Αποχωρεί η Θεώνη Κουφονικολάκου από τη θέση του Συνηγόρου του Παιδιού ύστερα από 8 χρόνια

Την ολοκλήρωση της ιδιαίτερα επιτυχημένης θητείας της στη σημαντική θέση του Συνηγόρου του Παιδιού ανακοίνωσε με ανάρτησή της η νομικός Θεώνη Κουφονικολάκου, η οποία υπηρετούσε στο συγκεκριμένο τμήμα της Ανεξάρτητης Αρχής του Συνηγόρου του Πολίτη από το 2018.

Η κ. Κουφονικολάκου στην ανάρτησή της σημειώνει ότι αφήνει πίσω της τη μεγάλη αυτή διαδρομή «με μεγάλη δυσκολία και συγκίνηση».

«Φεύγω από τη θέση αυτή έχοντας αγαπήσει, ακόμη πιο πολύ και βαθιά από πριν, το υποκείμενο της δουλειάς μας και τον αποδέκτη των υπηρεσιών μας, δηλαδή τα ίδια τα παιδιά, έχοντας αποκτήσει ουσιαστικές σχέσεις με τους ανθρώπους με τους οποίους είχα τη χαρά και την τιμή να συνεργαστώ και έχοντας δημιουργήσει συμμαχίες στη βάση ενός κοινού οράματος για την κοινωνική προστασία και την εκπαίδευση στην Ελλάδα, που ψυχανεμίζομαι πως θα κρατήσουν για καιρό», τονίζει η Θεώνη Κουφονικολάκου.

Απολογισμός δεκάδων σημείων

Σε έναν απολογισμό των τελευταίων 8 ετών κατά τα οποία η ίδια ήταν Συνήγορος του Παιδιού, η κ. Κουφονικολάκου καταγράφει περισσότερες από 40 κατακτήσεις της Αρχής:

Από το 2018 μέχρι σήμερα ο Συνήγορος του Παιδιού, παρά την υποστελέχωσή του και άλλες προκλήσεις που αντιμετωπίζει,

• Έλαβε και εξέτασε πάνω από οκτώ χιλιάδες (8.000) αναφορές, σε όλο το φάσμα των θεματικών της Διεθνούς Σύμβασης για τα Δικαιώματα του Παιδιού, εξασφαλίζοντας -όπως όλη η Ανεξάρτητη Αρχή- ένα υψηλό επίπεδο επιτυχίας στις διαμεσολαβήσεις του,
• Μίλησε με χιλιάδες παιδιά κατά τις επισκέψεις του σε σχολεία σε όλη την επικράτεια, ακούγοντας προσεκτικά τις σκέψεις και παρατηρήσεις των μαθητριών/μαθητών και ενημερώνοντάς τους για τα δικαιώματά τους.
• Συνέβαλε στην επιμόρφωση επίσης χιλιάδων επαγγελματιών του πεδίου σε όλη την Ελλάδα σε ζητήματα οικοδόμησης ενός σύγχρονου δημοκρατικού σχολείου, προστασίας των παιδιών από βία κάθε μορφής, έγκαιρης αναγνώρισης και διαχείρισης κινδύνων κ.ά..
• Πραγματοποίησε πληθώρα αυτοψιών, σε όλα τα καταστήματα κράτησης, στα οποία κρατούνται ανήλικοι, στο Ίδρυμα Αγωγής Αρρένων Βόλου, σε ιδρύματα σε όλη τη χώρα, σε Κέντρα Υποδοχής και Ταυτοποίησης και Ελεγχόμενες Δομές σε όλη την επικράτεια, σε αστυνομικά τμήματα και προαναχωρησιακά κέντρα στα οποία κρατούνταν ανήλικοι, σε ξενώνες και άλλους χώρους φιλοξενίας ασυνόδευτων ανηλίκων, σε νοσηλευτικά ιδρύματα όπου νοσηλεύονται παιδιά, αλλά και σε νοσοκομεία, στα οποία de facto καταλήγουν ανήλικοι ελλείψει κλινών σε παιδοψυχιατρικές μονάδες (π.χ. Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής «Δρομοκαΐτειο», Ψυχιατρικό Νοσοκομείο Αττικής).
• Δημιούργησε ομάδες εφήβων συμβούλων, οι οποίες αφού εμβάθυναν στο περιεχόμενο της ΔΣΔΠ, εργάστηκαν σε ποικίλες θεματικές (π.χ. κλιματική δικαιοσύνη, εναλλακτική φροντίδα, ρόλος και αποτελεσματικότητα ανεξάρτητων αρχών)
• Άσκησε θεσμική πίεση για την προσαρμογή του νομοθετικού και διοικητικού πλαισίου στις απαιτήσεις της ΔΣΔΠ εξασφαλίζοντας σημαντικές μεταρρυθμίσεις (βλ. παρακάτω),
• Συμμετείχε δυναμικά σε όλα τα εθνικά συλλογικά όργανα/επιτροπές για το παιδί (Εθνικό Συμβούλιο Αναδοχής και Υιοθεσίας, Επιτροπή Προστασία Ανήλικων καταναλωτών, επιστημονική επιτροπή Βουλής των Εφήβων κ.ά.),
• Μέσω της τηλεφωνικής γραμμής για το παιδί, απάντησε σε χιλιάδες κλήσεις με ερωτήματα επαγγελματιών, γονέων και παιδιών.
• Εκπροσώπησε τη χώρα στο Ευρωπαϊκό Δίκτυο Συνηγόρων του Παιδιού, στου οποίου την προεδρία εξελέγη το 2021,
• Είμαι επίσης πολύ χαρούμενη που υπό αυτήν την πίεση καταφέραμε να συνεργαστούμε με εξαιρετικά σημαντικούς διεθνείς οργανισμούς, καθώς και φορείς και οργανώσεις της Κοινωνίας των Πολιτών και υπηρεσίες του Δημοσίου, μέσω του Δικτύου Παιδικής Προστασίας του Συνηγόρου. Είμαι ευγνώμων για την πολύτιμη συνεισφορά τους στο έργο μας.
  Από το 2018, πολλές και σημαντικές μεταρρυθμίσεις και τροποποιήσεις του υφιστάμενου πλαισίου έχουν προωθηθεί για τη διασφάλιση των δικαιωμάτων των παιδιών στην Ελλάδα, σε συνέχεια και των θεσμικών παρεμβάσεων της Αρχής, όπως ενδεικτικά:

-η λειτουργία των πρώτων Αυτοτελών Γραφείων Προστασίας Ανήλικων Θυμάτων Βίας («Σπίτια του Παιδιού») για τη δικανική εξέταση παιδιών, σύμφωνα με τις προϋποθέσεις του άρθρου 227 ΚΠΔ,

- η θεσμοθέτηση προϋποθέσεων ίδρυσης και λειτουργίας Μονάδων Παιδικής Προστασίας και Φροντίδας με την ΥΑ 40494/2022,

- η κατοχύρωση του ακαταδίωκτου των επαγγελματιών που αναφέρουν περιστατικά ενδοοικογενειακής βίας σε βάρος παιδιών, με την τροποποίηση του άρθρου 23 του ν.3500/06,

- η διεύρυνση της επαγγελματικής αναδοχής, με την τροποποίηση του άρθρου 16 του ν.4538/18,

- η κατάργηση της προστατευτικής φύλαξης ασυνόδευτων ανηλίκων με το άρθρο 43 του ν.4760/20,

- η απλούστευση της διαδικασίας για την απόκτηση ΑΦΜ από ασυνόδευτα παιδιά άνω των 15 ετών, που επιθυμούν να εργαστούν, σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία (Απόφαση Διοικητή ΑΑΔΕ, ΦΕΚ 5508/Β΄/14.12.2020),

- η παύση της επιζήμιας πρακτικής χωρισμού νεογέννητων από τις μητέρες τους λόγω έλλειψης ταυτοποιητικών εγγράφων των τελευταίων με το άρθρο 62 του ν.4554/18,

- η πρόβλεψη της δυνατότητας επαφής -σε πρώτο στάδιο- των παιδιών με ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς σε σχολικές μονάδες χωρίς τη γονική συναίνεση, με το άρθρο 1 περ. ι΄ της ΥΑ 97442/ΓΔ4/2024,

- η απαλλαγή από τα τέλη κυκλοφορίας για επιβατικά ΙΧ οχήματα γονέων παιδιών με αναπηρία με την τροποποίηση του άρθρου 16 του ν. 1798/88,

- η πρόβλεψη της δυνατότητας έκδοσης ταυτότητας ομογενούς χωρίς την υποχρέωση μετακίνησης από τη χώρα για τα παιδιά των ομογενών, που γεννιούνται στην Ελλάδα, με την τροποποίηση του άρθρου 2 της ΚΥΑ Υπ. Απόφαση 4000/3/10−πβ΄/2012,

- η διεύρυνση δικαιούχων του κατασκηνωτικού προγράμματος του ΕΦΚΑ με την απόφαση 158/6.4.2023 του ΔΣ του ΕΦΚΑ, η οποία εγκρίθηκε από το υπουργείο Εργασίας (Φ. 43000/48590/12.5.2023), με την οποία περιλαμβάνονται πλέον στους δικαιούχους της κατασκηνωτικής παροχής -πέρα από τα τέκνα ενεργών ασφαλισμένων- τόσο τα παιδιά των συνταξιούχων ασφαλισμένων, όσο και οι ασφαλισμένοι, λόγω θανάτου του γονέα τους, ανήλικοι 6-16 ετών.

- η διασφάλιση δωρεάν πρόσβασης όλων των μαθητών/τριών σε μουσεία και αρχαιολογικούς χώρους με την έκδοση νέας Υ.Α. (αριθμ. 522555, ΦΕΚ 5058/Β/1.11.2021), που προέβλεψε εξαίρεση από την καταβολή αντιτίμου για την είσοδο σε αρχαιολογικούς χώρους και μουσεία όλων των εκπαιδευομένων κατά τις εκπαιδευτικές επισκέψεις σχολείων και ιδρυμάτων της Α΄ βάθμιας, Β΄ βάθμιας και Γ΄ βάθμιας εκπαίδευσης.
Περαιτέρω κομβικές παρεμβάσεις για την κατοχύρωση των δικαιωμάτων των παιδιών έχουν υλοποιηθεί σε όλο το φάσμα της ΔΣΔΠ, αυτά τα χρόνια όπως, ενδεικτικά σε θεματικές όπως:

- η πρόληψη και αντιμετώπιση περιστατικών κακοποίησης παιδιών και η αποτροπή της δευτερογενούς θυματοποίησής τους,

- η προστασία των δικαιωμάτων των παιδιών που έρχονται σε σύγκρουση με τον νόμο και τα ζητήματα ποινικής και σωφρονιστικής μεταχείρισης ανηλίκων,

- η αντιμετώπιση παραβιάσεων των δικαιωμάτων των παιδιών με αναπηρίες και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες στη γενική εκπαίδευση και τα ιδιωτικά σχολεία,

- η πρόσβαση και πλήρης εκπαιδευτική ένταξη και συμμετοχή μαθητριών και μαθητών και τα ζητήματα παρακολούθησης σχολικής διαρροής,

- η εισαγωγή συνεκτικού μαθήματος σεξουαλικής αγωγής στο εκπαιδευτικό πρόγραμμα για την πρόληψη της σεξουαλικής κακοποίησης παιδιών, την προστασία της υγείας τους και την αποδόμηση βλαπτικών στερεοτύπων,

- τα ζητήματα προδιαγραφών λειτουργίας κέντρων μελέτης και summer camps,

- η μεταρρύθμιση του οικογενειακού δικαίου και η προώθηση της συνεργασίας μεταξύ των ασκούντων τη γονική μέριμνα στην εκπαίδευση,

- η αποϊδρυματοποίηση και η προστασία δικαιωμάτων των παιδιών που διαβιούν (δυστυχώς) σε ιδρύματα,

- τα θέματα εναλλακτικής φροντίδας των παιδιών που στερούνται οικογενειακής προστασίας,

- τα ζητήματα εκπαιδευτικής ένταξης και συνθηκών διαβίωσης παιδιών προσφυγικής/μεταναστευτικής προέλευσης,

- η προστασία της εικόνας και ιδιωτικότητας των παιδιών στα ΜΜΕ και το διαδίκτυο,
- η προστασία δικαιωμάτων ανήλικων καταναλωτών,
- η υποστήριξη ευάλωτων οικογενειών (λ.χ. πολυτέκνων) ή πληθυσμών (λ.χ. ρομά) κ.ά..
- η κύρωση του Προαιρετικού Πρωτοκόλλου της ΔΣΔΠ, αναφορικά με τη διαδικασία επικοινωνίας (Optional Protocol on a Communications Procedure-OPIC).
Στο ίδιο πλαίσιο, δημοσιεύθηκαν εκθέσεις και πορίσματα σε μεγάλο εύρος των δικαιωμάτων των παιδιών, όπως:

- Η ειδική έκθεση για την εναλλακτική φροντίδα ευάλωτων παιδιών και την υποστήριξη οικογενειών
-Η ειδική έκθεση για τα δικαιώματα των παιδιών που μετακινούνται στην Ελλάδα
- Το πόρισμα για την καθυστέρηση λειτουργίας της δομής προστασίας ανήλικων θυμάτων «Σπίτι του Παιδιού»
- Το πόρισμα για την εκπαιδευτική ένταξη των παιδιών που διαβιούν σε δομές του Υπουργείου Μετανάστευσης και Ασύλου
- Το πόρισμα για τα προσκόμματα στην εκπαιδευτική ένταξη μαθητριών/μαθητών με αναπηρία ή και ειδικές εκπαιδευτικές ανάγκες
- Το πόρισμα ως προς την παραβίαση δικαιωμάτων των ανήλικων φιλοξενούμενων των δομών της «Κιβωτού του Κόσμου»
- Το πόρισμα για την απουσία πλαισίου και προδιαγραφών στην περίπτωση των Κέντρων Ειδικών Θεραπειών, ενώ έχει συνταχθεί και ειδική έκθεση για τη διαδικασία εκτίμησης της ηλικίας των ασυνόδευτων ανηλίκων που δεν έχει ακόμη δημοσιευθεί.