Ιραν: Η στρατηγική της «ελεγχόμενης κατάρρευσης» - Γιατί χτυπούν τους Φρουρούς και τις πολιτοφυλακές
Το νεο αμερικάνικο δόγμα δεν επιδιώκει την ολοκληρωτική καταστροφή του Ιράν, αλλά την αποδυνάμωση των κατασταλτικών μηχανισμών του καθεστώτος, ποντάροντας στην ουδετερότητα του τακτικού στρατού
Μια φωτογραφία που δημοσιεύτηκε από την επίσημη ιστοσελίδα Sepahnews του Ιρανικού Σώματος Ισλαμικής Επανάστασης (IRGC) στις 16 Φεβρουαρίου 2026 δείχνει μέλη του IRGC να συμμετέχουν σε στρατιωτική άσκηση στον Περσικό Κόλπο, στο νότιο Ιράν. Το IRGC ξεκίνησε μια μεγάλης κλίμακας άσκηση στο Στενό του Ορμούζ, σύμφωνα με τα κρατικά μέσα ενημέρωσης. Οι ασκήσεις ακολουθούν την αυξημένη στρατιωτική παρουσία των ΗΠΑ στη Μέση Ανατολή εν μέσω εντεινόμενων εντάσεων στην περιοχή.
Ενώ οι πύραυλοι των ΗΠΑ και του Ισραήλ σφυροκοπούν τις βάσεις των Φρουρών της Επανάστασης και των πολιτοφυλακών Basij, και η ηγεσία τους «κλαδεύεται» μέρα με την ημέρα, μια παράδοξη ηρεμία επικρατεί στα στρατόπεδα του τακτικού στρατού του Ιράν και στις τάξεις των ηγετών του. Δεν πρόκειται για κάποιο λάθος.
Οι καταιγιστικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών αποκαλύπτουν μια στρατηγική «ελεγχόμενης κατάρρευσης», καθώς οι ΗΠΑ στοχεύουν στην εξουδετέρωση των πυλώνων του καθεστώτος, ποντάροντας ίσως στην «αποστασιοποίηση» του τακτικού στρατού από το καθεστώς του Αγιατολάχ. Είναι ίσως η στιγμή που η Ουάσιγκτον στρώνει το χαλί για μια ένα «νέο 1979», αυτή τη φορά όμως με αντίστροφη φορά.
Οι καταιγιστικές στρατιωτικές εξελίξεις των τελευταίων ημερών στο Ιράν, ίσως επιτρέπουν σιγά σιγά μια «καθαρή ματιά» στις στοχεύσεις του αμερικάνικου και ισραηλινού παράγοντα.
Το ιστορικό ρήγμα που προσπαθούν να εκμεταλλευθούν οι ΗΠΑ
Τα πλήγματα δεν είναι τυφλά. Αντίθετα, ακολουθούν μια χειρουργική λογική διαχωρισμού: Από τη μία πλευρά βρίσκονται οι «πραιτωριανοί» του θεοκρατικού καθεστώτος -οι Φρουροί της Επανάστασης (IRGC) και οι πολιτοφυλακές των Basji— και από την άλλη ο κανονικός στρατός της χώρας (Artesh). Η στοχοποίηση των πρώτων και η σχεδόν ολοκληρωτική αγνόηση των δεύτερων αποτελεί το κλειδί για την κατανόηση του σχεδίου ανατροπής χωρίς τη μεσολαβηση μιας μαζικής χερσαίας εισβολής.
Για να κατανοήσει κανείς γιατί οι ΗΠΑ επιλέγουν αυτή τη στρατηγική, πρέπει να ανατρέξει στην Επανάσταση του 1979. Μετά την πτώση του Σάχη, ο Αγιατολάχ Χομεϊνί βρέθηκε μπροστά σε ένα δίλημμα: δεν μπορούσε να εμπιστευτεί τον τακτικό στρατό (Artesh), ο οποίος είχε εκπαιδευτεί από Αμερικανούς και ήταν πιστός στον Μονάρχη. Αντί όμως να τον διαλύσει, ή να επιχειρήσει να τον «καθυποτάξει» αποφάσισε να δημιουργήσει μια παράλληλη δύναμη, τους Φρουρούς της Επανάστασης (IRGC), με σκοπό την προστασία του ισλαμικού πολιτεύματος από εσωτερικούς εχθρούς και πραξικοπήματα.Αυτή η «διπλή δομή» δημιούργησε μια μόνιμη καχυποψία.
Μέλη της ιρανικής παραστρατιωτικής δύναμης Basij παρελαύνουν κατά τη διάρκεια της παρέλασης της δύναμης, καλύπτοντας τα πρόσωπά τους με μάσκες που φέρουν την εικόνα της παλαιστινιακής σημαίας, στην Τεχεράνη, Ιράν, Παρασκευή, 10 Ιανουαρίου 2025.
APΤο Artesh - ο κανονικός δηλαδή στρατός του Ιράν- περιορίστηκε στη συμβατική άμυνα των συνόρων, ενώ το IRGC εξελίχθηκε σε ένα κράτος εν κράτει, ελέγχοντας την οικονομία, το πυραυλικό πρόγραμμα και τις εξωτερικές επιχειρήσεις (Quds Force). Σήμερα, αυτή η ιστορική αντιζηλία ίσως αποτελεί την «αχίλλειο πτέρνα» της Τεχεράνης, την οποία η Ουάσιγκτον επιδιώκει να εκμεταλλευτεί στο έπακρο.
Εκτός από την πρώιμη ιστορία των συγκρούσεων μεταξύ του Στρατού και του IRGC, η αντιπαλότητα μεταξύ των δύο στρατιωτικών οργανώσεων θεσμοθετήθηκε και διαιωνίστηκε από τις αλληλεπικαλυπτόμενες αρμοδιότητές τους που κατοχυρώνονται στο Σύνταγμα της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Σύμφωνα με το άρθρο 143 του Συντάγματος του Ιράν, ο Στρατός είναι «υπεύθυνος για τη διαφύλαξη της ανεξαρτησίας και της εδαφικής ακεραιότητας της χώρας, καθώς και της τάξης της Ισλαμικής Δημοκρατίας». Το άρθρο 150 του Συντάγματος, από την άλλη πλευρά, τονίζει ότι το IRGC πρέπει «να διατηρηθεί ώστε να μπορεί να συνεχίσει τον ρόλο του στη διαφύλαξη της Επανάστασης και των επιτευγμάτων της... [σε] αδελφική συνεργασία [με άλλους κλάδους των ενόπλων δυνάμεων]...».
Στο στόχαστρο οι «Φρουροί», οι ισλαμικές πολιτοφυλακές και η αστυνομία
Οι πρόσφατες επιθέσεις από τις ΗΠΑ και το Ισραήλ επικεντρώθηκαν με απόλυτη ακρίβεια σε τρεις πυλώνες:
Φρουροί της Επανάστασης (IRGC): Αποτελούν τον κύριο στόχο. Με δύναμη 190.000 ενεργών στελέχων, το IRGC ελέγχει τα drones και τους πυραύλους που απειλούν την περιοχή, ασκούν επιρροή - ή έλεγχο - επί των «συμμαχικών» προς το Ιράν οργανώσεων στην περιοχή της Μέση Ανατολής (Χεζμπολάχ, Ιρακινή Χεζμπολάχ κ.α.). Αξίζει να σημειωθεί ότι οι Φρουροί της Επανάστασης εκτός από τα παραπάνω, ελέγχουν ένα τεράστιο μέρος της οικονομικής ζωής του Ιραν, εξασφαλίζοντας πόρους για τις δυνάμεις τους από πλήθος επιχειρήσεων και υποδομών της χώρας.Τα πλήγματα στόχευσαν τη διοίκηση, τις ναυτικές βάσεις και τους οικονομικούς πόρους τους, επιδιώκοντας να παραλύσουν τη δυνατότητά τους να χρηματοδοτούν proxies όπως η Χεζμπολάχ.
Σε αυτή τη φωτογραφία του Σαββάτου 18 Αυγούστου 200, ο αρχηγός του ελίτ Σώματος των Ισλαμικών Επαναστατικών Φρουρών του Ιράν (IRGC), υποστράτηγος Yahya Rahim Safavi, δεξιά, σφίγγει το χέρι ενός άγνωστου κληρικού, ενώ ο ανώτερος κληρικός Αγιατολάχ Mohammadreza Mahdavi Kani στέκεται αριστερά, κατά τη διάρκεια θρησκευτικής συνάντησης στην Τεχεράνη του Ιράν.
APBasij (Παραστρατιωτική Πολιτοφυλακή): Με τουλάχιστον 600.000 ετοιμοπόλεμα μέλη, οι Basij είναι το «μακρύ χέρι» της εσωτερικής καταστολής. Ιδρύθηκε το 1979 από τον Αγιατολάχ Χομεϊνί ως παραστρατιωτική οργάνωση εθελοντών με στόχο την υπεράσπιση του ισλαμικού καθεστώτος και, στην πορεία, αναπτύχθηκε ως μία από τις κύριες δυνάμεις ελέγχου και καταστολής στο Ιράν.Από τα πρώτα χρόνια της ύπαρξής της, η Basij συμμετείχε σε πολεμικές επιχειρήσεις, κυρίως στον πόλεμο Ιράν-Ιράκ, και έγινε για τη χρήση μαζικών επιθέσεων, που συχνά είχαν υψηλές απώλειες.
Σήμερα, η οργάνωση λειτουργεί σε όλες σχεδόν τις πόλεις - με τα μέλη της να οργανώνονται ακόμη και με βάση την επαγγελματική τους δραστηριότητα, ενώ αποτελούν βασικό εργαλείο για την επιβολή του ισλαμικού νόμου και την καταστολή κάθε αντίθετης άποψης. Οι ΗΠΑ πλήττουν τα κέντρα επιστράτευσης και επικοινωνιών τους για να εμποδίσουν την καταστολή των διαδηλώσεων που αναμένονται στις ιρανικές πόλεις στο πλαίσιο μιας πιθανής εξέγερσης.
Ένα μέλος της ιρανικής παραστρατιωτικής δύναμης Basij συμμετέχει στην ετήσια αντι-ισραηλινή εκδήλωση Quds Day, ή Jerusalem Day, σε υποστήριξη των Παλαιστινίων, στην Τεχεράνη, Ιράν, Παρασκευή, 28 Μαρτίου 2025.
APΑστυνομία (NAJA/LEC): Η αύξηση του προϋπολογισμού της κατά 84% το 2026 για την αγορά εξοπλισμού αντιμετώπισης ταραχών και ο ρόλος της στην καταστολή του τελευταίου κύματος διαδηλώσεων την κατέστησε άμεσο στόχο. Η εξουδετέρωση των ειδικών μονάδων της NAJA αφαιρεί από το καθεστώς την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι σε εξεγερμένους πολίτες, στους οποίους φαίνεται να ποντάρει ο Ντόναλντ Τραμπ προκειμένου να μην εμπλέξει τις ΗΠΑ σε έναν «παντοτινό πόλεμο» σε ξένο έδαφος.
Μια ιρανική σημαία τοποθετείται ανάμεσα στα ερείπια ενός αστυνομικού τμήματος που χτυπήθηκε τη Δευτέρα κατά τη διάρκεια της αμερικανο-ισραηλινής στρατιωτικής εκστρατείας στην Τεχεράνη, Ιράν, Τρίτη, 3 Μαρτίου 2026.
APΗ «προστασία» του Στρατού
Την ίδια στιγμή, ο κανονικός στρατός (Artesh) παραμένει σχεδόν άθικτος. Με 420.000 στρατιώτες, το Artesh είναι η δύναμη που θεωρείται «εθνική» και όχι «ιδεολογική». Η αμερικανική στρατηγική είναι πιθανόν ποντάρει στο γεγονός ότι οι αξιωματικοί του Artesh αισθάνονται παραγκωνισμένοι.
Ενώ το IRGC διαχειρίζεται δισεκατομμύρια, ο προϋπολογισμός του Artesh για το 2026 περιορίστηκε στο πενιχρό ποσό των 0,67 δισ. δολαρίων, λαμβάνοντας περίπου μόλις το 1/5 των χρημάτων που έλαβαν οι «Φρουροί».
Η Ουάσιγκτον στέλνει ένα ξεκάθαρο μήνυμα: «Αν ο στρατός αρνηθεί να πυροβολήσει τον λαό και παραμείνει στους στρατώνες, θα αποτελέσει τον εγγυητή της επόμενης ημέρας».
Σε αυτή τη φωτογραφία που δημοσιεύθηκε την Τετάρτη, 7 Ιανουαρίου 2026, από την επίσημη ιστοσελίδα του ιρανικού στρατού, ο αρχηγός του ιρανικού στρατού, υποστράτηγος Αμίρ Χατάμι, μιλά σε φοιτητές της στρατιωτικής ακαδημίας, στην Τεχεράνη.
Iranian ArmyΗ επιδίωξη είναι να δημιουργηθεί ένα power vacuum (κενό ισχύος) όπου το IRGC θα είναι πολύ αποδυναμωμένο για να ελέγξει τη χώρα, και ο στρατός θα είναι η μόνη οργανωμένη δύναμη που θα μπορεί να αποτρέψει το χάος, χωρίς όμως να προστατεύει τους Αγιατολάχ.
Ο οικονομικός στραγγαλισμός των «Φρουρών»
Και εδώ παίζει τον δικό της ρόλο η οικονομική διάσταση. Το 2026, ο συνολικός αμυντικός προϋπολογισμός του Ιράν εκτοξεύτηκε στα 15 δισ. δολάρια (συμπεριλαμβανομένων των κρυφών κονδυλίων), σημειώνοντας αύξηση 145% από το 2025.
Ωστόσο, η μερίδα του λέοντος (περίπου το 37-45%) κατευθύνεται αποκλειστικά στο IRGC και την εσωτερική ασφάλεια.
Το IRGC δεν είναι απλώς ένας στρατός. είναι ένας οικονομικός κολοσσός με ετήσιο τζίρο 30-50 δισ. δολάρια από επιχειρήσεις. Πλήττοντας αυτές τις επιχειρήσεις, οι ΗΠΑ στερούν από το καθεστώς τη δυνατότητα να πληρώνει τους μισθούς των κατασταλτικών δυνάμεων.
Σε μια χώρα με πληθωρισμό 50%, η οικονομική εξαθλίωση των χαμηλόβαθμων στελεχών των Basij και της Αστυνομίας θεωρείται ο συντομότερος δρόμος προς την αποστασιοποιησή τους.
Ο δρόμος προς την εξέγερση
Η στρατηγική των ΗΠΑ και του Ισραήλ για το 2026 ίσως βασίζεται σε ένα πολύ συγκεκριμένο στοίχημα: ότι η εξωτερική στρατιωτική πίεση θα λειτουργήσει ως καταλύτης για την εσωτερική κατάρρευση. Χτυπώντας την ηγεσία (όπως συνέβη στις 28 Φεβρουαρίου με τον θάνατο κορυφαίων διοικητών του IRGC) και αφήνοντας τον τακτικό στρατό ως εναλλακτική, η Δύση προετοιμάζει το έδαφος για μια «στιγμή 1979» σε αντίστροφη πορεία.
Αν οι Φρουροί της Επανάστασης χάσουν τον έλεγχο των δρόμων λόγω των πληγμάτων στις επικοινωνίες και την εφοδιαστική τους αλυσίδα, και αν ο Artesh αρνηθεί να τους συνδράμει, το καθεστώς θα βρεθεί αντιμέτωπο με το τέλος του. Ή τουλάχιστον θα αναγκασθεί σε έναν μεγάλο «συμβιβασμό» με την Δύση. Η «χειρουργική» αυτή προσέγγιση φιλοδοξεί να φέρει την αλλαγή στο Ιράν, ελαχιστοποιώντας τις απώλειες στον τακτικό στρατό και τις εθνικές υποδομές, εστιάζοντας αποκλειστικά στο «σύστημα» που κρατά τη χώρα υπό τον ισλαμιστικό ζυγό εδώ και σχεδόν μισό αιώνα.
