, 43,8% στην Κατανόηση Κειμένου και 49,5% στα Μαθηματικά.
Παράλληλα, η διαχρονική εικόνα δείχνει μείωση των μαθητών υψηλών επιδόσεων και αύξηση εκείνων που βρίσκονται στις χαμηλότερες επιδόσεις. Ιδιαίτερος προβληματισμός προκαλεί η πορεία των αγοριών στην Κατανόηση Κειμένου.
Το πιο ηχηρό ίσως μήνυμα, όμως, έρχεται από την ίδια την τάξη. Οι μαθητές δηλώνουν ότι αισθάνονται πως λαμβάνουν χαμηλότερη υποστήριξη από τους εκπαιδευτικούς, σε επίπεδο που καταγράφεται ως το χαμηλότερο μεταξύ των χωρών του ΟΟΣΑ. Παράλληλα, θεωρούν ότι χρησιμοποιούνται λιγότερο διδακτικές τεχνικές που ενεργοποιούν τη σκέψη τους, ενώ περιορισμένη εμφανίζεται και η αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών και τεχνητής νοημοσύνης.
Έτσι, η PISA 2025 αφήνει στην Ελλάδα δύο διαφορετικά μηνύματα. Από τη μία, ένα σχολείο που δείχνει να βελτιώνεται σε ζητήματα αξιολόγησης, ψηφιακού εξοπλισμού, ασφάλειας και σχολικού κλίματος και μαθητές που, παρά τις δυσκολίες, εξακολουθούν να βλέπουν δυνατότητες για το μέλλον τους. Από την άλλη, ένα μαθησιακό περιβάλλον που οι ίδιοι οι μαθητές θεωρούν ότι δεν τους στηρίζει όσο θα έπρεπε.
Και αυτό ίσως είναι το σημαντικότερο μήνυμα της φετινής αξιολόγησης: η βελτίωση του ελληνικού σχολείου δεν θα κριθεί μόνο από τους αριθμούς, αλλά και από το αν οι μαθητές αισθανθούν ότι μέσα στην τάξη έχουν δίπλα τους έναν εκπαιδευτικό που τους στηρίζει, τους κινητοποιεί και τους βοηθά να πιστέψουν στις δυνατότητές τους.
Ζαχαράκη για PISA: Εργαλείο για την αποτίμηση της πορείας της εκπαίδευσης
Την παρουσίαση άνοιξε λίγο μετά τις 10:00 το πρωί η υπουργός Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού Σοφία Ζαχαράκη, η οποία υπογράμμισε τη σημασία των αποτελεσμάτων ως εργαλείου για την αποτίμηση της πορείας της εκπαίδευσης και τον σχεδιασμό των επόμενων παρεμβάσεων.
Η υπουργός σημείωσε ότι η αξία της PISA βρίσκεται στη δυνατότητα σύγκρισης των επιδόσεων των μαθητών σε διεθνές επίπεδο. Όπως ανέφερε, σε αρκετές χώρες καταγράφεται υποχώρηση των επιδόσεων, ενώ για την Ελλάδα υπάρχουν σημάδια σταθεροποίησης στα δύο γνωστικά αντικείμενα που έχουν ήδη αξιολογηθεί.
«Έχουμε ακόμα δρόμο, αλλά είναι καλό να ξέρουμε τα δεδομένα και τι μπορούμε να βελτιώσουμε», ανέφερε χαρακτηριστικά.
Η κ. Ζαχαράκη στάθηκε ιδιαίτερα στη σημασία των στέρεων γνώσεων, τονίζοντας ότι η κατανόηση του κειμένου χτίζεται πάνω σε αυτές. Παράλληλα, αναφέρθηκε στα 51 νέα προγράμματα σπουδών που πρόκειται να εφαρμοστούν από το 2027, σημειώνοντας ότι οι εκπαιδευτικοί προετοιμάζονται ήδη για τη νέα πραγματικότητα.
Στο μεταξύ, στο επίκεντρο της σημερινής παρουσίασης βρίσκεται και η ενίσχυση του χρηματοοικονομικού εγγραμματισμού. Η Ελλάδα έχει αποφασίσει να συμμετάσχει για πρώτη φορά στην ειδική αξιολόγηση της PISA το 2029, με στόχο να αποτυπωθεί κατά πόσο οι μαθητές διαθέτουν τις γνώσεις και τις δεξιότητες που χρειάζονται για να λαμβάνουν σωστές οικονομικές αποφάσεις στην καθημερινή ζωή.
Στο πλαίσιο της προετοιμασίας έχουν ήδη επιμορφωθεί 1.000 εκπαιδευτικοί, ενώ στην Τράπεζα Θεμάτων εισάγονται θέματα στη λογική της PISA, ώστε οι μαθητές να εξοικειώνονται με την εφαρμογή της γνώσης σε πραγματικές συνθήκες.
Η προσπάθεια, όπως επισημαίνεται, δεν σταματά στην επιμόρφωση και την προετοιμασία για την αξιολόγηση του 2029, αλλά εντάσσεται σε έναν ευρύτερο σχεδιασμό για την ενίσχυση των δεξιοτήτων των μαθητών.
