Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών: Γιατί δεν έχουν αποτέλεσμα οι κυρώσεις κατά της Ρωσίας

Του Κώστα Πλιάκου

Η Ρωσία και οι σχέσεις της Δύσης μαζί της όπως και εξελίξεις στο ουκρανικό μέτωπο ήταν από τα θέματα που απασχόλησαν πολλά από τα πάνελ στο Οικονομικό Φόρουμ των Δελφών. Το τελευταίο διάστημα συζητείται αρκετά το θέμα των κυρώσεων κατά της Ρωσίας (τουλάχιστον 20 κύκλοι κυρώσεων από την ΕΕ) και το γεγονός ότι δεν έχουν φέρει τα αποτελέσματα που αναμένονταν. Δηλαδή το να πιεστεί η ρωσική οικονομία ώστε να κάνει παραχωρήσεις στην πολιτική της για το ουκρανικό.

Μόλις το τελευταίο διάστημα αρχίσαν να φαίνονται κάποια σύννεφα στην ρωσική οικονομία αλλά σε καμία περίπτωση δεν είναι αυτά που αναμένονταν. Από την άλλη ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ, με την πίεση που δέχεται λόγω του πολέμου στο Ιράν και με κλειστά τα στενά του Ορμούζ, χαλάρωσε τις κυρώσεις στις εξαγωγές ρωσικού πετρελαίου.

Το θέμα των κυρώσεων κατά της Ρωσίας λοιπόν και τη επίδρασης που θα είχαν στο ρωσική οικονομία, δεν εξελίσσεται καθόλου καλά για τη Δύση, όπως άλλωστε και τίποτα άλλο αναφορικά με την ουκρανική κρίση. Στο οικονομικό φόρουμ των Δελφών έγινε μια ενδιαφέρουσα συζήτηση για το θέμα των κυρώσεων με τη συμμετοχή του Μιχαήλ Χοντορκόφσκι, του πρώην ολιγάρχη, φυλακισμένου δια διαφθορά και απάτη στη Ρωσία τα πρώτα χρόνια της ηγεσίας του Βλαντιμίρ Πούτιν και σήμερα εξόριστου στην Ελβετία, προφανώς με τα λεφτά της περιουσίας που κατάφερε να σώσει και να βγάλει από τη χώρα πριν μπει στη φυλακή.

Ανεξάρτητα από το τι γνώμη έχει κανείς για τον Χοντορκόφσκι, η πορεία του και η σχέση του με τη ρωσική πολιτική και οικονομική ελίτ, αλλά και η εμπειρία του από το τί σημαίνει να τα βάζεις με τον Πούτιν, τον καθιστούν έναν άνθρωπο που γνωρίζει τη Ρωσία από μέσα, τον τρόπο που λειτουργεί, τα δυνατά σημεία της αλλά και τις ευαλωτότητες της.

Ο Χοντορκόφσκι στη συζήτηση που έγινε υπογράμμισε ότι κάποιες από τις κυρώσεις είναι λανθασμένες και πως θα πρέπει σύντομα να επανεξεταστούν. Συγκεκριμένα, αυτές οι κυρώσεις απέτρεψαν τη φυγή κεφαλαίων από τη Ρωσία, κάτι που, βοηθούσε και συνεχίζει να βοηθά τον Πούτιν, όλα αυτά τα χρόνια, στη διεξαγωγή του πολέμου κατά της Ουκρανίας. Επίσης ότι στη Δύση πιστεύουμε πως το πετρέλαιο και το φυσικό αέριο είναι ταυτόχρονα το δυνατό αλλά και το αδύναμο σημείο της Ρωσίας, ενώ αυτό δεν είναι αλήθεια.

Ο Χοντορκόφσκι τόνισε ότι για να κατανοήσουμε το πως λειτουργούν και αν λειτουργούν οι κυρώσεις στη Ρωσία σήμερα πρέπει να κατανοήσουμε τον ρόλο της Κίνας στη σημερινή ρωσική οικονομία. Το μεγαλύτερο, μέρος των προϊόντων που υπόκεινται σε κυρώσεις παραδίδεται στη Ρωσία από την Κίνα. Και μόνο μερικά από αυτά παραδίδονται μέσω τρίτων χωρών.

«Η οικονομία της Ρωσίας δεν εξαρτάται τόσο από την παραγωγή πετρελαίου και φυσικού αερίου, όσο πιστευόταν στη Δύση. Πετρέλαιο και φυσικό αέριο στην ρωσική οικονομία αντιστοιχούν σε λιγότερο από 20% του ΑΕΠ. Έχουμε να κάνουμε με προηγμένη αγροτική παραγωγή, αντιμετωπίζουμε μια αρκετά ανεπτυγμένη τεχνολογία και μηχανολογία, αντιμετωπίζουμε την παραγωγή χάλυβα, κραμάτων, διαφορετικών μεταλλευμάτων, λιπασμάτων, ξυλείας και ούτω καθεξής. Περίπου το 60% της οικονομίας είναι υπηρεσίες. Γι' αυτό πρέπει να καταλάβουμε, ότι οι δυνατότητες άσκησης πίεσης σε αυτή την οικονομία βραχυπρόθεσμα, είναι περιορισμένες ως προς την κλίμακά τους. Δεν θέλω να υποβαθμίσω τη σημασία της δέσμευσης περιουσιακών στοιχείων, δεν θέλω να υποβαθμίσω τη σημασία της καταπολέμησης του σκιώδους στόλου, που επίσης γεννούν επιπλέον πίεση. Αλλά αν μιλάμε για βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις, μέχρι σήμερα, έχουμε αυτά τα αποτελέσματα που βλέπουμε».

Ένα ακόμη ζήτημα στο οποίο αναφέρθηκε ο κ. Χοντορκόφσκι και το οποίο δεν είναι πολύ γνωστό ευρέως, είναι το ζήτημα των Ρώσων επιστημόνων που έφυγαν από τη Ρωσία στα χρόνια του πολέμου. Η Ρωσία έχει πολύ καλούς μηχανικούς πληροφορικής, από τους καλύτερους στον κόσμο. Το πρώτο διάστημα με την έναρξη του πολέμου έφυγαν από τη χώρα πολλές χιλιάδες επιστημόνων, αλλά μετά από 3 μήνες οι βίζες τους έληξαν και δεν μπορούσαν να ανοίξουν ούτε τραπεζικό λογαριασμό. «Αυτοί οι άνθρωποι αναγκάζονταν να επιστρέψουν στη Ρωσία. Και αμέσως, αμέσως αυτό έγινε ριζικά εμφανές σε ό,τι συνέβαινε στο μέτωπο. Η Ρωσία προχώρησε πολύ γρήγορα στα προγράμματα κατά των drones, στο λογισμικό για drones και ούτω καθεξής».

Η Δύση κατά τον κ. Χοντορκόφσκι θα μπορούσε να προχωρήσει σε ένα πρόγραμμα βίζας για ταλέντα. Θα ήταν και αυτό ένα είδος κυρώσεων που θα έπληττε την κυβέρνηση Πούτιν, θα είχαν μια ανθρωπιστική διάσταση και θα ωφελούσαν τις χώρες υποδοχής. «Θέλω να αναφέρω το παράδειγμα της Κύπρου, όπου δεκάδες χιλιάδες προγραμματιστές, συμπεριλαμβανομένων και από τη Ρωσία, ουσιαστικά δημιούργησαν μια νέα βιομηχανία, η οποία μέχρι τότε στην Κύπρο, γενικά, δεν υπήρχε».

Στο ζήτημα των πολιτιστικών σχέσεων με τη Ρωσία, ο Μιχαήλ Χοντορκόφσκι έκανε σαφή διάκριση μεταξύ διατήρησης επαφών και νομιμοποίησης του καθεστώτος, τονίζοντας ότι «οι επαφές με τη ρωσική κοινωνία δεν μπορούν και δεν πρέπει να διακοπούν, ειδικά στον πολιτισμό και την εκπαίδευση». Ωστόσο, προειδοποίησε ότι η συμμετοχή προσώπων που συνδέονται με το Κρεμλίνο σε διεθνείς διοργανώσεις «δεν είναι πολιτιστική ανταλλαγή, αλλά ενίσχυση της προπαγάνδας του Πούτιν».