Ιαπωνία: Χαλαρώνει τους περιορισμούς στις εξαγωγές όπλων για πρώτη φορά μετά τον Β' Παγκόσμιο Πόλεμο

Οι οκτώ δεκαετίες πασιφισμού της Ιαπωνίας φαίνεται να μπαίνουν στο χρονοντούλαπο της ιστορίας από τότε που η Σανάε Τακαΐτσι ανέλαβε πρωθυπουργός τον Οκτώβριο του 2025. Στο πλαίσιο αυτό η Ιαπωνία χαλαρώνει τους περιορισμούς δεκαετιών στις εξαγωγές όπλων, ανοίγοντας τον δρόμο για πωλήσεις στο εξωτερικό.

Η απόφαση σηματοδοτεί ένα ορόσημο στην απομάκρυνση του Τόκιο από τον πασιφισμό που χαρακτήριζε την αμυντική του πολιτική μετά τον πόλεμο, ενώ ανακοινώνεται σε μία περίοδο αυξημένων εντάσεων στην περιοχή. Οι περιορισμοί που ίσχυαν για τις εξαγωγές όπλων σε πέντε μόνο κατηγορίες - διάσωση, μεταφορά, προειδοποίηση, επιτήρηση και ναρκαλιεία - θα αρθούν.

Αυτό σημαίνει ότι η Ιαπωνία μπορεί πλέον να πουλάει θανατηφόρα όπλα στις 17 χώρες με τις οποίες έχει αμυντικές συμφωνίες, συμπεριλαμβανομένων των ΗΠΑ και του Ηνωμένου Βασιλείου. Η απαγόρευση πώλησης όπλων σε χώρες που εμπλέκονται σε συγκρούσεις θα παραμείνει. Ωστόσο, οι αρχές λένε ότι θα επιτρέψουν εξαιρέσεις «σε ειδικές περιπτώσεις».

«Σε ένα ολοένα και πιο τεταμένο περιβάλλον ασφαλείας, καμία χώρα δεν μπορεί πλέον να προστατεύσει μόνη της την ειρήνη και την ασφάλειά της», έγραψε η πρωθυπουργός της Ιαπωνίας Σανάε Τακαΐτσι στο X. Ωστόσο, είπε επίσης ότι δεν υπήρξε «απολύτως καμία αλλαγή στη δέσμευσή μας να τηρούμε την πορεία και τις θεμελιώδεις αρχές που ακολουθούμε ως ειρηνικό έθνος για πάνω από 80 χρόνια από τον πόλεμο».

«Σύμφωνα με το νέο σύστημα, θα προωθήσουμε στρατηγικά τις μεταφορές εξοπλισμού, λαμβάνοντας παράλληλα ακόμη πιο αυστηρές και προσεκτικές αποφάσεις σχετικά με το εάν οι μεταφορές είναι επιτρεπτές», έγραψε. Ο γενικός γραμματέας του υπουργικού συμβουλίου Μινόρου Κιχάρα δήλωσε σε συνέντευξη Τύπου ότι η κίνηση αυτή «αποσκοπεί στη διαφύλαξη της ασφάλειας της Ιαπωνίας και στην περαιτέρω συμβολή στην ειρήνη και τη σταθερότητα της περιοχής».

Η Κίνα δήλωσε ότι «ανησυχεί σοβαρά» για αυτό που χαρακτήρισε ως «απερίσκεπτη στρατιωτικοποίηση» της Ιαπωνίας. «Η Κίνα θα παραμείνει σε υψηλή επαγρύπνηση και θα αντιταχθεί αποφασιστικά [στην κίνηση]», δήλωσε το υπουργείο Εξωτερικών του Πεκίνου σε τακτική ενημέρωση των δημοσιογράφων την Τρίτη.

Οι νέοι κανόνες εξαγωγής όπλων ανακοινώθηκαν καθώς οι Δυνάμεις Αυτοάμυνας της Ιαπωνίας συμμετείχαν σε ετήσιες πολεμικές ασκήσεις μεταξύ των ΗΠΑ και των Φιλιππίνων. Η Ιαπωνία συμμετέχει στις πολεμικές ασκήσεις για πρώτη φορά ως δύναμη μάχης και όχι ως παρατηρητής.

Η Κίνα έχει αντιταχθεί στις ασκήσεις, υποστηρίζοντας ότι θα επιδεινώσουν τις εντάσεις στην περιοχή. Οι ασκήσεις λαμβάνουν χώρα σε περιοχές των Φιλιππίνων που βρίσκονται κοντά σε ύδατα και νησιά που διεκδικούνται από το Πεκίνο, συμπεριλαμβανομένης της Ταϊβάν.

Η Κίνα σημειωτέον θεωρεί την αυτοδιοικούμενη Ταϊβάν ως μια αποσχισθείσα επαρχία που τελικά θα τεθεί υπό τον έλεγχο του Πεκίνου - και δεν έχει αποκλείσει τη χρήση βίας για την κατάληψη του νησιού. Πέρυσι, η Τακαΐτσι προκάλεσε την οργή του Πεκίνου όταν υπαινίχθηκε στο κοινοβούλιο ότι η Ιαπωνία θα μπορούσε να απαντήσει με τις Δυνάμεις Αυτοάμυνας εάν το Πεκίνο επιτεθεί στην Ταϊβάν.

Το υπουργείο Εξωτερικών της Νότιας Κορέας δήλωσε ότι η αμυντική πολιτική της Ιαπωνίας «θα πρέπει ιδανικά να εφαρμόζεται με τρόπο που να τηρεί το πνεύμα του Συντάγματος Ειρήνης, συμβάλλοντας παράλληλα στην ειρήνη και τη σταθερότητα στην περιοχή».

Οκτώ δεκαετίες πασιφισμού

Η αμυντική στάση της Ιαπωνίας καταγράφηκε στο σύνταγμά της μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο το 1947. Αποκηρύχθηκε ο πόλεμος ως τρόπος επίλυσης διεθνών διαφορών και δηλώθηκε ότι η Ιαπωνία δεν θα διατηρήσει ποτέ πολεμικό δυναμικό. Για δεκαετίες, ο πασιφισμός έχει γίνει μέρος της ταυτότητας της Ιαπωνίας. Αλλά αυτή η νοοτροπία έχει σταδιακά αλλάξει.

Το 2014, ο τότε πρωθυπουργός Σίνζο Άμπε χαλάρωσε την καθολική απαγόρευση όλων των στρατιωτικών πωλήσεων , επιτρέποντας την από κοινού ανάπτυξη όπλων με συμμάχους και δίνοντας στην αμυντική βιομηχανία της χώρας πρόσβαση σε νέες αγορές και τεχνολογία.

Το 2023, ο τότε πρωθυπουργός Φούμιο Κισίντα προχώρησε ένα βήμα παραπέρα, επιτρέποντας τις εξαγωγές τελικών θανατηφόρων όπλων για πρώτη φορά από τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Η Τακαΐτσι έχει υποστηρίξει την αναθεώρηση του ειρηνιστικού συντάγματος. Ενώ δεν έχει διευκρινίσει τις προτεινόμενες αλλαγές, πολλοί πιστεύουν ότι θα περιλαμβάνει την τροποποίηση του Άρθρου 9, το οποίο αποκηρύσσει τον πόλεμο.

Οι υποστηρικτές της λένε ότι η Ιαπωνία πρέπει να αντιμετωπίσει μια νέα πραγματικότητα όπου οι παλιοί κανόνες δεν ισχύουν πλέον για μια χώρα που περιβάλλεται από την Κίνα, τη Ρωσία και τη Βόρεια Κορέα. Οι επικριτές ωστόσο ανησυχούν ότι η Ιαπωνία γίνεται μια χώρα ικανή για πόλεμο. Για αυτούς, η στάση της Τακαΐτσι απέναντι δτη συνταγματική μεταρρύθμιση θα μπορούσε να σημαίνει ότι η Ιαπωνία ενδέχεται να εμπλακεί σε στρατιωτικές συγκρούσεις.