Η στρατηγική της Ινδίας στον Ινδο-Ειρηνικό: Αναζήτηση νέων επιλογών, όχι αντικαταστατών

Στις 6 Ιουλίου, το κινεζικό Πολεμικό Ναυτικό πραγματοποίησε δοκιμαστική εκτόξευση βαλλιστικού πυραύλου μεγάλου βεληνεκούς από πυρηνοκίνητο υποβρύχιο, χρησιμοποιώντας εικονική πυρηνική κεφαλή. Ήταν η δεύτερη φορά μέσα σε λίγα χρόνια που το Πεκίνο εκτόξευσε βαλλιστικό πύραυλο σε διεθνή ύδατα, μετά την αντίστοιχη δοκιμή του Σεπτεμβρίου του 2024. Αν και η Κίνα είχε ενημερώσει εκ των προτέρων ορισμένες χώρες, η κίνηση αυτή ανέδειξε τόσο τη διευρυνόμενη στρατηγική εμβέλεια και τις επιχειρησιακές δυνατότητές της στο πλαίσιο της πυρηνικής αποτροπής όσο και την αυξανόμενη διάθεσή της να επιδεικνύει στρατιωτική ισχύ στην περιοχή.

Ωστόσο, ακόμη μεγαλύτερη σημασία από την ίδια τη δοκιμή είχε ο χρόνος πραγματοποίησής της. Η εκτόξευση έμοιαζε με μια συμβολική διακήρυξη κινεζικής υπεροχής στον Ινδο-Ειρηνικό, σε μια περίοδο κατά την οποία πολλές χώρες της περιοχής προσπαθούν να προσαρμοστούν στη σταδιακή αποστασιοποίηση των Ηνωμένων Πολιτειών και να επαναπροσδιορίσουν τη στρατηγική τους μέσω πολυμερών, μικρών πολυμερών (minilateral) και διμερών συνεργασιών.

Η αβεβαιότητα της αμερικανικής πολιτικής

Παρά το γεγονός ότι η Ουάσιγκτον χαρακτήρισε τη δοκιμή «ιδιαίτερα ανησυχητική» και επανέλαβε τη δέσμευσή της για την υπεράσπιση των συμμάχων και εταίρων της, η αμερικανική απομάκρυνση από τον Ινδο-Ειρηνικό αποτελεί πλέον κοινό τόπο.

Οι ΗΠΑ εμφανίζονται λιγότερο πρόθυμες να επενδύσουν πολιτικά στον μηχανισμό του Quad, ενώ ακόμη και ο όρος «Ινδο-Ειρηνικός» φαίνεται να έχει χάσει τη βαρύτητά του στη στρατηγική τους. Παράλληλα, η αντίληψη του Ντόναλντ Τραμπ περί μιας άτυπης διπολικής συνεννόησης (G2) με την Κίνα για τη διαχείριση των διεθνών υποθέσεων δεν λειτουργεί αναγκαστικά ως αντίβαρο στην ολοένα πιο επιθετική εξωτερική πολιτική του Πεκίνου.

Η Ινδία αναζητά μεγαλύτερη στρατηγική αυτονομία

Οι εξελίξεις αυτές προκαλούν σοβαρούς προβληματισμούς στο Νέο Δελχί. Η Ινδία υπήρξε από τις πρώτες χώρες που υιοθέτησαν την έννοια του Ινδο-Ειρηνικού, ενώ τα τελευταία χρόνια βρίσκεται αντιμέτωπη με κινεζική πίεση στα αμφισβητούμενα σύνορα των δύο χωρών. Ταυτόχρονα, η ολοένα στενότερη στρατηγική συνεργασία μεταξύ Κίνας και Πακιστάν ενισχύει το ενδεχόμενο ενός πολέμου σε δύο μέτωπα.

Η απάντηση της κυβέρνησης Μόντι δείχνει ότι η χώρα προετοιμάζεται για μια περίοδο προσεκτικής στρατηγικής αναπροσαρμογής. Η Ινδία επιδιώκει μια περισσότερο αυτόνομη και πολυδιάστατη εξωτερική πολιτική, χωρίς να εξαρτάται αποκλειστικά από την αμερικανική στρατηγική ισχύ, αναζητώντας παράλληλα νέες συνεργασίες που θα συμβάλουν στη διατήρηση της ισορροπίας δυνάμεων στην περιοχή.

Η σύσφιξη των σχέσεων με την Ιαπωνία

Τρεις ημέρες πριν από την κινεζική δοκιμή, η Ιαπωνίδα πρωθυπουργός Σανάε Τακαΐτσι ολοκλήρωσε την επίσκεψή της στην Ινδία, όπου συμμετείχε στη 16η Ετήσια Σύνοδο Κορυφής Ινδίας-Ιαπωνίας.

Σύμφωνα με το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών, οι δύο πλευρές κατέληξαν σε δεκαέξι συμφωνίες και κοινές δηλώσεις που καλύπτουν κρίσιμους τομείς όπως οι ημιαγωγοί, τα κρίσιμα ορυκτά, οι τεχνολογίες πληροφορικής και τεχνητής νοημοσύνης, η καθαρή ενέργεια και η φαρμακευτική βιομηχανία.

Η επίσκεψη προκάλεσε ειρωνικά σχόλια από κινεζικά μέσα ενημέρωσης, τα οποία επικεντρώθηκαν στο γεγονός ότι, σύμφωνα με δημοσιεύματά τους, η ιαπωνική αντιπροσωπεία μετέφερε δικό της πόσιμο νερό λόγω ανησυχιών για την ποιότητα του νερού στην Ινδία. Η κινεζική αφήγηση παρουσίασε το περιστατικό ως ένδειξη περιφρόνησης προς τη χώρα.

Αντίθετα, τα ινδικά μέσα ενημέρωσης υπογράμμισαν ότι η σύνοδος επιβεβαίωσε την πρόθεση των δύο χωρών να προστατεύσουν τη διμερή συνεργασία τους από τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι πολυμερείς θεσμοί. Παράλληλα, Νέο Δελχί και Τόκιο επανέλαβαν τη δέσμευσή τους υπέρ μιας ανανεωμένης στρατηγικής για έναν «Ελεύθερο και Ανοικτό Ινδο-Ειρηνικό» (FOIP).

Η περιοδεία Μόντι και η αναζήτηση νέων ερεισμάτων

Η κινεζική εκτόξευση πραγματοποιήθηκε την ίδια ημέρα που ο Ινδός πρωθυπουργός Ναρέντρα Μόντι έφθανε στην Τζακάρτα, πρώτο σταθμό της περιοδείας του σε Ινδονησία, Αυστραλία και Νέα Ζηλανδία. Τόσο η Καμπέρα όσο και το Ουέλινγκτον είχαν ήδη καταδικάσει τη δοκιμή της Κίνας.

Η περιοδεία προσφέρει στην Ινδία την ευκαιρία να ενισχύσει τις στρατηγικές της σχέσεις με βασικούς εταίρους του Ινδο-Ειρηνικού και να αναζωογονήσει την ιδέα του Ελεύθερου και Ανοικτού Ινδο-Ειρηνικού, πάνω στην οποία είχε στηριχθεί σε μεγάλο βαθμό και η συνεργασία του Quad.

Ορισμένοι Ινδοί αναλυτές έφθασαν μάλιστα στο σημείο να υποστηρίξουν ότι «το νέο τόξο εμπιστοσύνης που οικοδομεί ο Μόντι μπορεί να κρατήσει ενωμένο τον Ινδο-Ειρηνικό σε αυτή τη δύσκολη συγκυρία».

Όχι αναζήτηση αντικαταστάτη των ΗΠΑ

Η εκτίμηση αυτή πιθανόν να είναι υπερβολική. Η περιοδεία του Μόντι μπορεί να ιδωθεί περισσότερο ως μια προσπάθεια διεύρυνσης των διαθέσιμων στρατηγικών επιλογών της Ινδίας και όχι ως αναζήτηση ενός αντικαταστάτη των Ηνωμένων Πολιτειών.

Παρά τις επιφυλάξεις του Νέου Δελχί απέναντι στη μεταβαλλόμενη αμερικανική στάση όσον αφορά τον Ινδο-Ειρηνικό και το Quad, η ινδική κυβέρνηση αποφεύγει προσεκτικά να δημιουργήσει την εντύπωση ότι απομακρύνεται από την Ουάσιγκτον.

Αντίθετα, οι άτυπες διαβεβαιώσεις ασφαλείας που έδωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ στον Ναρέντρα Μόντι κατά τη συνάντησή τους στο περιθώριο της συνόδου κορυφής της G7 στο Εβιάν-λε-Μπεν της Γαλλίας έγιναν ιδιαίτερα θετικά δεκτές στην Ινδία.

Παράλληλα, οι εμπορικές διαπραγματεύσεις συνεχίζονται, όπως και η συνεργασία στους τομείς της άμυνας και της τεχνολογίας. Οι Ινδοί αξιωματούχοι αποφεύγουν συστηματικά κάθε διατύπωση που θα μπορούσε να εκληφθεί ως υποβάθμιση της σχέσης με τις ΗΠΑ.

Στην πραγματικότητα, η διαφοροποίηση των διεθνών συνεργασιών της Ινδίας μοιάζει περισσότερο με μια πολιτική στρατηγικής αντιστάθμισης κινδύνων (hedging) παρά με προετοιμασία «διαζυγίου» με την Ουάσιγκτον. Το Νέο Δελχί επιδιώκει να διαθέτει περισσότερους αξιόπιστους εταίρους, όχι λιγότερους. Μια πραγματική ρήξη μεταξύ Ινδίας και Ηνωμένων Πολιτειών θα αποτελούσε πολύ μεγαλύτερη επικοινωνιακή νίκη για την Κίνα από οποιαδήποτε πυραυλική δοκιμή.

Οι δυσκολίες της πολυδιάστατης στρατηγικής

Παρά ταύτα, οι προκλήσεις είναι σημαντικές. Μια εξωτερική πολιτική πολλαπλών συμμαχιών απαιτεί διπλωματικούς πόρους, οικονομική ισχύ και αποτελεσματικό κρατικό συντονισμό, στοιχεία που η Ινδία δεν έχει πάντοτε επιδείξει με συνέπεια.

Επιπλέον, χώρες όπως η Ιαπωνία, η Ινδονησία και η Αυστραλία διατηρούν ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς με την Κίνα, γεγονός που περιορίζει την προθυμία τους να υιοθετήσουν πιο συγκρουσιακή στάση απέναντι στο Πεκίνο.

Η σταδιακή υποβάθμιση του Quad αφαιρεί από την Ινδία μία από τις ελάχιστες πραγματικά πολυμερείς πλατφόρμες εξισορρόπησης της κινεζικής επιρροής. Από την άλλη πλευρά, ένα Quad χωρίς τις Ηνωμένες Πολιτείες δύσκολα θα μπορούσε να αποτελέσει αξιόπιστη εναλλακτική. Έτσι, το μεγαλύτερο βάρος πέφτει στις διμερείς και μικρότερες πολυμερείς συνεργασίες, ακόμη κι αν αυτές δεν είναι πάντα επιτυχείς.

Μια στρατηγική προετοιμασίας πριν από την κρίση

Τέλος, η διατήρηση μιας τόσο σύνθετης στρατηγικής στον Ινδο-Ειρηνικό απαιτεί σημαντικούς οικονομικούς και πολιτικούς πόρους, γεγονός που μπορεί να δοκιμάσει τις δυνατότητες της Ινδίας.

Ωστόσο, το γεγονός ότι το Νέο Δελχί επιδιώκει να δοκιμάσει και να ενισχύσει αυτές τις συνεργασίες ήδη από σήμερα, μέσω των συνεχών διεθνών επαφών του Ναρέντρα Μόντι, αντί να περιμένει να ξεσπάσει μια μελλοντική κρίση, ίσως αποτελεί το σημαντικότερο πλεονέκτημα της στρατηγικής του.

Μια Ινδία που μπορεί να διαχειρίζεται ταυτόχρονα πολλαπλές στρατηγικές σχέσεις έχει περισσότερες πιθανότητες να στηριχθεί σε ένα ευρύ δίκτυο φίλων και εταίρων, παρά μια Ινδία που θα εξακολουθούσε να εξαρτάται αποκλειστικά από τις εκάστοτε επιλογές και προτεραιότητες της Ουάσιγκτον.