Ο εθισμός στο TikTok ίσως οφείλεται σε άγχος προσκόλλησης, όχι στη δύναμη της θέλησης

Το scrolling μπορεί να φαίνεται ακίνδυνο, μέχρι που τελικά δεν είναι.

Ένας αυξανόμενος όγκος ερευνών υποδηλώνει πλέον ότι ο τρόπος με τον οποίο σχετιζόμαστε συναισθηματικά με τους άλλους μπορεί να διαμορφώνει τον τρόπο με τον οποίο χρησιμοποιούμε τα Μέσα Κοινωνικής Δικτύωσης (ΜΚΔ), ειδικά τις πλατφόρμες με βίντεο μικρής διάρκειας, όπως το TikTok.

Μια πρόσφατη μελέτη επισημαίνει ένα συγκεκριμένο μοτίβο: τα άτομα με υψηλό άγχος προσκόλλησης τείνουν να είναι πιο επιρρεπή στην ανάπτυξη εθιστικών συνηθειών scrolling.

Τι διαπίστωσε η νέα μελέτη

Η έρευνα, που δημοσιεύτηκε στο Frontiers in Psychology, εξέτασε πώς τα στυλ δέσμευσης (οι τρόποι με τους οποίους οι άνθρωποι σχηματίζουν συναισθηματικούς δεσμούς) σχετίζονται με τη χρήση βίντεο μικρής διάρκειας.

Το βασικό εύρημα:

Τα άτομα με υψηλό άγχος προσκόλλησης ήταν πιο πιθανό να εμφανίσουν προβληματικά ή εθιστικά πρότυπα χρήσης.

Αυτό περιλαμβάνει συμπεριφορές όπως:

• Ψυχαναγκαστικός έλεγχος
• Δυσκολία διακοπής
• Χρήση online περιεχομένου για τη ρύθμιση των δικών τους συναισθημάτων

Είναι σημαντικό ότι η σχέση δεν ήταν τυχαία: συνδεόταν με υποκείμενες συναισθηματικές ανάγκες και φόβους.

Τι είναι το άγχος προσκόλλησης;

Το άγχος προσκόλλησης είναι ένα ψυχολογικό πρότυπο που χαρακτηρίζεται από:

• Φόβο απόρριψης ή εγκατάλειψης
• Έντονη ανάγκη για καθησυχασμό
• Αυξημένη ευαισθησία στην κοινωνική κριτική

Τα άτομα με αυτό το πρότυπο συχνά:

• Αναζητούν συχνή επιβεβαίωση
• Βιώνουν αβεβαιότητα στις σχέσεις τους με τους άλλους
• Αντιδρούν έντονα σε αντιληπτά κοινωνικά ερεθίσματα

Αυτό τα καθιστά πιο ευάλωτα σε περιβάλλοντα που παρέχουν γρήγορη, επαναλαμβανόμενη κοινωνική κριτική.

Γιατί οι πλατφόρμες με βίντεο μικρής διάρκειας ενισχύουν αυτό το μοτίβο

Οι εφαρμογές με βίντεο σύντομης μορφής είναι μοναδικά δομημένες, για να ενισχύουν την εμπλοκή. Παρέχουν:

• Ατελείωτο, γρήγορο περιεχόμενο
• Άμεση συναισθηματική διέγερση
• Κοινωνικά σήματα (“μου αρέσει”, “προβολές”, σχόλια)

Για κάποιον με άγχος προσκόλλησης, αυτό δημιουργεί έναν φαύλο κύκλο:

• Scrolling: απόσπαση της προσοχής ή επιβεβαίωση
• Προσωρινή συναισθηματική ανακούφιση
• Επιστροφή στο scrolling όταν επανεμφανιστεί η δυσφορία

Με την πάροδο του χρόνου, αυτό μπορεί να εξελιχθεί σε συνήθη ή ψυχαναγκαστική χρήση.

Ο ψυχολογικός μηχανισμός πίσω από αυτήν τη συμπεριφορά

Η μελέτη υποδηλώνει ότι η χρήση βίντεο σύντομης μορφής μπορεί να λειτουργήσει ως μια μορφή συναισθηματικής ρύθμισης. Πρακτικά:

• Το άγχος προσκόλλησης προκαλεί δυσφορία
• Το scrolling μειώνει προσωρινά αυτήν τη δυσφορία
• Ο εγκέφαλος μαθαίνει να επαναλαμβάνει τη συμπεριφορά

Αυτό το μοτίβο είναι παρόμοιο με άλλους συμπεριφορικούς εθισμούς, όπου η δραστηριότητα γίνεται ένας τρόπος διαχείρισης εσωτερικών καταστάσεων αντί απλώς κατανάλωσης περιεχομένου.

Θεωρείται αυτό πραγματικός εθισμός;

Ο όρος «εθισμός» σε αυτό το πλαίσιο εξακολουθεί να συζητείται. Αυτό που είναι πιο ξεκάθαρο είναι ότι:

• Ορισμένοι χρήστες αναπτύσσουν προβληματικά πρότυπα χρήσης των social media
• Αυτά τα πρότυπα μπορούν να επηρεάσουν την καθημερινή λειτουργία
• Η συμπεριφορά μοιράζεται χαρακτηριστικά με αναγνωρισμένους συμπεριφορικούς εθισμούς

Έτσι, αν και δεν αποτελεί πάντα κλινική διάγνωση, ο αντίκτυπος μπορεί να είναι σημαντικός.

Επηρεάζει αυτό μόνο ορισμένα άτομα;

Δεν επηρεάζονται όλοι εξίσου. Η μελέτη υπογραμμίζει ότι η ευαλωτότητα εξαρτάται από:

• Ψυχολογικά χαρακτηριστικά (όπως το άγχος προσκόλλησης)
• Στρατηγικές συναισθηματικής ρύθμισης
• Προσωπικά επίπεδα στρες

Αυτό εξηγεί το γιατί:

• Ορισμένοι μπορούν να χρησιμοποιούν αυτές τις πλατφόρμες αδιάφορα
• Άλλοι δυσκολεύονται να αποσυνδεθούν

Ποιες είναι οι πιθανές συνέπειες;

Η υπερβολική χρήση βίντεο μικρής διάρκειας έχει συσχετιστεί με:

• Μειωμένο εύρος προσοχής
• Διαταραχή ύπνου
• Αυξημένο άγχος ή διακυμάνσεις της διάθεσης
• Μειωμένη παραγωγικότητα

Όταν συνδυάζονται με άγχος προσκόλλησης, αυτές οι επιπτώσεις μπορεί να γίνουν πιο επίμονες ή πιο δύσκολο να διαχειριστούν.

Τι μπορεί να βοηθήσει στο να σπάσει ο φαύλος κύκλος;

Η διαχείριση αυτού του προτύπου περιλαμβάνει την αντιμετώπιση τόσο της συμπεριφοράς όσο και των υποκείμενων εναυσμάτων. Αποτελεσματικές στρατηγικές περιλαμβάνουν:

• Ορισμό χρονικών ορίων για τη χρήση εφαρμογών
• Μείωση της έκθεσης στα ΜΚΔ σε συναισθηματικά ευάλωτες στιγμές
• Ανάπτυξη εναλλακτικών μηχανισμών αντιμετώπισης (π.χ., σωματική δραστηριότητα, κοινωνική αλληλεπίδραση)

Συμπέρασμα

Η σύνδεση μεταξύ του άγχους προσκόλλησης και των συνηθειών προβολής βίντεο μικρής διάρκειας αναδεικνύει κάτι βαθύτερο από τον χρόνο μπροστά στην οθόνη: τον ρόλο των συναισθηματικών μοτίβων στην ψηφιακή συμπεριφορά.

Για ορισμένους χρήστες, το scrolling γίνεται κάτι περισσότερο από ψυχαγωγία: ένας μηχανισμός αντιμετώπισης. Η αναγνώριση αυτής της διάκρισης είναι το πρώτο βήμα προς μια πιο υγιή, πιο σκόπιμη χρήση.

Πηγές:
studyfinds.com
apa.org
mayoclinic.org