Πόσο εύκολο είναι για την Ευρώπη να κοιτάξει προς την Κίνα

Η πρόσφατη τοποθέτηση του Εμανουέλ Μακρόν, ότι η Ευρώπη πρέπει να στραφεί περισσότερο προς την Κίνα και όχι αποκλειστικά προς τις Ηνωμένες Πολιτείες, άνοιξε μια από τις πιο κρίσιμες συζητήσεις για το μέλλον της ΕΕ. Πόσο εφικτή είναι όμως μια τέτοια «στροφή»; Και κυρίως, πόσο ωφέλιμη ή επικίνδυνη μπορεί να αποδειχθεί;

Πρώτα απ’ όλα, η Ευρώπη βρίσκεται «παγιδευμένη» ανάμεσα σε δύο γίγαντες από τους οποίους εξαρτάται σε διαφορετικά επίπεδα. Οικονομικά, η Κίνα αποτελεί βασικό εμπορικό εταίρο της ΕΕ, από βιομηχανικά προϊόντα μέχρι πρώτες ύλες και κρίσιμες τεχνολογίες. Πολλές ευρωπαϊκές βιομηχανίες, ιδίως η γερμανική αυτοκινητοβιομηχανία, στηρίζονται σε κινεζικές προμήθειες και στην πρόσβαση στη μεγάλη κινεζική αγορά. Από την άλλη, οι ΗΠΑ παραμένουν ο ισχυρότερος επενδυτής στην Ευρώπη, αλλά και ο βασικός τεχνολογικός της εταίρος, ειδικά σε τομείς όπως η άμυνα, η τεχνητή νοημοσύνη και η ενέργεια.

Στο γεωπολιτικό πεδίο, τα πράγματα γίνονται ακόμη πιο σύνθετα. Η Ευρώπη δεν έχει ενιαία εξωτερική πολιτική, και κάθε χώρα βλέπει διαφορετικά τον ρόλο της Κίνας. Η Γερμανία θέλει ισχυρούς οικονομικούς δεσμούς. Οι Βαλτικές χώρες και η Πολωνία επιμένουν σε απόλυτη ευθυγράμμιση με την Ουάσιγκτον. Η Ιταλία αποχώρησε πρόσφατα από τη Belt & Road. Η Γαλλία πιέζει για «στρατηγική αυτονομία». Αυτό το μωσαϊκό συμφερόντων κάνει οποιαδήποτε κοινή κατεύθυνση εξαιρετικά δύσκολη.

Ακόμη και αν η Ευρώπη το επιθυμούσε, η απομάκρυνση από τις ΗΠΑ δεν είναι ρεαλιστική αμυντικά. Το ΝΑΤΟ στηρίζεται κατά κύριο λόγο στην αμερικανική ισχύ, και χωρίς αυτή, η Ευρώπη δεν μπορεί να εγγυηθεί την ασφάλεια της Ανατολικής πτέρυγας απέναντι στη Ρωσία. Μία απότομη «στροφή» προς την Κίνα θα έφερνε όχι μόνο αμερικανικές αντιδράσεις, αλλά και αστάθεια εντός της ΕΕ.

Παρόλα αυτά, η προσπάθεια εξισορρόπησης μπορεί να ωφελήσει την Ευρώπη, ως εξής:

• περισσότερη αυτονομία,
• καλύτερη διαπραγματευτική θέση,
• και δυνατότητα να μην σύρεται πίσω από τις αμερικανοκινεζικές συγκρούσεις.

Όμως αυτό απαιτεί ενιαία στρατηγική, ισχυρή βιομηχανική βάση και πραγματική πολιτική βούληση, στοιχεία που σήμερα λείπουν.

Συνολικά, η Ευρώπη μπορεί να «κοιτάξει» προς την Κίνα, αλλά δεν μπορεί να κλείσει την «πόρτα» στην Αμερική. Το μέλλον της θα εξαρτηθεί από το πόσο ισορροπημένα θα κινηθεί ανάμεσα στις δύο υπερδυνάμεις.