Ανάλυση: Η προθυμία του Ιράν να κλιμακώνει έναν πόλεμο υψηλού ρίσκου είναι το ισχυρότερο όπλο του

Η τακτική του brinkmanship, δηλαδή η ικανότητα να οδηγείται μια χώρα στο χείλος του πολέμου χωρίς να πέφτει στο κενό, αποτέλεσε τον ακρογωνιαίο λίθο της διπλωματίας κατά τη διάρκεια του Ψυχρού Πολέμου.

Στη σημερινή, πολύ πιο ασταθή εποχή, όπου τα όρια μεταξύ κρατικών και μη κρατικών δρώντων έχουν θολώσει και τα μέσα πολέμου έχουν διαχυθεί, ο κόσμος αυτή την εβδομάδα φαίνεται πως πέρασε οριστικά το όριο και πλέον βρίσκεται σε ελεύθερη πτώση.

Το κόστος των πρώτων έξι ημερών του πολέμου με το Ιράν ανήλθε για τις Ηνωμένες Πολιτείες στα 12,7 δισεκατομμύρια δολάρια, όμως πλέον το Πεντάγωνο ζητά χρηματοδότηση που μπορεί να φτάσει ακόμη και τα 200 δισεκατομμύρια.

Η τιμή του πετρελαίου στα 125 δολάρια το βαρέλι δεν αποτελεί πλέον φαντασίωση της Τεχεράνης ή της Μόσχας. Το «κόσμημα» του Κατάρ, το συγκρότημα υγροποιημένου φυσικού αερίου στο Ρας Λαφάν – το μεγαλύτερο στον κόσμο – ενδέχεται να μην επαναλειτουργήσει πλήρως για πέντε χρόνια, με κόστος που υπολογίζεται στα 20 δισεκατομμύρια ετησίως. Παράλληλα, εγκαταστάσεις πετρελαίου σε όλο τον Κόλπο, από το Μπαχρέιν μέχρι το Άμπου Ντάμπι, βρίσκονται εκτεθειμένες στα φθηνά ιρανικά drones.

Σε αυτά προστίθεται το ανθρώπινο κόστος: 18.000 τραυματίες και περισσότεροι από 3.000 νεκροί μόνο στο Ιράν.

Η Τεχεράνη περνά στην αντεπίθεση

Το καθεστώς στην Τεχεράνη, που μάχεται για την επιβίωσή του, είχε εδώ και καιρό προειδοποιήσει ότι σε περίπτωση επίθεσης θα απαντούσε πλήττοντας αμερικανικές βάσεις στην περιοχή. Παρ’ όλα αυτά, ο Ντόναλντ Τραμπ φάνηκε αιφνιδιασμένος όταν αυτό συνέβη. Ο ανώτατος ηγέτης του Ιράν, Αλί Χαμενεΐ, είχε δηλώσει ήδη από τις αρχές Φεβρουαρίου ότι «αν οι Αμερικανοί ξεκινήσουν πόλεμο, αυτή τη φορά θα είναι περιφερειακός».

Το Ιράν είχε επίσης προειδοποιήσει ότι νέα φάση της σύγκρουσης θα ξεκινούσε αν δεχόταν πλήγματα στις ενεργειακές του εγκαταστάσεις. Ο Αλί Λαριτζανί είχε μεταφέρει αυτό το μήνυμα στα κράτη του Κόλπου, επιχειρώντας να τα πείσει ότι δεν εξυπηρετούν τα συμφέροντά τους αν ταχθούν με το Ισραήλ. Λίγες ημέρες αργότερα, η Τεχεράνη τον αποχαιρετούσε με «κηδεία μάρτυρα», ενώ οι ιρανικοί πύραυλοι έπλητταν το Ρας Λαφάν.

Η ηγεσία του Ιράν δεν δείχνει κανέναν δισταγμό να κλιμακώσει τη σύγκρουση. Αντιθέτως, η προθυμία της αυτή αποτελεί το ισχυρότερο όπλο της. Ιρανός αξιωματούχος προειδοποίησε ότι «υπάρχουν και άλλα χαρτιά που θα μπουν στο παιχνίδι την κατάλληλη στιγμή», πιθανότατα αναφερόμενος στις μονάδες αφαλάτωσης, που αποτελούν κρίσιμο στοιχείο για την εύθραυστη ισορροπία του Κόλπου.

Η Ευρώπη σε αμηχανία και φόβο

Για τους Ευρωπαίους ηγέτες, όπως η Τζόρτζια Μελόνι, η βασική ανησυχία είναι πλέον η ύφεση και ένα πιθανό νέο κύμα προσφύγων από ένα διαλυμένο Ιράν. Η ίδια έχει ήδη προτείνει προετοιμασία για κλείσιμο των συνόρων.

Την ίδια στιγμή, η αποστολή ναυτικών δυνάμεων για την ασφάλεια των Στενών του Ορμούζ θεωρείται πολιτικά επικίνδυνη επιλογή. Η Ευρώπη καλείται να εμπλακεί σε μια σύγκρουση για την οποία δεν ρωτήθηκε και της οποίας τις συνέπειες είχε προβλέψει.

Στον Λευκό Οίκο, ο Τραμπ εμφανίζεται εξοργισμένος. Σύμφωνα με πληροφορίες, κατηγορεί τους Ευρωπαίους συμμάχους για διστακτικότητα, αλλά και στελέχη της δικής του διοίκησης. Είναι δυσαρεστημένος με την επικεφαλής των μυστικών υπηρεσιών Τάλσι Γκάμπαρντ, αλλά και με τον αντιπρόεδρο Τζέι Ντι Βανς, του οποίου η σιωπή θεωρείται ενδεικτική.

Ακόμη και στους κόλπους της ευρωπαϊκής ακροδεξιάς, η εικόνα του Τραμπ κλονίζεται. Ο Τίνο Χρουπάλα σημείωσε ότι «ξεκίνησε ως πρόεδρος ειρήνης και κινδυνεύει να καταλήξει πρόεδρος πολέμου».

Ρήγματα στη συμμαχία με το Ισραήλ

Η στενή σχέση των ΗΠΑ με το Ισραήλ, που αποτέλεσε τη βάση για την έναρξη της σύγκρουσης, προκαλεί πλέον εντάσεις με τα κράτη του Κόλπου και αποκαλύπτει αποκλίσεις στους στόχους.

Ο Τραμπ αναγκάστηκε να ανασκευάσει προηγούμενη δήλωσή του ότι δεν είχε ενημερωθεί για ισραηλινό πλήγμα στο κοίτασμα South Pars, το οποίο οι χώρες του Κόλπου είχαν ζητήσει να αποφευχθεί.

Ο ίδιος παραδέχθηκε ότι, παρά τον συντονισμό με τον Μπενιαμίν Νετανιάχου, υπάρχουν στιγμές όπου οι ισραηλινές ενέργειες δεν είναι σύμφωνες με τις αμερικανικές προτιμήσεις. Δεν είναι η πρώτη φορά: νωρίτερα στον πόλεμο, το Ισραήλ βομβάρδισε μεγάλες εγκαταστάσεις καυσίμων γύρω από την Τεχεράνη, προκαλώντας το φαινόμενο της «μαύρης βροχής».

Διπλωματία σε αδιέξοδο

Η διπλωματία μοιάζει παγωμένη. Στη βρετανική πρεσβεία στην Τεχεράνη έχει απομείνει μόνο ένας σκύλος. Στο Λονδίνο, οι συζητήσεις περιστρέφονται γύρω από πιθανά σενάρια απεμπλοκής, χωρίς όμως κάποιος να μπορεί να προσδιορίσει ποια διέξοδος θα ήταν αποδεκτή από τον Τραμπ.

Τρία είναι τα βασικά ενδεχόμενα. Πρώτον, ένας μακροχρόνιος πόλεμος που θα καταλήξει σε υποταγή του Ιράν. Δεύτερον, μια μονομερής ανακήρυξη νίκης από τις ΗΠΑ. Και τρίτον, μια συμφωνία – μικρή ή μεγάλη – που θα βάλει τέλος στις εχθροπραξίες.

Ο πρώην ανώτατος διπλωμάτης Σάιμον ΜακΝτόναλντ δεν αποκλείει ισραηλινή επιτυχία, σημειώνοντας ότι η στρατηγική του Νετανιάχου αποτελεί σχέδιο ζωής.

Στο δεύτερο σενάριο, ο Τραμπ θα μπορούσε να αποχωρήσει, υποστηρίζοντας ότι έχει εξουδετερώσει την ιρανική απειλή. Ωστόσο, αυτό προϋποθέτει ότι το Ιράν θα αποδεχθεί αυτή την εκδοχή. Η αναλύτρια Ασλί Αϊντιντάςμπας επισημαίνει ότι το καθεστώς έχει γίνει πιο σκληρό και εθνικιστικό.

Ακόμη και μεταρρυθμιστές όπως ο Μοχαμάντ Χαταμί θεωρούν ότι η δολοφονία του Λαριτζανί αποδυνάμωσε τις προοπτικές ειρήνης.

Η δύσκολη προοπτική ειρήνης

Η τρίτη επιλογή είναι η αποκλιμάκωση. Ο υπουργός Εξωτερικών του Ομάν, Μπαντρ Αλμπουσαΐντι, έχει προτείνει μια συμφωνία για πυρηνική διαφάνεια και ένα περιφερειακό σύμφωνο μη επίθεσης.

Ωστόσο, ο Κόλπος παραμένει διχασμένος ως προς το ποια είναι η μεγαλύτερη απειλή: το Ιράν ή το Ισραήλ. Η επιθετική στάση της Τεχεράνης φαίνεται να στρέφει τις ισορροπίες εναντίον της, ακόμη και σε χώρες που διατηρούσαν διαύλους επικοινωνίας.

Ο υπουργός Εξωτερικών της Σαουδικής Αραβίας, Φαϊζάλ μπιν Φαρχάν, δήλωσε ότι η εμπιστοσύνη έχει καταρρεύσει πλήρως.

Χωρίς εμπιστοσύνη, η καταστροφή μοιάζει αναπόφευκτη. Και το Ιράν οδηγείται σε μια νέα χρονιά χωρίς καμία υπόσχεση αναγέννησης.