Κλίμα 2026: «Εκτός ελέγχου» – Ο WMO προειδοποιεί ότι το Ελ Νίνιο αλλάζει τον καιρό παγκοσμίως
Τα στοιχεία που συγκέντρωσε ο WMO αποκαλύπτουν ότι τα τελευταία 12 χρόνια ήταν τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ
Snapshot
- Το 2026 χαρακτηρίζεται από έντονη θέρμανση, τήξη πάγων και άνοδο της στάθμης των θαλασσών, επιδεινωμένα από ισχυρό φαινόμενο Ελ Νίνιο που θα επηρεάσει τον καιρό μέχρι το 2027.
- Η μέση θερμοκρασία της Γης το 2026 είναι 1,47 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη από τα προβιομηχανικά επίπεδα, με περαιτέρω αύξηση λόγω του Ελ Νίνιο.
- Οι ωκεανοί απορροφούν το 90% της επιπλέον θερμότητας, με τη θερμοκρασία των θαλάσσιων υδάτων να καταγράφει δέκατη συνεχή χρονιά ρεκόρ.
- Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κήρυξε κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία λόγω των επικείμενων επιπτώσεων του Ελ Νίνιο στην ποιότητα νερού, αέρα και επισιτιστική ασφάλεια.
- Τα συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης πολλαπλών κινδύνων αυξήθηκαν σημαντικά, αποτελώντας βασικό εργαλείο προστασίας απέναντι στα ακραία κλιματικά φαινόμενα.
Το 2026 αποδεικνύεται χρονιά-ορόσημο για το παγκόσμιο κλίμα, καθώς συνεχίζεται μια παρατεταμένη περίοδος ακραίων θερμοκρασιών, τήξης των πάγων και ανόδου της στάθμης των θαλασσών. Σύμφωνα με την τελευταία επικαιροποίηση της έκθεσης του Παγκόσμιου Μετεωρολογικού Οργανισμού (WMO) για την κατάσταση του παγκόσμιου κλίματος, τα φαινόμενα αυτά αναμένεται να ενταθούν ακόμη περισσότερο εξαιτίας ενός ιδιαίτερα ισχυρού φαινομένου Ελ Νίνιο, το οποίο θα επηρεάζει τις καιρικές συνθήκες πολύ πέρα από τις αρχές του 2027.
Τα στοιχεία που συγκέντρωσε ο WMO αποκαλύπτουν ότι τα τελευταία 12 χρόνια ήταν τα θερμότερα που έχουν καταγραφεί ποτέ, ενώ η μέση θερμοκρασία της επιφάνειας της Γης, από τον Ιανουάριο έως τον Σεπτέμβριο του 2026, ήταν κατά 1,47 βαθμούς Κελσίου υψηλότερη σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα. Όπως εξηγεί ο Οργανισμός, η τιμή αυτή αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω μέχρι το τέλος του έτους, ακριβώς εξαιτίας της επίδρασης του Ελ Νίνιο στην άνοδο της θερμοκρασίας.
Θέρμανση των ωκεανών και αέρια του θερμοκηπίου
Το ενεργειακό ισοζύγιο του πλανήτη μεταβάλλεται, καθώς τα αέρια του θερμοκηπίου διαταράσσουν την ισορροπία μεταξύ της ενέργειας που φτάνει από τον Ήλιο και εκείνης που επιστρέφει στο Διάστημα. Σύμφωνα με τον WMO, οι ωκεανοί απορροφούν το 90% αυτής της επιπλέον θερμότητας, με αποτέλεσμα το 2026 να αποτελεί τη δέκατη συνεχόμενη χρονιά κατά την οποία καταγράφονται οι υψηλότερες θερμοκρασίες των θαλάσσιων υδάτων.
Τα προκαταρκτικά στοιχεία δείχνουν ότι η θερμότητα που έχει συσσωρευτεί στα ανώτερα 2.000 μέτρα των ωκεανών συνεχίζει να αυξάνεται σταθερά. Την ίδια ώρα, η έκταση του θαλάσσιου πάγου στην Ανταρκτική έφτασε στο τρίτο χαμηλότερο ετήσιο μέγιστο επίπεδο που έχει καταγραφεί ποτέ.
Οι παγετώνες υποχωρούν με ταχύτατους ρυθμούς. Ο WMO εκτιμά ότι η ετήσια απώλεια παγομάζας το 2025 ξεπέρασε τους 400 γιγατόνους, ποσότητα που αντιστοιχεί σε πέντε ολυμπιακές πισίνες γεμάτες πάγο κάθε δευτερόλεπτο, καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Για τέταρτη συνεχόμενη χρονιά, και οι 19 περιοχές του πλανήτη που διαθέτουν παγετώνες κατέγραψαν απώλειες πάγου.
Η δυναμική του Ελ Νίνιο
Οι εξελίξεις έχουν οδηγήσει τους διεθνείς ηγέτες στην ανάγκη να περιγράψουν με σαφήνεια τη σοβαρότητα του φαινομένου. Ο γενικός γραμματέας του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών, Αντόνιο Γκουτέρες, έδωσε μια χαρακτηριστική εικόνα της κατάστασης:
«Έχουμε εισέλθει σε μια νέα εποχή κλιματικών ακραίων φαινομένων. Ένα Ελ Νίνιο εξαιρετικών διαστάσεων έρχεται αντιμέτωπο με έναν πλανήτη που έχει ήδη υπερθερμανθεί εξαιτίας της ανθρωπογενούς κλιματικής αλλαγής. Τα κλιματικά ρεκόρ καταρρίπτονται το ένα μετά το άλλο. Το ανθρώπινο κόστος συνεχίζει να αυξάνεται. Και εκείνοι που έχουν τη μικρότερη ευθύνη είναι οι πρώτοι και περισσότεροι που υφίστανται τις συνέπειες. Οι ηγέτες πρέπει να λάβουν σοβαρά μέτρα για την ταχύτερη μείωση των εκπομπών, την επιτάχυνση μιας δίκαιης μετάβασης μακριά από τα ορυκτά καύσιμα, καθώς και την παροχή χρηματοδότησης και προστασίας στις ευάλωτες χώρες».
Στο ίδιο μήκος κύματος, η γενική γραμματέας του WMO, Σελέστ Σαούλο, εξήγησε τους μηχανισμούς που συνδέονται με τη θέρμανση των ωκεανών:
«Το Ελ Νίνιο και η κατάσταση του παγκόσμιου κλίματος το 2026 δίνουν νέα διάσταση στον όρο “εκτός κλίμακας”. Το Ελ Νίνιο δεν προσθέτει νέα θερμότητα στον πλανήτη. Απελευθερώνει θερμότητα από τον ωκεανό, ο οποίος είναι θερμότερος από ποτέ σύμφωνα με τις μετρήσεις. Απλώς υπάρχει πλέον πολύ περισσότερη θερμότητα διαθέσιμη προς απελευθέρωση».
Η Σαούλο αναφέρθηκε και στις επιπτώσεις στις καιρικές συνθήκες:
«Επιβαρύνουμε υπερβολικά το κλιματικό μας σύστημα και το Ελ Νίνιο θα λειτουργήσει ως πολλαπλασιαστής κινδύνων. Οι καύσωνες, οι τροπικοί κυκλώνες και οι ισχυρές βροχοπτώσεις εντείνονται ταχύτερα από όσο μας είχαν προετοιμάσει τα ιστορικά δεδομένα. Εκατοντάδες εκατομμύρια άνθρωποι εκτέθηκαν φέτος σε αφόρητες συνθήκες ακραίας ζέστης, ενώ η καταστροφική κατάρρευση πάγου και βράχων και οι αιφνίδιες πλημμύρες στο Νεπάλ ανέδειξαν τους πολλαπλούς κινδύνους που αντιμετωπίζουν οι κοινότητες στις ευάλωτες ορεινές περιοχές, οι οποίες πλήττονται ολοένα περισσότερο από την άνοδο της θερμοκρασίας».
Οι επιπτώσεις στους πληθυσμούς και η προσαρμογή
Οι επιπτώσεις που καταγράφει ο WMO έχουν επηρεάσει βαθιά περιοχές τόσο στο βόρειο όσο και στο νότιο ημισφαίριο. Στην Ευρώπη, οι προκαταρκτικές εκτιμήσεις συνδέουν τους καύσωνες και την ξηρασία με περισσότερους από 30.000 επιπλέον θανάτους.
Τον Απρίλιο, περίπου 146,5 εκατομμύρια άνθρωποι στην Ινδία βρέθηκαν αντιμέτωποι με εξαιρετικά έντονα κύματα καύσωνα, ενώ οι πλημμύρες στο Νεπάλ στοίχισαν τη ζωή σε περισσότερους από 1.300 ανθρώπους.
Για πρώτη φορά, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας έχει χαρακτηρίσει τις προβλεπόμενες επιπτώσεις του Ελ Νίνιο στην υγεία ως κατάσταση έκτακτης ανάγκης για τη δημόσια υγεία, εξαιτίας των αυξημένων κινδύνων που σχετίζονται με το νερό, την ποιότητα του αέρα και την επισιτιστική ασφάλεια.
Απέναντι σε αυτές τις αλλαγές, τα συστήματα παρακολούθησης και πρόληψης εξακολουθούν να αποτελούν κρίσιμο παράγοντα προστασίας. Η έκθεση του WMO αναδεικνύει, ωστόσο, και ένα ενθαρρυντικό στοιχείο: ο αριθμός των χωρών που διαθέτουν συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για πολλαπλούς κινδύνους αυξήθηκε από 56 το 2015 σε 136 το 2025.
Τα συγκεκριμένα τεχνολογικά εργαλεία παραμένουν το αποτελεσματικότερο μέσο που έχουν στη διάθεσή τους οι χώρες, προκειμένου να σχεδιάσουν την άμυνά τους απέναντι στα ακραία φαινόμενα και να περιορίσουν τους αυξανόμενους κινδύνους για τις κοινωνίες και τις οικονομίες.
