Η Τροία «πάει» στο Κολοσσαίο και η Τουρκία «πουλάει» το ομηρικό έπος σαν κληρονομιά της!

Τι κι αν ο τουρκικός λαός κατέλαβε την Ανατολία, εκδιώκοντας το μεγαλύτερο μέρος των γηγενών κατοίκων της, 3.000 χρόνια μετά τον Τρωικό Πόλεμο; Αυτό δεν εμποδίζει το σημερινό τουρκικό κράτος να νιώθει… «υπερήφανο» για την πολιτιστική του κληρονομιά και να «πουλάει» στο εξωτερικό τα… ομηρικά έπη.

Η έναρξη της μεγάλης έκθεσης «Τροία και Ρώμη» στο Κολοσσαίο της Ρώμης παρουσιάζεται ως κορυφαίο πολιτιστικό γεγονός, ενταγμένο στο πλαίσιο της διμερούς συμφωνίας Ιταλίας – Τουρκίας για ενίσχυση της πολιτιστικής συνεργασίας και της λεγόμενης «πολιτιστικής διπλωματίας».

Πίσω όμως από τους διπλωματικούς τόνους και τις ωραίες διακηρύξεις περί «παγκόσμιας κληρονομιάς», αναδύεται ένα ξεκάθαρο αφήγημα: η συστηματική προσπάθεια της Άγκυρας να εμφανίσει την Τροία – και εμμέσως τον Όμηρο – σαν κομμάτι μιας «ανατολικής», άρα τουρκικής, κληρονομιάς.

«Πρώτος στόχος μας είναι να προβάλλουμε τον πολιτισμό της χώρας μας και τη χώρα μας στην ίδια τη χώρα προέλευσης των επισκεπτών. Το να προβάλλεις την Τροία ακριβώς σε αυτή την περιοχή έχει μια ξεχωριστή σημασία. Την προβάλλεις σε ολόκληρο τον κόσμο», δήλωσε ο Τούρκος υπουργός Πολιτισμού και Τουρισμού Μεχμέτ Νουρί Ερσόι, περιγράφοντας με απόλυτη ειλικρίνεια τον πραγματικό πυρήνα της κίνησης: η Τροία ως εργαλείο τουρκικής προβολής και αναθεωρημένης ιστορικής αφήγησης.

Με περισσότερα από 220 αντικείμενα από 19 τουρκικά μουσεία να αποτελούν τη ραχοκοκαλιά της έκθεσης – πολλά από τα οποία ταξιδεύουν για πρώτη φορά στο ιταλικό κοινό – η Τουρκία διαμορφώνει την οπτική μέσα από την οποία «διαβάζεται» η Τροία στον σύγχρονο επισκέπτη. Το μήνυμα είναι σαφές: η αρχαία πόλη, που έγινε παγκόσμιο σύμβολο μέσα από την «Ιλιάδα», παρουσιάζεται πλέον σαν κρίκος μιας συνεχούς «ανατολικής» ιστορίας, την οποία το σημερινό τουρκικό κράτος επιχειρεί να οικειοποιηθεί.

Κι όμως, η Τροία, όπως τη γνωρίζει η ανθρωπότητα εδώ και σχεδόν τρεις χιλιετίες, δεν είναι ένα ουδέτερο τοπωνύμιο ούτε ένα ψυχρό σύνολο από πέτρες. Είναι πρωτίστως ένα έπος – και το έπος αυτό είναι ελληνικό, γραμμένο στην ελληνική γλώσσα, από τον Όμηρο, και θεμελιωμένο στην ελληνική μυθολογική και ιστορική παράδοση. Ο Αχιλλέας, ο Έκτορας, ο Αγαμέμνων, ο Οδυσσέας, ο Πάτροκλος είναι μορφές μιας ελληνικής επικής αφήγησης, η οποία αποτέλεσε βάση για ολόκληρη την ευρωπαϊκή λογοτεχνία και σκέψη.

Η σύγχρονη προσπάθεια να μετακινηθεί το κέντρο βάρους από τον ομηρικό, ελληνικό χαρακτήρα του μύθου σε μια αφηρημένη «ανατολική» ταυτότητα, συνδέεται άμεσα με την στρατηγική της Άγκυρας να εντάξει τους αρχαίους πολιτισμούς της περιοχής σε ένα ενιαίο, εθνικά χρήσιμο αφήγημα. Δεν είναι τυχαίο ότι για χρόνια το τουρκικό υπουργείο Πολιτισμού επενδύει στην «επανεφεύρεση» της Τροίας – από το «Έτος της Τροίας» μέχρι την προβολή της σε τουριστικές καμπάνιες και τώρα στην καρδιά της Ρώμης. Μέχρι και τον Όμηρο τον έκαναν… «Ομέρ».

Κανείς δεν αμφισβητεί ότι τα ερείπια της Τροίας βρίσκονται σήμερα εντός τουρκικής επικράτειας, ούτε ότι η Τουρκία έχει θεσμικό ρόλο στη διαχείριση ενός μνημείου παγκόσμιας κληρονομιάς της UNESCO. Άλλο όμως η θεμιτή διαχείριση και ανάδειξη ενός αρχαιολογικού χώρου και άλλο η διεκδίκηση της πολιτιστικής «ιδιοκτησίας» ενός μύθου που ανήκει θεμελιακά στην ελληνική παράδοση. Η σύγχυση – ή η σκόπιμη ταύτιση – αυτών των δύο είναι που προκαλεί αντίδραση.

Όταν ο Τούρκος υπουργός μιλά για «προβολή του πολιτισμού της χώρας» του, μέσα από την Τροία ουσιαστικά περιγράφει τη βούληση ενός κράτους να ξαναγράψει, στα μέτρα του, την πολιτιστική γεωγραφία της περιοχής, παρουσιάζοντας σαν «δικό του» έναν μύθο που γεννήθηκε, διαμορφώθηκε και διασώθηκε μέσα από την ελληνική γλώσσα και σκέψη.

Η έκθεση «Τροία και Ρώμη» στο Κολοσσαίο

Η έκθεση «Τροία και Ρώμη. Μύθοι, θρύλοι και ιστορίες από την αρχαία Μεσόγειο» φιλοξενείται στο Αρχαιολογικό Πάρκο του Κολοσσαίου από τις 12 Ιουνίου έως τις 18 Οκτωβρίου 2026. Εντάσσεται σε διμερή συμφωνία που υπεγράφη τον Απρίλιο του 2025 μεταξύ του ιταλικού και του τουρκικού υπουργείου Πολιτισμού, με στόχο τη «διεύρυνση της πολιτιστικής συνεργασίας» και αξιοποιείται ως βιτρίνα του λεγόμενου «Σχεδίου Mattei» για την Αφρική και τη Μεσόγειο.

Συνολικά, παρουσιάζονται πάνω από 300 αντικείμενα από κορυφαία ιταλικά μουσεία και από την ίδια την Τροία, με την τουρκική πλευρά να δανείζει περισσότερα από 220 έργα από 19 μουσεία – εκ των οποίων περίπου 50 δεν έχουν ξαναπαρουσιαστεί στο ιταλικό κοινό. Το κοινό υποδέχεται ένα μνημειώδες αντίγραφο του Δούρειου Ίππου, ενώ η έκθεση υπόσχεται να συνδυάσει μύθο, αρχαιολογία και λογοτεχνία σε ένα ενιαίο αφήγημα τριών χιλιετιών.

Η δομή της έκθεσης αναπτύσσεται σε τέσσερις μεγάλες ενότητες:

• Μια πρώτη ενότητα για την ιστορική, αρχαιολογική και τοπογραφική ανασύνθεση του χώρου της Τροίας, με έμφαση στην Ανατολία της 3ης και 2ης χιλιετίας π.Χ.
• Μια δεύτερη ενότητα αφιερωμένη στον Τρωικό Πόλεμο, την οπτική των Τρώων, τους πρωταγωνιστές και τα γεγονότα, με ξεχωριστή αναφορά στον Όμηρο και την επική παράδοση.
• Μια τρίτη ενότητα που παρακολουθεί το ταξίδι του Αινεία, από την Τροία στη νότια Ιταλία, τη Σικελία και το Λάτιο, συνδέοντας τον μύθο με τα αρχαιολογικά δεδομένα.
• Μια τέταρτη ενότητα για τον μύθο του Ρωμύλου, την ίδρυση της Ρώμης και τον τρόπο με τον οποίο οι Ρωμαίοι ενσωμάτωσαν την τρωική καταγωγή στην πολιτική τους ταυτότητα.

Στο επίκεντρο βρίσκονται εμβληματικές μορφές – από τον Πάρι και την Ελένη μέχρι τον Αχιλλέα, τον Έκτορα, τον Αινεία και τον Ρωμύλο – με στόχο να παρουσιαστεί η «κοινή μνήμη της Μεσογείου» μέσα από μύθους που λειτουργούν ως γέφυρα ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Την επιμέλεια υπογράφει μια πολυμελής διεθνής ομάδα Ιταλών και Τούρκων ειδικών, ενώ το ιταλικό υπουργείο Πολιτισμού μιλά για μια «συνεκτική και επιστημονικά τεκμηριωμένη» αφήγηση που ενώνει μύθο, θρύλο και ιστορική πραγματικότητα.

Διαβάστε επίσης