Κινδυνεύει η Ισπανία: Ο πρώτος Άτλας ερημοποίησης προβλέπει ότι απειλείται η μισή χώρα

Η ερημοποίηση είναι μια αργή διαδικασία που προκαλείται σε μεγάλο βαθμό από την ανθρώπινη δραστηριότητα. Κάθε υλοτομία, κατασκευή ή ακατάλληλη χρήση της γης έχει περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές συνέπειες, καθώς και μια σταδιακή απώλεια βιοποικιλότητας που καταλήγει στην εξαφάνιση ενδημικών ειδών, τα οποία δεν επανέρχονται.

Στην Ισπανία, ο πρώτος Άτλας της Ερημοποίησης, που παρουσιάστηκε στα τέλη Νοεμβρίου 2025 από το Πανεπιστήμιο του Αλικάντε και στο Ανώτατο Συμβούλιο Επιστημονικών Ερευνών (CSIC), επιβεβαιώνει ένα ανησυχητικό στοιχείο: πάνω από το 40% της εθνικής επικράτειας, περίπου 206.000 τετραγωνικά χιλιόμετρα, βρίσκεται σε κρίσιμη κατάσταση υποβάθμισης του εδάφους, ένα μέγεθος που δεν μπορεί να αγνοηθεί.

Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι η ερημοποίηση επηρεάζει ήδη σχεδόν τη μισή Ισπανία

Ο Άτλας αποτυπώνει με αριθμούς και χάρτες μια πραγματικότητα που μέχρι σήμερα κινούνταν ανάμεσα σε διάφορες εκτιμήσεις και τεχνικές συζητήσεις. Σύμφωνα με τη μελέτη, η υποβάθμιση της γης δεν περιορίζεται σε μεμονωμένες εστίες, αλλά εκτείνεται ευρέως και με άνισο τρόπο. Οι ξηρές περιοχές, όπου η οικολογική ισορροπία είναι πιο εύθραυστη, συγκεντρώνουν τα πιο σοβαρά δεδομένα: σχεδόν το 61% αυτών των εκτάσεων εμφανίζει ήδη σαφείς διεργασίες ερημοποίησης.

Οι πιο πληγείσες επαρχίες είναι η Μούρθια, η Αλμερία, η Αλμπαθέτε, το Αλικάντε, η Βαγιαδολίδ και τα Λας Πάλμας, που συγκρατούνται στα εδάφη με τη μεγαλύτερη πίεση σε έδαφος και υδατικούς πόρους.

Δεν πρόκειται μόνο για ξηρό κλίμα. Ρόλο παίζουν επίσης οι εντατικές χρήσεις γης, η υπερεκμετάλλευση των υδροφορέων, ορισμένα εξωτερικά μοντέλα και μια ζήτηση πόρων που δεν συμβαδίζει πάντα με τις φυσικές συνθήκες.

Ένα από τα πιο σημαντικά στοιχεία του Άτλαντα είναι η προσέγγισή του. Η μελέτη ενσωματώνει ρητά την κατάσταση των υπόγειων υδάτων και των υγροτόπων, κάτι που αλλάζει πλήρως την τελική εικόνα. Υπάρχουν περιοχές που διατηρούν ένα φαινομενικά σταθερό τοπίο, αλλά κρύβουν υποβαθμισμένους υδροφορείς, οι οποίοι θέτουν σε κίνδυνο το μέλλον τους σε μεσοπρόθεσμο ορίζοντα.

Γιατί οι χάρτες είναι καθοριστικοί για την κατανόηση της ερημοποίησης στην Ισπανία

Η ερημοποίηση έχει εξελιχθεί σε ένα από τα κύρια περιβαλλοντικά προβλήματα της Ισπανίας. Η πρόοδός της οφείλεται στον συνδυασμό της κλιματικής αλλαγής, της αυξανόμενης πίεσης στους φυσικούς πόρους και μιας διαχείρισης της γης που επί χρόνια αγνοούσε τα ίδια τα όρια.

Η υποβάθμιση δεν είναι πάντα ορατή βραχυπρόθεσμα, αλλά επηρεάζει τελικά την παραγωγική ικανότητα του εδάφους, τη διάθεση νερού και τη σταθερότητα των οικοσυστημάτων.

Σε αυτό προστίθεται μια επιπλέον δυσκολία: για μεγάλο διάστημα δεν υπήρχε σαφής συναίνεση ως προς το τι ακριβώς νοείται ως ερημοποίηση ούτε ως προς το πότε μια περιοχή υπερβαίνει αυτό το κατώφλι. Η έλλειψη κοινών κριτηρίων οδήγησε σε ελλιπείς διαγνώσεις και καθυστερημένες αντιδράσεις.

Η διάκριση μεταξύ ήδη υποβαθμισμένων περιοχών, ζωνών υψηλού κινδύνου και χώρων που διατηρούν ακόμη περιθώρια αποκατάστασης είναι θεμελιώδης για την αποφυγή λαθών και για την έγκαιρη δράση πριν η ζημία καταστεί μη αναστρέψιμη.

Επιπλέον, η απουσία αξιόπιστων χαρτών υπήρξε ένα από τα μεγαλύτερα εμπόδια στη δράση. Ο νέος Άτλας καλύπτει αυτό το κενό και επιτρέπει την ακριβέστερη αποτύπωση του πραγματικού εύρους του προβλήματος στην Ισπανία. Η χαρτογράφηση αποτελεί κρίσιμο εργαλείο για τον προσανατολισμό των δημοσίων πολιτικών, τον σχεδιασμό των χρήσεων γης και την ιεράρχηση παρεμβάσεων.

Με αυτά τα δεδομένα, οι ειδικοί επιδιώκουν να κατευθύνουν τις δράσεις που προβλέπονται στην Εθνική Στρατηγική για την Καταπολέμηση της Ερημοποίησης και να προχωρήσουν στην εφαρμογή της Υποβάθμισης Ουδετερότητας Γης στην Ισπανία.