«Χάνετε» λέξεις στην μέση μιας πρότασης; Πότε είναι φυσιολογική γήρανση και πότε σημάδι άνοιας
Είναι η απώλεια λέξεων μέρος της φυσιολογικής γήρανσης ή πρώιμο σημάδι άνοιας;
Το να ξεχνάτε πού και πού μια λέξη στην μέση μιας πρότασης μπορεί να σας προκαλέσει ανησυχία. Ωστόσο, η περιστασιακή στιγμή όπου μια λέξη βρίσκεται «στην άκρη της γλώσσας αλλά δεν βγαίνει» είναι συνηθισμένη στη φυσιολογική γήρανση.
Αυτό που έχει μεγαλύτερη σημασία είναι αν τα προβλήματα λόγου γίνονται συχνά, εξελίσσονται και δυσχεραίνουν την καθημερινή επικοινωνία.
Πότε το «εμπόδιο» μιας λέξης όταν μιλάτε θεωρείται φυσιολογική γήρανση;
Η υγιής γήρανση μπορεί να επιβραδύνει την ανάκτηση λέξεων, ακόμη και όταν το λεξιλόγιο και η κατανόηση παραμένουν άθικτα. Μπορεί να γνωρίζετε τι θέλετε να πείτε, να δυσκολεύεστε για λίγο να βρείτε την κατάλληλη λέξη και στη συνέχεια να τη θυμηθείτε αργότερα.
Τα χαρακτηριστικά που συνάδουν περισσότερο με τη φυσιολογική γήρανση είναι:
- Περιστασιακή αναζήτηση μιας οικείας λέξης ή ενός ονόματος
- Καθυστερημένη ανάκληση της λέξης που σας ξέφευγε νωρίτερα
- Παύση στην ομιλία χωρίς όμως να χάνετε τον ειρμό της συζήτησης
- Ομιλία και κατανόηση της γλώσσας σε φυσιολογικά επίπεδα συνολικά
- Κανονική διαχείρισης της εργασίας, των οικονομικών και των καθημερινών δραστηριοτήτων
Το αμερικανικό Εθνικό Ινστιτούτο για τη Γήρανση (National Institute on Aging) διαχωρίζει συγκεκριμένα το «να ξεχνά κανείς πού και πού ποια λέξη να χρησιμοποιήσει» από τα πιο σοβαρά προβλήματα επικοινωνίας, που παρατηρούνται στην άνοια.
Τι έχουν δείξει μελέτες σχετικά με την εύρεση λέξεων και την ταχύτητα ομιλίας;
Το 2023, ερευνητές μελέτησαν 125 υγιείς ενήλικες ηλικίας 18 έως 85 ετών, χρησιμοποιώντας τεστ ονομασίας εικόνων, περιγραφές σύνθετων εικόνων και τεστ εκτελεστικών λειτουργιών. Όπως αναμενόταν, η ανάκτηση λέξεων γινόταν πιο αργή με την πάροδο της ηλικίας.
Ωστόσο, ο αριθμός και η διάρκεια των παύσεων που έκαναν οι συμμετέχοντες κατά την αναζήτηση λέξεων δεν συσχετίστηκαν με χαμηλότερη απόδοση στις εκτελεστικές τους λειτουργίες. Αντιθέτως, η συνολικά πιο αργή ανάκτηση λέξεων και η χαμηλότερη ταχύτητα ομιλίας συνδέθηκαν ισχυρότερα με ασθενέστερη απόδοση στις εκτελεστικές λειτουργίες.
Αυτό δεν σημαίνει ότι η αργή ομιλία αποτελεί ένδειξη άνοιας. Η μελέτη ήταν συγχρονική (cross-sectional), περιλάμβανε υγιείς εθελοντές και δεν προσδιόρισε ποιοι ανέπτυξαν αργότερα γνωστική έκπτωση. Απαιτούνται διαχρονικές μελέτες, για να διαπιστωθεί εάν οι αλλαγές στην ταχύτητα ομιλίας προβλέπουν μελλοντική έκπτωση των γνωστικών λειτουργιών.
Πότε η δυσκολία εύρεσης λέξεων μπορεί να αποτελεί προειδοποιητικό σημάδι άνοιας;
Η ανησυχία δεν εστιάζει τόσο σε μια μεμονωμένη λέξη που ξεχάσατε προς στιγμήν, όσο σε μια πιο σταθερή αλλαγή στη συνήθη επικοινωνία του ατόμου, η οποία επιδεινώνεται με την πάροδο του χρόνου. Τα προειδοποιητικά σημάδια μπορεί να είναι:
- Συχνή δυσκολία στην ονομασία συνηθισμένων αντικειμένων
- Χρήση λανθασμένων ή ασυνήθιστων λέξεων για οικεία πράγματα
- Επαναλαμβανόμενη απώλεια του ειρμού μιας πρότασης ή συζήτησης
- Δυσκολία στην παρακολούθηση ή τη συμμετοχή σε συζητήσεις
- Επανάληψη λέξεων, ερωτήσεων ή ιστοριών χωρίς να συνειδητοποιείτε ότι επαναλαμβάνεστε
- Αισθητά μειωμένη ομιλία λόγω δυσκολίας στην εύρεση λέξεων
- Γλωσσικά προβλήματα παράλληλα με απώλεια μνήμης, αποπροσανατολισμό, μειωμένη κριτική ικανότητα ή δυσκολία σε οικείες δραστηριότητες
Η νόσος Αλτσχάιμερ μπορεί να επηρεάσει τη γλώσσα και ορισμένες μορφές άνοιας ενδέχεται να εκδηλωθούν αρχικά με έντονα γλωσσικά προβλήματα αντί για απώλεια μνήμης. Ωστόσο, η δυσκολία εύρεσης λέξεων από μόνη της δεν αρκεί για τη διάγνωση άνοιας.
Γιατί το μοτίβο είναι σημαντικότερο από ένα μεμονωμένο περιστατικό;
Η άνοια χαρακτηρίζεται από γνωστική εξασθένηση τέτοιας σοβαρότητας, ώστε να επηρεάζει την καθημερινή λειτουργικότητα. Η φυσιολογική γήρανση μπορεί να επιβραδύνει την ανάκληση πληροφοριών χωρίς να εξαλείφει τη γνώση, που έχει ήδη αποκτηθεί.
Για παράδειγμα, το να ξεχάσει κανείς μια λέξη και να τη θυμηθεί αργότερα διαφέρει από το να αποκαλεί επανειλημμένα οικεία αντικείμενα με λάθος ονόματα, να μην κατανοεί κοινές λέξεις ή να αδυνατεί να συνεχίσει μια συζήτηση.
Τα μέλη της οικογένειας ενδέχεται να αντιληφθούν την αλλαγή πριν από το ίδιο το άτομο. Μια προοδευτική μεταβολή στη γλωσσική ευχέρεια, την κατανόηση και την καθημερινή λειτουργικότητα χρήζει ιατρικής αξιολόγησης.
Τι άλλο μπορεί να προκαλέσει δυσκολία στην εύρεση λέξεων;
Πέρα από την άνοια, προβλήματα στην εύρεση λέξεων μπορεί επίσης να οφείλονται σε:
- Στρες, άγχος, κόπωση ή κακή ποιότητα ύπνου
- Κατάθλιψη
- Παρενέργειες φαρμάκων
- Προβλήματα ακοής
- Ημικρανία
- Εγκεφαλικό επεισόδιο ή άλλες νευρολογικές παθήσεις
Ένας γιατρός μπορεί να αξιολογήσει το μοτίβο των συμπτωμάτων, τη φαρμακευτική αγωγή και άλλες ενδείξεις, και να κρίνει εάν απαιτείται γνωστική, γλωσσική, ακουολογική ή νευρολογική αξιολόγηση.
Πότε η δυσκολία στην ομιλία αποτελεί επείγον περιστατικό;
Μια σταδιακή μεταβολή που εξελίσσεται σε βάθος μηνών διαφέρει από την αιφνίδια αδυναμία εύρεσης ή κατανόησης λέξεων. Η ξαφνική δυσκολία στην ομιλία, η σύγχυση ή η δυσκολία κατανόησης του λόγου μπορεί να αποτελούν σημάδια εγκεφαλικού επεισοδίου, ιδίως εάν συνοδεύονται από πτώση της γωνίας του στόματος, μυϊκή αδυναμία, προβλήματα όρασης, έντονο πονοκέφαλο ή απώλεια ισορροπίας. Απαιτείται άμεση ιατρική βοήθεια.
Συμπέρασμα
Η περιστασιακή απώλεια μιας λέξης στην μέση μιας πρότασης είναι συνήθως συμβατή με τη φυσιολογική γήρανση. Απαιτείται μεγαλύτερη προσοχή όταν οι δυσκολίες στον λόγο εξελίσσονται, επηρεάζουν ολόκληρες συζητήσεις ή εμφανίζονται παράλληλα με άλλες γνωστικές μεταβολές.
Σύμφωνα με έρευνα, η συνολική ταχύτητα ομιλίας και ανάκλησης λέξεων ενδέχεται να παρέχει χρήσιμες πληροφορίες σχετικά με τη γνωστική γήρανση, ωστόσο δεν μετατρέπει τις συνηθισμένες παύσεις σε διαγνωστικό τεστ για την άνοια.
Πηγές:
