Το Βόρειο Ατλαντικό Ρεύμα μπορεί να καταρρεύσει και να οδηγήσει την Ευρώπη σε μια «εποχή των πάγων»
Το σύστημα αυτό, γνωστό ως Υποπολικό Στρόβιλος του Βορείου Ατλαντικού (North Atlantic Subpolar Gyre), διαδραματίζει έναν αθόρυβο αλλά κρίσιμο ρόλο, μεταφέροντας θερμότητα από τις τροπικές περιοχές προς τον βορρά
Snapshot
- Ο Υποπολικός Στρόβιλος του Βόρειου Ατλαντικού παρουσιάζει σοβαρή εξασθένηση, επηρεάζοντας τη ρύθμιση θερμοκρασιών στην Ευρώπη και την ανατολική ακτή της Βόρειας Αμερικής.
- Μελέτες από δακτυλίους ανάπτυξης θαλάσσιων μαλακίων δείχνουν δύο περιόδους αποσταθεροποίησης αυτού του συστήματος τα τελευταία 150 χρόνια, με τη δεύτερη να συνεχίζεται έως σήμερα.
- Η επιβράδυνση του συστήματος μπορεί να προκαλέσει εντονότερα κύματα ψύχους, αλλαγές στα μοτίβα βροχοπτώσεων και άνοδο της στάθμης της θάλασσας στις ακτές των ΗΠΑ.
- Η τήξη των πάγων στη Γροιλανδία διαταράσσει τη βύθιση των πυκνών, αλμυρών υδάτων, επιβαρύνοντας την κυκλοφορία AMOC και μειώνοντας τη μεταφορά θερμότητας προς τον βορρά.
- Η ταχεία μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου θεωρείται κρίσιμη για την αποτροπή μη αντιστρέψιμων αλλαγών στο κλιματικό σύστημα του Βόρειου Ατλαντικού.
Κάτι παράξενο συμβαίνει στον Βόρειο Ατλαντικό και οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι ίσως βρισκόμαστε μπροστά σε μια αργή αλλά επικίνδυνη μεταμόρφωση του κλιματικού συστήματος του πλανήτη. Ένα τεράστιο σύστημα κυκλοφορίας των ωκεάνιων υδάτων, το οποίο βοηθά στη ρύθμιση των θερμοκρασιών στην Ευρώπη και την ανατολική ακτή της Βόρειας Αμερικής, παρουσιάζει σημάδια σοβαρής εξασθένησης, σύμφωνα με νέα μελέτη που δημοσιεύθηκε στο περιοδικό Science Advances.
Το σύστημα αυτό, γνωστό ως Υποπολικό Στρόβιλος του Βορείου Ατλαντικού (North Atlantic Subpolar Gyre), διαδραματίζει έναν αθόρυβο αλλά κρίσιμο ρόλο, μεταφέροντας θερμότητα από τις τροπικές περιοχές προς τον βορρά. Δεν είναι κάτι που οι περισσότεροι άνθρωποι σκέφτονται, ωστόσο χωρίς αυτόν τον φυσικό «κινητήρα», οι χειμώνες σε πόλεις όπως το Λονδίνο ή η Νέα Υόρκη θα μπορούσαν να αρχίσουν να μοιάζουν με εκείνους περιοχών πολύ βορειότερα.
Μικρά κοχύλια αποκαλύπτουν μια τεράστια κλιματική προειδοποίηση
Σε μια εντυπωσιακή επιστημονική ανακάλυψη, τα προειδοποιητικά σημάδια δεν προήλθαν από δορυφόρους ή μετεωρολογικούς σταθμούς, αλλά από τους δακτυλίους ανάπτυξης θαλάσσιων μαλακίων που ήταν θαμμένα βαθιά στον πυθμένα της θάλασσας.
Είδη με μεγάλη διάρκεια ζωής, όπως το ωκεάνιο κυδώνι (ocean quahog) και το dog cockle, δημιουργούν κάθε χρόνο δακτυλίους στα κελύφη τους, παρόμοιους με τους δακτυλίους των δέντρων. Αυτά τα στρώματα καταγράφουν χημικές πληροφορίες για το περιβάλλον των ωκεανών γύρω τους.
Μελετώντας αυτά τα στρωματοποιημένα κελύφη, επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο του Έξετερ κατάφεραν να ανασυνθέσουν εκατοντάδες χρόνια ωκεάνιων συνθηκών.
Τα ευρήματα ήταν ανησυχητικά: εντόπισαν δύο ξεκάθαρες περιόδους αποσταθεροποίησης αυτού του συστήματος ωκεάνιων ρευμάτων τα τελευταία 150 χρόνια.
Η πρώτη σημειώθηκε πριν από τη δεκαετία του 1920. Η δεύτερη ξεκίνησε στα μέσα του 20ού αιώνα και, σύμφωνα με τα στοιχεία, συνεχίζεται μέχρι σήμερα.
Σύμφωνα με τη Δρ. Μπεατρίς Αρελάνο Νάβα, επικεφαλής της μελέτης, τα δεδομένα παρέχουν «ανεξάρτητες αποδείξεις ότι ο Βόρειος Ατλαντικός έχει χάσει τη σταθερότητά του» και ότι το σύστημα ενδέχεται να βρίσκεται σε πορεία προς την υπέρβαση ενός κρίσιμου ορίου.
Το πότε ακριβώς μπορεί να συμβεί αυτό παραμένει άγνωστο, όμως, όπως σημειώνει η ίδια, η τάση είναι ιδιαίτερα ανησυχητική.
Η ιστορία επαναλαμβάνεται, αλλά με περισσότερο κρύο
Στις αρχές του 14ου αιώνα, η Ευρώπη εισήλθε σε μια περίοδο αιώνων ψύχους που είναι γνωστή ως Μικρή Εποχή των Παγετώνων.
Οι μέσες θερμοκρασίες μειώθηκαν μόλις κατά μερικούς βαθμούς Κελσίου, όμως οι συνέπειες ήταν δραματικές: παγωμένα ποτάμια, αποτυχημένες σοδειές και εξαιρετικά σκληροί χειμώνες έγιναν συχνό φαινόμενο.
Η νέα έρευνα υποστηρίζει ότι ένα παρόμοιο μοτίβο ψύξης θα μπορούσε να επιστρέψει, ιδιαίτερα αν ο υποπολικός στρόβιλος συνεχίσει να εξασθενεί.
Ωστόσο, το σενάριο δεν θα ήταν ακριβώς ίδιο με εκείνο της ιστορικής Μικρής Εποχής των Παγετώνων. Σήμερα η ατμόσφαιρα είναι θερμότερη και το κλιματικό σύστημα πιο ασταθές.
Παρόλα αυτά, ο κίνδυνος για εντονότερα κύματα ψύχους, αλλαγές στα μοτίβα βροχοπτώσεων και άνοδο της στάθμης της θάλασσας στις ακτές των ΗΠΑ είναι υπαρκτός.
Ακόμη και χωρίς πλήρη κατάρρευση, μια σημαντική επιβράδυνση αυτής της κυκλοφορίας θα μπορούσε να αλλάξει το κλίμα σε ολόκληρο το βόρειο ημισφαίριο.
Ο «ιμάντας μεταφοράς» που κρατά την ισορροπία
Ο υποπολικός στρόβιλος αποτελεί μόνο ένα κομμάτι ενός μεγαλύτερου μηχανισμού: της Ατλαντικής Μεσημβρινής Ανατρεπτικής Κυκλοφορίας (Atlantic Meridional Overturning Circulation – AMOC).
Συχνά περιγράφεται ως ένας γιγάντιος «ιμάντας μεταφοράς» των ωκεανών. Το σύστημα μεταφέρει θερμά νερά από τον Ισημερινό προς τον βορρά, όπου ψύχονται, βυθίζονται και επιστρέφουν προς τον νότο σε μεγάλο βάθος κάτω από την επιφάνεια.
Όμως αυτή η λεπτή ισορροπία βρίσκεται υπό πίεση.
Η τήξη των πάγων στη Γροιλανδία και την Αρκτική διοχετεύει τεράστιες ποσότητες γλυκού νερού στην περιοχή, διαταράσσοντας τη διαδικασία βύθισης των υδάτων που βασίζεται στην πυκνότητά τους.
Λιγότερο αλάτι σημαίνει ελαφρύτερο νερό και ελαφρύτερο νερό σημαίνει ότι το ρεύμα δυσκολεύεται να συνεχίσει την κανονική του κίνηση.
Η Δρ. Νάβα εξηγεί ότι μια τέτοια αλλαγή πιθανότατα θα μείωνε τη μεταφορά θερμότητας προς τον βορρά, «προκαλώντας μια αλυσίδα κλιματικών αλλαγών, όπως συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, εντονότερες εποχικές διακυμάνσεις στην Ευρώπη και μεταβολές στα παγκόσμια πρότυπα βροχοπτώσεων».
Με λίγα λόγια, καμία περιοχή του πλανήτη δεν θα έμενε ανεπηρέαστη.
Όχι ακριβώς όπως στις ταινίες, αλλά παραμένει σοβαρό
Οι ωκεανοί δεν πρόκειται να παγώσουν μέσα σε μια νύχτα, όμως η βασική ιδέα πίσω από εκείνο το κινηματογραφικό σενάριο καταστροφής δεν είναι εντελώς φανταστική.
Αν αυτό το σύστημα ρευμάτων συνεχίσει να εξασθενεί, θα μπορούσε να αποδυναμώσει την ευρύτερη κυκλοφορία AMOC και να προκαλέσει αλυσιδωτές επιπτώσεις σε ολόκληρο τον κόσμο: από διαταραχές στις γεωργικές περιόδους μέχρι ισχυρότερες καταιγίδες και απρόβλεπτα ακραία καιρικά φαινόμενα.
Σύμφωνα με την ερευνητική ομάδα, υπάρχει ακόμη ένα περιορισμένο χρονικό περιθώριο για δράση.
Ο στρόβιλος μπορεί να μην έχει φτάσει ακόμη σε σημείο μη επιστροφής, όμως τα σημάδια αστάθειας αυξάνονται.
Όπως τονίζει η Δρ. Νάβα:
«Η ταχεία μείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου είναι ο καλύτερος τρόπος για να αποτραπούν τα σημεία καμπής στον Ατλαντικό Ωκεανό».
