Πώς τα «παντοτινά» χημικά (PFAS) επηρεάζουν την υγεία σας

Τα PFAS ονομάζονται «παντοτινές» χημικές ουσίες, επειδή διασπώνται πολύ αργά και μπορούν να παραμείνουν στο περιβάλλον (και στον ανθρώπινο οργανισμό) για χρόνια.

Δεν πρόκειται για μία μόνο χημική ουσία, αλλά για μια μεγάλη ομάδα ουσιών, που συνδέονται με αυξανόμενες ανησυχίες σχετικά με τον κίνδυνο καρκίνου, την ανοσία, τις ορμόνες, την εγκυμοσύνη και την καρδιομεταβολική υγεία.

Τι είναι τα PFAS;

PFAS σημαίνει υπερ- και πολυ-φθοροαλκυλικές ουσίες. Χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες, επειδή αντιστέκονται στη θερμότητα, το λάδι, το λίπος, τους λεκέδες και το νερό.

Μπορεί να βρεθούν μέσα ή γύρω από:

• Αντικολλητικά μαγειρικά σκεύη
• Χαλιά και υφάσματα ανθεκτικά στους λεκέδες
• Αδιάβροχα ρούχα
• Ορισμένες συσκευασίες τροφίμων
• Αφρούς πυρόσβεσης
• Βιομηχανικές εγκαταστάσεις
• Μολυσμένο πόσιμο νερό
• Ορισμένα ψάρια από μολυσμένα νερά

Η ανησυχία δεν είναι μια μεμονωμένη έκθεση. Η ανησυχία είναι η επαναλαμβανόμενη, χαμηλού επιπέδου έκθεση με την πάροδο του χρόνου, ειδικά επειδή ορισμένα PFAS συσσωρεύονται στο αίμα και τα όργανα.

Πώς μπορούν τα PFAS να επηρεάσουν την υγεία;

Οι σχετικές έρευνες βρίσκονται ακόμη σε εξέλιξη, αλλά αρκετοί σύνδεσμοι υγείας είναι πλέον αρκετά συνεπείς, ώστε οι υπηρεσίες δημόσιας υγείας να τους λαμβάνουν σοβαρά υπόψη. Η έκθεση σε ορισμένα PFAS έχει συσχετιστεί με:

• υψηλότερη χοληστερόλη
• χαμηλότερη απόκριση αντισωμάτων σε ορισμένα εμβόλια
• αλλαγές στα ηπατικά ένζυμα
• υπέρταση που σχετίζεται με εγκυμοσύνη
• μικρές μειώσεις στο βάρος γέννησης και
• αυξημένο κίνδυνο καρκίνου των νεφρών ή των όρχεων

Αυτά τα ευρήματα δεν σημαίνουν ότι κάθε εκτεθειμένο άτομο θα αρρωστήσει. Ο κίνδυνος εξαρτάται από τον τύπο των PFAS, τη δόση, τη διάρκεια έκθεσης, την ηλικία, την κατάσταση εγκυμοσύνης, τη γενετική και τυχόν υποκείμενες παθήσεις.

Γιατί τα παιδιά και η εγκυμοσύνη αποτελούν ιδιαίτερη ανησυχία;

Η εγκυμοσύνη και η πρώιμη παιδική ηλικία είναι ευαίσθητες περίοδοι, επειδή τα όργανα, η ανοσία και οι ορμόνες εξακολουθούν να αναπτύσσονται. Τα PFAS μπορούν να διαπεράσουν τον πλακούντα και η έκθεση κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης έχει συνδεθεί σε ορισμένες μελέτες με χαμηλότερο βάρος γέννησης και υπέρταση ή προεκλαμψία λόγω εγκυμοσύνης.

Τα παιδιά είναι πιο ευάλωτα, επειδή η ανοσοποιητική τους ανάπτυξη είναι ακόμα ενεργή. Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα είναι η μειωμένη απόκριση αντισωμάτων σε ορισμένα εμβόλια, που σημαίνει ότι το ανοσοποιητικό σύστημα μπορεί να μην ανταποκρίνεται τόσο έντονα μετά τον εμβολιασμό σε ορισμένα περιβάλλοντα έκθεσης.

Συνδέονται τα PFAS με τον καρκίνο;

Ορισμένα PFAS έχουν ισχυρότερες ενδείξεις καρκίνου από άλλα. Οι πιο τεκμηριωμένες ανησυχίες αφορούν τον καρκίνο των νεφρών και τον καρκίνο των όρχεων, ιδιαίτερα με την έκθεση σε PFOA. Άλλες συνδέσεις με τον καρκίνο εξακολουθούν να μελετώνται και τα στοιχεία ποικίλλουν ανάλογα με τη χημική ουσία και τον πληθυσμό.

ΠΡΟΣΟΧΗ: Η έκθεση σε PFAS μπορεί να αυξήσει τον κίνδυνο μεν, αλλά ο καρκίνος συνήθως αναπτύσσεται μέσω πολλών αλληλεπιδρώντων παραγόντων δε, όπως η γενετική, η ηλικία, το κάπνισμα, η επαγγελματική έκθεση, η διατροφή και άλλοι περιβαλλοντικοί κίνδυνοι.

Πώς μπορείτε να μειώσετε την έκθεση σε PFAS;

Δυστυχώς, δεν μπορείτε να εξαλείψετε εντελώς τα PFAS, αλλά μπορείτε να μειώσετε την έκθεσή σας σε αυτά. Πρακτικά βήματα:

• Χρησιμοποιήστε πιστοποιημένο φίλτρο νερού εάν έχουν ανιχνευθεί PFAS στο νερό σας
• Αποφύγετε την υπερθέρμανση ή το ξύσιμο παλαιότερων αντικολλητικών σκευών μαγειρικής
• Επιλέξτε αντικείμενα/κατασκευές από ανοξείδωτο χάλυβα, χυτοσίδηρο ή κεραμικά, όταν είναι εφικτό
• Περιορίστε, όσο είναι δυνατόν, τις συσκευασίες fast food που είναι ανθεκτικές στο λίπος
• Σκουπίστε τακτικά με ηλεκτρική σκούπα και σφουγγαρίστρα, καθώς τα PFAS μπορούν να συσσωρευτούν σε σκόνη

Αυτά τα βήματα είναι πιο σημαντικά για άτομα που ζουν κοντά σε μολυσμένες πηγές νερού, βιομηχανικές εγκαταστάσεις, στρατιωτικές βάσεις, αεροδρόμια ή περιοχές εκπαίδευσης πυρόσβεσης.

Πρέπει να κάνετε εξετάσεις για PFAS;

Μια εξέταση αίματος για PFAS μπορεί να δείξει την έκθεση, αλλά δεν διαγιγνώσκει ασθένειες ούτε προβλέπει ακριβώς τι θα συμβεί στην υγεία σας. Για τους περισσότερους, οι τακτικές εξετάσεις δεν είναι απαραίτητες.

Οι εξετάσεις μπορεί να είναι πιο σχετικές για κοινότητες με γνωστή μόλυνση ή άτομα με ασυνήθιστα υψηλή επαγγελματική ή περιβαλλοντική έκθεση. Εάν υπάρχει υποψία έκθεσης, το πιο χρήσιμο βήμα είναι συχνά να συζητηθούν οι προσωπικοί παράγοντες κινδύνου και η κατάλληλη παρακολούθηση με έναν επαγγελματία υγείας.

Συχνές Ερωτήσεις

Μπορούν τα PFAS να απομακρυνθούν γρήγορα από το σώμα;

Όχι. Μερικά PFAS φεύγουν από το σώμα αργά σε διάστημα μηνών ή ετών. Η μείωση της έκθεσης μπορεί να βοηθήσει στην μείωση των επιπέδων με την πάροδο του χρόνου, αλλά δεν υπάρχει αποδεδειγμένη «αποτοξίνωση», που να τα απομακρύνει γρήγορα.

Αφαιρεί το βράσιμο του νερού να απομακρύνει τα PFAS από αυτό;

Όχι. Το βράσιμο του νερού δεν αφαιρεί τα PFAS. Μάλιστα μπορεί να τα συγκεντρώσει ακόμα περισσότερο ελαφρώς καθώς εξατμίζεται το νερό και αυτά μένουν πίσω.

Είναι όλα τα αντικολλητικά τηγάνια μη ασφαλή;

Όχι απαραίτητα. Η μεγαλύτερη ανησυχία αφορά τα παλαιότερα, κατεστραμμένα ή υπερθερμασμένα αντικολλητικά σκεύη. Η σωστή χρήση τηγανιών και η αντικατάσταση των γρατσουνισμένων σκευών μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο.

Συμπέρασμα

Τα PFAS είναι ανησυχητικά επειδή επιμένουν, συσσωρεύονται και συνδέονται με διάφορες πιθανές επιπτώσεις στην υγεία, όπως αλλαγές στη χοληστερόλη, ανοσολογικές επιδράσεις, επιπλοκές στην εγκυμοσύνη και ορισμένους καρκίνους. Η επιστήμη εξακολουθεί να τα μελετάει, αλλά τα στοιχεία είναι αρκετά συνεπή, για να δικαιολογήσει τη μείωση της έκθεσης στην πράξη.

Στόχος είναι η ενημερωμένη πρόληψη: ασφαλέστερο νερό, πιο έξυπνες επιλογές προϊόντων και μεγαλύτερη προσοχή στις περιβαλλοντικές πηγές, που μπορούν να επηρεάσουν ολόκληρες κοινότητες.

Πηγές:
clevelandclinic.org
cdc.gov
epa.gov
nih.gov