«Τα τεστ IQ είναι μια άλλης εποχής»: Οι επιστήμονες θέλουν να μετρήσουν τις δεξιότητες του μέλλοντος
Ερευνητές ψάχνουν νέα εργαλεία για να μετρήσουν τη δημιουργικότητα, την κριτική σκέψη και τις συνεργατικές διερευνητικές ικανότητες στα παιδιά
Snapshot
- Οι Αμερικανοί επιστήμονες αναζητούν νέα εργαλεία που μετρούν δημιουργικότητα, κριτική σκέψη και συνεργατικές ικανότητες, αντί για παραδοσιακά τεστ IQ.
- Τα παραδοσιακά τεστ νοημοσύνης επηρεάζονται από κοινωνικοοικονομικούς και πολιτισμικούς παράγοντες και δεν αντανακλούν τις δεξιότητες που απαιτεί η εποχή της τεχνητής νοημοσύνης.
- Η δημιουργικότητα και η περιέργεια θεωρούνται πλέον ικανότητες που πρέπει να καλλιεργούνται σε όλα τα παιδιά.
Νέα εργαλεία, τα οποία θα μπορούν να μετρήσουν σήμερα τις δεξιότητες που θα είναι απαραίτητες για το μέλλον, αναζητούν Αμερικανοί επιστήμονες και εγκαταλείπουν τα υφιστάμενα τεστ IQ, που αντανακλούν τις ανάγκες μιας άλλης εποχής, όταν σχεδιάστηκαν.
Το ερώτημα στο οποίο καλούνται να απαντήσουν είναι «τι είναι αυτό που κάνει τα παιδιά έξυπνα», επικεντρώνοντας σε έννοιες όπως η δημιουργικότητα, η πρωτότυπη σκέψη, η κριτική ικανότητα και η ομαδο-συνεργατική προσέγγιση.
Η ερευνητική αυτή προσπάθεια αναπτύσσεται εν μέσω μακροχρόνιων ανησυχιών, ότι τα αποτελέσματα των συμβατικών τεστ, μπορεί να επηρεάζονται όχι μόνο από την πραγματική νοητική ικανότητα ενός παιδιού, αλλά και από το κοινωνικοοικονομικό και πολιτισμικό περιβάλλον στο οποίο μεγαλώνει. Επιπλέον, στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης, η ικανότητα να δίνεις γρήγορα τη σωστή απάντηση δεν αρκεί πλέον για να αποτυπώσει αυτό που κάνει έναν άνθρωπο πραγματικά ικανό. Δηλαδή, το ζητούμενο δεν είναι πλέον μόνο να γνωρίζουμε πόσο καλά μπορεί ένα παιδί να απαντά σε ερωτήσεις, αλλά και πόσο καλά μπορεί να σκέφτεται, να αναρωτιέται, να δημιουργεί και να ανακαλύπτει νέα πράγματα.
Το ζήτημα έχει αποκτήσει επείγοντα χαρακτήρα στις ΗΠΑ, καθώς η ισχυρότερη οικονομία του κόσμου εξετάζει πώς θα καλλιεργήσει την επόμενη γενιά ανθρώπων με καινοτόμο σκέψη. Ένας αξιοσημείωτα μεγάλος αριθμός ανθρώπων που σήμερα ηγούνται ορισμένων από τις σημαντικότερες τεχνολογικές εταιρείες της Αμερικής, έλαβαν πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση -πέρασαν δηλαδή τα χρόνια που διαμορφώνουν σημαντικά τη σκέψη τους- εκτός του αμερικανικού εκπαιδευτικού συστήματος. Ανάμεσά τους βρίσκονται οι Elon Musk, Demis Hassabis, Sundar Pichai, Jan Koum, καθώς και οι Patrick και John Collison. Για γενιές ολόκληρες, τα σχολεία στις ΗΠΑ δεν καλλιεργούσαν την περιέργεια, τη δημιουργικότητα και την κριτική σκέψη, επισημαίνουν τώρα οι επιστήμονες.
Το πείραμα του μυστηρίου
Η αναπτυξιακή ψυχολόγος του Πανεπιστημίου της Αριζόνα (Arizona State University), Kelsey Lucca, επινόησε ένα πείραμα μυστηρίου, γιατί ήθελε να μάθει πόσο σημαντική είναι η περιέργεια για ένα παιδί. Έτσι, έκρυψε ένα αντικείμενο πίσω από μία κουρτίνα και έδωσε στα παιδιά μια επιλογή: μπορούσαν να μάθουν τι κρυβόταν πίσω από την κουρτίνα, μόνο αν δέχονταν να παραχωρήσουν ένα μέρος από την ανταμοιβή που μόλις είχαν κερδίσει, ολοκληρώνοντας μια δραστηριότητα. Τα περισσότερα παιδιά δέχτηκαν να πληρώσουν αυτό το τίμημα, έστω και εν μέρει. Το 87% εγκατέλειψε τουλάχιστον ένα μέρος της ανταμοιβής του προκειμένου να ανακαλύψει τι κρυβόταν πίσω από την κουρτίνα.
Το πείραμα του μυστηρίου, που δημοσιεύθηκε τον Αύγουστο στο επιστημονικό περιοδικό Journal of Experimental Child Psychology, αποτελεί μέρος μιας νέας γενιάς φαινομενικά απλών πειραμάτων, τα οποία έχουν σχεδιαστεί για να μετρούν νοητικές ικανότητες που τα παραδοσιακά τεστ νοημοσύνης ενδέχεται να μην καταγράφουν. Η Lucca, η οποία διευθύνει το εργαστήριο «Emerging Minds Lab» του πανεπιστημίου της Αριζόνα, δήλωσε στην Washington Post, ότι η εκπαίδευση πρέπει να προετοιμάζει τα παιδιά για «τα προβλήματα που δεν γνωρίζουν ακόμη ότι υπάρχουν». «Πρέπει να αισθάνεσαι άνετα με το να μην γνωρίζεις και να αγκαλιάζεις την αβεβαιότητα», πρόσθεσε.
Το τεστ του ζαχαρωτού
Η Ariel Kalil, αναπτυξιακή ψυχολόγος και καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο του Σικάγο, δήλωσε ότι ιδιότητες όπως η περιέργεια και η δημιουργικότητα συχνά αντιμετωπίζονται ως προσόντα που «καλό είναι να έχεις», τα οποία έπονται της κατάκτησης των βασικών γνώσεων. Η ίδια υποστηρίζει ότι αυτή η αντίληψη αντιστρέφει τη σωστή σειρά των πραγμάτων: Είναι η περιέργεια που ωθεί ένα παιδί να ανοίξει ένα βιβλίο, η δημιουργικότητα που το βοηθά να συνδέσει τις ιδέες με νέους τρόπους καθώς διαβάζει και η κριτική σκέψη που το οδηγεί να αναρωτηθεί, αν αυτές οι ιδέες συνδέονται λογικά μεταξύ τους.
Ωστόσο, υπάρχουν και επιφυλάξεις για το πόσα μπορεί να αποκαλύψει ένα απλό πείραμα για τον τόσο σύνθετο ανθρώπινο νου.Το περίφημο «τεστ του ζαχαρωτού» (marshmallow test), το οποίο εφαρμόστηκε στο τέλος της δεκαετίας του 1960 για να μετρήσει τον αυτοέλεγχο των παιδιών, φάνηκε αρχικά να αποδεικνύει ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας που μπορούσαν να αντισταθούν στον πειρασμό να φάνε μια λιχουδιά, είχαν περισσότερες πιθανότητες να τα καταφέρουν καλά στη μετέπειτα ζωή τους. Έτσι, η ικανότητα αναβολής της άμεσης ικανοποίησης καθιερώθηκε ως ένας ιδιαίτερα σημαντικός δείκτης αυτοελέγχου.
Ωστόσο, μεταγενέστερες έρευνες έδειξαν ότι η προθυμία ενός παιδιού να περιμένει, συνδεόταν στενά με το οικογενειακό του υπόβαθρο, τις οικονομικές συνθήκες και άλλους παράγοντες του περιβάλλοντός του. Αυτό που έμοιαζε να μετρά μια έμφυτη ιδιότητα, ενδέχεται στην πραγματικότητα να αποτύπωνε τον κόσμο μέσα στον οποίο είχε μεγαλώσει το παιδί.
Η σημερινή πρόκληση είναι να διαπιστωθεί, κατά πόσο αυτή η νέα γενιά πειραμάτων μπορεί να αποκαλύψει ουσιαστικά στοιχεία για τον παιδικό νου, χωρίς να συγχέει τις ατομικές συνθήκες ζωής με τις προσωπικές ικανότητες.
Δημιουργικότητα, περιέργεια και συνεργατική διερευνητική
Μέχρι σήμερα, τα περισσότερα τεστ επιβραβεύουν ένα παιδί επειδή βρίσκει τη σωστή απάντηση. Όμως, η δημιουργικότητα αρχίζει, όταν υπάρχουν ενδεχομένως 50 διαφορετικές απαντήσεις, υποστηρίζουν οι ερευνητές. Εδώ και δεκαετίες, οι ψυχολόγοι προσπαθούν να μετρήσουν την ικανότητα παραγωγής πολλαπλών πρωτότυπων λύσεων σε ένα πρόβλημα ανοιχτού τύπου. Ένας από τους καλύτερους τρόπους που διαθέτουν οι ερευνητές για να αξιολογήσουν τη «δημιουργική δυναμική», την ικανότητα, δηλαδή, να παράγει κανείς ιδέες που θα μπορούσαν να εξελιχθούν σε δημιουργικό έργο, είναι να ζητούν από τα παιδιά να σκεφτούν όσο το δυνατόν περισσότερες ασυνήθιστες χρήσεις για ένα καθημερινό αντικείμενο, όπως ένα τούβλο.
Τέτοιου είδους τεστ χρησιμοποιούνται εδώ και χρόνια, για τον εντοπισμό «χαρισματικών παιδιών» και ικανοτήτων που ενδεχομένως δεν αποτυπώνονται σε ένα τεστ IQ. Σήμερα, όμως, οι ερευνητές διατυπώνουν μια ευρύτερη άποψη: η δημιουργική σκέψη δεν είναι απλώς μια ικανότητα που πρέπει να εντοπίζεται μόνο σε εξαιρετικά ταλαντούχα παιδιά. Είναι μια ικανότητα που τα σχολεία οφείλουν να καλλιεργούν σε όλους.
Ο Roger Beaty, αναπληρωτής καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια, ο οποίος μελετά τη δημιουργικότητα, έχει αναπτύξει ένα τεστ που αποσκοπεί στην αξιολόγηση της δυνατότητας των μαθητών να ασχοληθούν με την επιστήμη. Οι μαθητές καλούνται να διατυπώσουν ερευνητικά ερωτήματα, υποθέσεις και πιθανά πειράματα.Τα αποτελέσματα υποδηλώνουν ότι υπάρχει «κάτι που μπορεί να προβλέψει» τις μελλοντικές επιδόσεις, πέρα από το απλό ερώτημα «πόσο έξυπνος είσαι», δήλωσε ο Beaty. Το τεστ θα μπορούσε, τελικά, να βοηθήσει στον εντοπισμό μαθητών με «δυνητική ικανότητα να θέτουν πραγματικά ενδιαφέροντα ερωτήματα», πρόσθεσε.
Από την άλλη, η ανάπτυξη της περιέργειας έχει συνδεθεί με οφέλη σε όλα τα στάδια της ζωής. Τα παιδιά που χαρακτηρίζονται από περιέργεια τείνουν να έχουν καλύτερες επιδόσεις στην ανάγνωση και στα μαθηματικά, ενώ στους μεγαλύτερους ενήλικες έχει συσχετιστεί με εντονότερη αίσθηση σκοπού, μεγαλύτερη ικανοποίηση από τη ζωή και πιο υγιή γήρανση.
Η Lucca αναφέρει ότι οι ψυχολόγοι έχουν αρχίσει να διακρίνουν διαφορετικές μορφές περιέργειας. Υπάρχει η περιέργεια που πηγάζει από το «ενδιαφέρον», δηλαδή η ευχαρίστηση που προσφέρει η ανακάλυψη κάτι καινούριου, και η περιέργεια που πηγάζει από την «έλλειψη γνώσης», δηλαδή η εσωτερική ανησυχία που δημιουργείται, όταν συνειδητοποιούμε ότι υπάρχει κάτι που δεν γνωρίζουμε και θέλουμε να το ανακαλύψουμε. Το ερώτημα είναι πώς αντιδρά ένα παιδί απέναντι σε αυτή την αβεβαιότητα. Η έρευνα της Lucca υποδεικνύει ότι όταν βοηθάμε τα παιδιά να αισθάνονται άνετα με το γεγονός ότι δεν γνωρίζουν κάτι και τα ενθαρρύνουμε να το διερευνήσουν αντί να το εγκαταλείψουν, μπορούμε να ενισχύσουμε την περιέργειά τους.
Ως προς τη συνεργασία για την επίλυση προβλημάτων, ο Jan Engelmann, αναπληρωτής καθηγητής Ψυχολογίας στο Πανεπιστήμιο Μπέρκλεϊ, σημειώνει: «Αυτό που κάνει τους ανθρώπους τόσο ξεχωριστούς είναι ότι αναζητούμε τη γνώση μέσα από τη συνεργασία». Η διαφωνία μπορεί να αποτελεί μέρος αυτής της διαδικασίας. Όταν ερχόμαστε αντιμέτωποι με κάποιον που βλέπει τον κόσμο διαφορετικά από εμάς, μπορεί να αντιληφθούμε τα κενά στις γνώσεις μας, γεγονός που ενισχύει την περιέργεια και τη μάθηση. Αυτό είναι ένα από τα φαινόμενα που μελετά το εργαστήριο του Engelmann.
Για παράδειγμα, σε ένα πείραμα, μικρά παιδιά προσπάθησαν να ανακαλύψουν ποια παιχνίδια θα έκαναν μια μηχανή να παίξει μουσική. Αφού επέλεγαν το παιχνίδι που θεωρούσαν σωστό, ένας ενήλικας ερευνητής, ο οποίος τους παρουσιαζόταν ως ειδικός, συμφωνούσε ή διαφωνούσε μαζί τους. Τα παιδιά που αντιμετώπιζαν διαφωνία, αφιέρωναν περισσότερο χρόνο προσπαθώντας να διαπιστώσουν αν είχαν δίκιο.
Οι επιστημονικές ανακαλύψεις σπάνια αποτελούν προϊόν ενός και μόνο μυαλού, υποστηρίζει ο Engelmann και προσθέτει πως οι περισσότερες επιστημονικές δημοσιεύσεις έχουν πολλούς συνυπογράφοντες. Ένας επιστήμονας μπορεί να σχεδιάσει το πείραμα, ένας άλλος να το πραγματοποιήσει, ένας τρίτος να αναλύσει τα δεδομένα, ενώ άλλοι μπορεί να αμφισβητήσουν τα ευρήματα και να προτείνουν εναλλακτικές ερμηνείες. Η απάντηση προκύπτει μέσα από όσα ανακαλύπτουν και αμφισβητούν από κοινού, καταλήγει ο ίδιος.