«Ο τρόπος που έρχεται ο άνθρωπος στη ζωή έχει τεράστια σημασία - Η γέννα μπορεί να γίνει γιορτή»

Φωτογραφίες: Χάρης Γκίκας

Η Σοφία Μπάρδο επέλεξε τη μαιευτική σχεδόν τυχαία, αλλά σήμερα την επιλέγει καθημερινά με απόλυτη συνείδηση. Ως ανεξάρτητη μαία τα τελευταία πέντε χρόνια, βλέπει από κοντά το πρόβλημα της υπερβολικής ιατρικοποίησης της γέννας στην Ελλάδα, όπου 7 στις 10 γυναίκες χρειάζονται καισαρική τομή — ένα ποσοστό που, όπως εξηγεί, δεν εξηγείται παρά μόνο με τον παράγοντα της μαιευτικής βίας. Παράλληλα, βλέπει και τη δυνατότητα αλλαγής: γέννες σε περιβάλλον σεβασμού και αγάπης, όπου οι γυναίκες κρατούν τον έλεγχο και βιώνουν μια βαθιά ενδυναμωτική εμπειρία.

Η καθημερινότητά της δεν μοιάζει με κανένα σταθερό ωράριο: ραντεβού παρακολούθησης εγκυμοσύνης και λοχείας, προγεννητικές ομάδες, εθελοντική δράση στο Σπίτι Θηλασμού και την ομάδα Midwives for All, και ανά πάσα στιγμή η ετοιμότητα για έναν τοκετό — μέρα, νύχτα, Σαββατοκύριακο ή αργία. Δουλεύει με το μοντέλο του case loading, δηλαδή με συγκεκριμένες γυναίκες που παρακολουθεί σε όλη τη διαδρομή τους, από την εγκυμοσύνη μέχρι τη λοχεία και τον θηλασμό.

Αυτό που κρατά τη Σοφία σε αυτό το επάγγελμα δεν είναι η ρουτίνα, αλλά η βαθιά πεποίθηση ότι ο τρόπος που έρχεται ο άνθρωπος στη ζωή επηρεάζει την κοινωνία ολόκληρη. Με αναφορά στα λόγια του Michel Odent, επισημαίνει: «Για να αλλάξει αυτός ο κόσμος πρέπει πρώτα να αλλάξει ο τρόπος που έρχεται ο άνθρωπος στη ζωή»...

Newsbomb: Τι ήταν αυτό που σας έκανε αρχικά να διαλέξετε αυτό το επάγγελμα – και τι είναι αυτό που σας κρατάει ακόμα σε αυτό;

Σοφία Μπάρδο: Η αρχική επιλογή του επαγγέλματος ήταν τελείως τυχαία. Ως έφηβη, η πρώτη μου επιλογή ήταν η εργοθεραπεία, ενώ δεν είχα ιδέα τι κάνει μια μαία. Συνειδητά το επέλεξα μετά την αποφοίτησή μου και πλέον επιλέγω το επάγγελμα αυτό καθημερινά.

Όσο περισσότερο ασχολούμαι με τη μαιευτική τόσο καταλαβαίνω το πόση μεγάλη σημασία έχει γενικότερα για την κοινωνία, ο τρόπος που έρχεται ο άνθρωπος στη ζωή, και δεν εννοώ το αν θα γεννηθεί κολπικά ή με καισαρική. Εννοώ το αν θα γεννηθεί σε ένα περιβάλλον όπου επικρατεί το στρες και ο πανικός ή σε ένα περιβάλλον που επικρατεί ο σεβασμός και η αγάπη. Ήδη, από τη διάρκεια της εκπαίδευσής μου και κάθε μέρα μέχρι σήμερα, βλέπω πράγματα που θα έπρεπε να γίνονται διαφορετικά και απλά μου φαίνεται αυτονόητο ότι πρέπει να συνεχίσω να προσπαθώ για να τα αλλάξω, τουλάχιστον στο μέτρο που μου αναλογεί.

Αν σας ζητούσα να περιγράψετε «μια μέρα στη δουλειά σας» σε κάποιον που δεν ξέρει τίποτα για το αντικείμενο, τι θα του λέγατε;

Τα τελευταία 5 χρόνια δουλεύω κυρίως ως ανεξάρτητη μαία, το οποίο σημαίνει ότι δεν έχω κυλιόμενο ωράριο με βάρδιες, όπως έχουν μαίες που εργάζονται σε μαιευτήρια. Συνήθως η μέρα μου έχει προγραμματισμένα ραντεβού παρακολούθησης εγκυμοσύνης, λοχείας και θηλασμού τα οποία γίνονται στο χώρο της γυναίκας ή στο χώρο μου. Παράλληλα κάνω προγεννητικές ομάδες, ομάδες υποστήριξης θηλασμού και λοχείας σε εθελοντικό και μη επίπεδο. Είμαι μέρος της μαιευτικής ομάδας Midwives for All και εθελόντρια στο σύλλογο Σπίτι Θηλασμού.

Τα τελευταία 2 χρόνια ασχολούμαι εντατικά με το πρόγραμμα Prematuritas, ένα πρόγραμμα προαγωγής του θηλασμού στα πρόωρα βρέφη που απευθύνεται σε γονείς και επαγγελματίες υγείας, ως εθελόντρια στο Σπίτι Θηλασμού και σε συνεργασία με το Ηλιτόμηνον. Το ωράριο μου είναι διάχυτο μέσα στη μέρα και τις περισσότερες μέρες υπερβαίνει τις 8 ώρες αν λάβουμε υπόψη και τις εθελοντικές δράσεις. Φυσικά, ανα πάσα στιγμή, μέρα ή νύχτα, Σαββατοκύριακο ή αργία, μπορεί να κληθώ σε κάποιο τοκετό σε μαιευτήριο ή στο σπίτι.

Δουλεύω με το μοντέλο του case loading, δηλαδή έχω συγκεκριμένα περιστατικά άμεσης συνεργασίας με τις γυναίκες που έχω αναλάβει και παρακολουθώ στην εγκυμοσύνη, τη γέννα και τη λοχεία τους. Αυτό το εντατικό ωράριο και το να είσαι σε επιφυλακή 24/7 είναι ο λόγος που οι ανεξάρτητες μαίες δουλεύουμε κατά βάση σε ομάδες.

Τέλος, ένα μεγάλο κομμάτι της μέρας μου καταλαμβάνεται από την επικοινωνία με τις συνεργάτιδες μαίες, τους γιατρούς και άλλους επαγγελματίες περιγεννητικής υγείας που είναι απαραίτητη για την ολιστική παρακολούθηση των περιστατικών και για τη διασφάλιση του σεβασμού στο πλάνο φροντίδας της κάθε γυναίκας. Όπως καταλαβαίνεις, η μέρα μου μπορεί να ξεκινήσει πίσω από ένα laptop απαντώντας σε email και να καταλήξει παίρνοντας τη βαλίτσα με τον εξοπλισμό μου και τρέχοντας σε μια γέννα.

Ποια θεωρείτε τα μεγαλύτερα πλεονεκτήματα και ποια τα πιο δύσκολα ή σκοτεινά σημεία της δουλειάς σας, όπως τα ζείτε στην πράξη;

Θα ξεκινήσω από τα δύσκολα. Ζούμε σε μια χώρα με ένα από τα υψηλότερα ποσοστά καισαρικών και προκλήσεων στον κόσμο. 7 στις 10 γυναίκες στην Ελλάδα χρειάζονται χειρουργείο για να γεννήσουν το παιδί τους. Θα ήταν αντίστοιχο με 7 στους 10 ανθρώπους να χρειάζονται by pass για να λειτουργήσει η καρδιά τους. Το πρόβλημα δεν βρίσκεται στην καισαρική τομή καθε αυτή, για της οποίας την ύπαρξη είμαστε ευγνώμονες, αλλά στην εφαρμογή της για λόγους που δεν έχουν σχέση με καμία κλινική αναγκαιότητα.

Οι λόγοι που συμβαίνει αυτό είναι πολλοί και κυρίως έχουν να κάνουν με το ότι είναι μια πολύ πιο σύντομη διαδικασία, αλλά για μένα, αυτό το ποσοστό δεν εξηγείται παρά μόνο αν λάβουμε υπόψη τον παράγοντα της μαιευτικής βίας. Οι γυναίκες στην Ελλάδα τις περισσότερες φορές ωθούνται σε έναν προγραμματισμένο τοκετό, κατά τη διάρκεια του οποίου τους αφαιρείται ο οποιοσδήποτε έλεγχος. Η συναίνεσή τους είτε δεν λαμβάνεται καθόλου είτε λαμβάνεται μετά από έμμεσο ή άμεσο εξαναγκασμό και ελλιπή ενημέρωση.

Στη χώρα μας οι περισσότερες γυναίκες δεν γνωρίζουν καν ότι μπορούν να έχουν επιλογές. Ο πραγματικός διαχωρισμός δεν είναι κολπικός τοκετός έναντι καισαρικής τομής, αλλά ο τοκετός με σεβασμό στις ανάγκες και τις επιθυμίες της γυναίκας ή όχι. Έχω δει αρκετές φορές, και κατά τη διάρκεια της εκπαίδευσής μου, να προτείνονται κλινικές πράξεις που απέχουν όσο ο βορράς από το νότο από αυτό που λέμε επιστημονικά τεκμηριωμένη μαιευτική/ιατρική.

Ο όρος επιστημονικά τεκμηριωμένη πρακτική συμπεριλαμβάνει 3 ισάξιους παράγοντες για να είναι ολοκληρωμένος: την επιστημονική γνώση, την εμπειρία του επαγγελματία υγείας και την επιθυμία της γυναίκας. Ωστόσο, η γέννα μπορεί να είναι μια γιορτή. Έχω τη τύχη και τη τιμή να έχω βρεθεί σε γέννες στο σπίτι ή στο μαιευτήριο και να δω τη μεταμόρφωση που συμβαίνει στις γυναίκες όταν τους δίνεται ο χώρος και ο σεβασμός να έχουν αυτές τον έλεγχο της γέννας του παιδιού τους. Η εμπειρία αυτή δεν είναι ενδυναμωτική μόνο για τις γυναίκες αλλά για ολόκληρη την οικογένεια, ακόμη και για μας που γινόμαστε μάρτυρες αυτής της στιγμής.

Θεωρώ ότι όσοι περισσότεροι άνθρωποι έρχονται στη ζωή σε τέτοιο περιβάλλον σύνδεσης και αγάπης τόσο η κοινωνία μας θα ανθίζει. Το μεγαλύτερο πλεονέκτημα της δουλειάς μου λοιπόν θα έλεγα ότι είναι η ηθική ανταμοιβή του να μπορείς να προσφέρεις και να δημιουργείς αυτό το χώρο και το περιβάλλον για μια νέα οικογένεια από την εγκυμοσύνη ως τη λοχεία και το θηλασμό. Αυτό το συναίσθημα είναι ανεκτίμητο! Και θα έκλεινα με τα λόγια του Michel Odent γάλλου μαιευτήρα-γυναικολόγου: «Για να αλλάξει αυτός ο κόσμος πρέπει πρώτα να αλλάξει ο τρόπος που έρχεται ο άνθρωπος στη ζωή.»

Ποια είναι η πιο ιδιαίτερη ή απρόσμενη εμπειρία που σας έχει τύχει στη δουλειά – ένα περιστατικό που θυμάστε και σήμερα;

Όπως είπα και πριν, η δουλειά μας έχει κυρίως απρόσμενες εμπειρίες. Αυτό που μου έρχεται τώρα στο μυαλό, ίσως επειδή είναι και πιο πρόσφατο, αλλά κυρίως επειδή δεν ήταν στο πλάνο τοκετού της γυναίκας, είναι ένα περιστατικό που συνέβη πριν λίγους μήνες.

Βρισκόμουν σε ένα προγραμματισμένο ραντεβού στο σπίτι μιας γυναίκας για την τυπική παρακολούθηση των τελευταίων εβδομάδων. Κατά τη διάρκεια του ραντεβού, ξεκίνησε η γέννα και παρότι η γυναίκα είχε στο πλάνο της να γεννήσει στο μαιευτήριο, και ενώ τα πράγματα όντως εξελίσσονταν αρκετά γρήγορα, αποφάσισε να μείνει στο σπίτι. Γέννησε στο σπίτι ένα υγιέστατο μωρό λίγη ώρα μετά.

Το απρόσμενο είναι ένα βασικό χαρακτηριστικό της γέννας, η οποία μπορεί να ξεκινήσει οπουδήποτε και οποτεδήποτε, και η δουλειά μας είναι να προσαρμοζόμαστε σε αυτό ανά πάσα ώρα και στιγμή, φροντίζοντας για το καλύτερο περιγεννητικό αποτέλεσμα.

Ποιο είναι το μεγαλύτερο λάθος ή κλισέ που πιστεύει ο πολύς κόσμος για το επάγγελμά σας και δεν ισχύει στην πραγματικότητα;

Το μεγαλύτερο κλισέ που πιστεύει πολύς κόσμος για τις μαίες είναι ότι είμαστε απλώς «βοηθοί των γυναικολόγων». Στην πραγματικότητα, οι μαίες είμαστε αυτόνομοι επαγγελματίες υγείας, με δικό μας επιστημονικό αντικείμενο και καθοριστικό ρόλο στη φροντίδα της γυναίκας, του νεογνού και της οικογένειας. Η παρουσία της μαίας δεν είναι βοηθητική ή προαιρετική, αλλά ουσιαστική για την ομαλή έκβαση της περιγεννητικής περιόδου.

Ένα ακόμη κλισέ, ειδικά για τις ανεξάρτητες μαίες, είναι ότι λειτουργούμε χωρίς επιστημονικά κριτήρια ή ότι «παίρνουμε ρίσκα». Στην πραγματικότητα, η σύγχρονη μαιευτική βασίζεται στην επιστημονική τεκμηρίωση, στην έγκαιρη αναγνώριση κινδύνου και στην εξατομικευμένη φροντίδα. Τέτοιες αντιλήψεις ενισχύουν μια κουλτούρα υπερβολικής ιατρικοποίησης, όπου μια φυσιολογική λειτουργία του σώματος αντιμετωπίζεται εξαρχής ως παθολογία.

Αν ερχόταν σήμερα ένας νέος και σας έλεγε «θέλω να κάνω τη δουλειά σας», τι θα τον συμβουλεύατε – και τι θα του κρύβατε για να μην τρομάξει;

Αν ερχόταν σήμερα μια νέα ή ένας νέος και μου έλεγε «θέλω να κάνω τη δουλειά σας», θα έλεγα πρώτα να το σκεφτεί πολύ συνειδητά. Είναι σίγουρα ένα απαιτητικό επάγγελμα, αλλά ταυτόχρονα βαθιά όμορφο και ουσιαστικό. Κάθε γέννα είναι μοναδική και σε γεμίζει ενέργεια, συγκίνηση και πολλή αγάπη.

Όχι μόνο οι γέννες· κάθε γυναίκα και κάθε οικογένεια που φροντίζω και υποστηρίζω —στην εγκυμοσύνη, τον τοκετό, τη λοχεία ή τον θηλασμό— αποτελεί και για μένα μια εμπειρία ενδυνάμωσης.

Η μαιευτική είναι επάγγελμα προσφοράς. Όταν το ασκείς με αγάπη, παύει να είναι απλώς μια δουλειά και γίνεται τρόπος ζωής. Αυτό όμως είναι και η δυσκολία του: δεν έχει σταθερά ωράρια, δεν έχει πάντα πρόγραμμα, έχει πολλά απρόοπτα και συχνά περιορίζει τον προσωπικό χρόνο. Παράλληλα, ως μαία έρχεσαι κάποιες φορές αντιμέτωπη και με δύσκολες ή δυσάρεστες καταστάσεις που απαιτούν ψυχραιμία, αντοχή και επαγγελματισμό.

Θα την συμβούλευα επίσης να θυμάται πάντα ότι η φροντίδα πρέπει να είναι επιστημονικά τεκμηριωμένη, εξατομικευμένη και με απόλυτο σεβασμό στις ανάγκες και τις επιλογές κάθε γυναίκας, κάθε ατόμου και κάθε νεογνού. Το επίκεντρο δεν είναι οι δικές μας απόψεις, οι προσωπικές μας πεποιθήσεις ή η ανάγκη μας για έλεγχο, αλλά η γυναίκα, το άτομο και το νεογνό που φροντίζουμε, με σεβασμό στην αυτονομία τους και στις επιλογές τους, μέσα σε ένα πλαίσιο ασφαλούς και τεκμηριωμένης φροντίδας.

Το μοντέλο φροντίδας στην μαιευτική στην Ελλάδα είναι ιατροκεντρικό και το να καταφέρεις να δράσεις ως αυτόνομη επαγγελματίας υγείας είναι ένας δύσβατος δρόμος με πολλά εμπόδια από κρατικούς θεσμούς που ακόμα δεν έχουμε ξεπεράσει. Δεν θα έκρυβα τίποτα γιατί πιστεύω ότι πρέπει κάποια/ος να επιλέξει αυτό το επάγγελμα πολύ συνειδητά.

Πώς φαντάζεστε το μέλλον του κλάδου σας τα επόμενα 5–10 χρόνια και πώς νιώθετε που εσείς είστε «μέσα» σε αυτή την εξέλιξη;

Τα επόμενα 5–10 χρόνια η μαιευτική έχει τη δυνατότητα να μετακινηθεί ακόμη πιο καθαρά προς την κατεύθυνση της αναγνώρισής της ως αυτόνομης, ισότιμης επαγγελματικής πρακτικής μέσα στο σύστημα υγείας. Η προοπτική δεν περιορίζεται στον τοκετό, αλλά αφορά τη διεύρυνση του ρόλου της μαίας σε όλο το φάσμα της γυναικείας υγείας.

Αυτό σημαίνει ενεργή παρουσία από την εφηβεία, με εκπαίδευση στη σεξουαλική και αναπαραγωγική υγεία, συνέχιση στην αναπαραγωγική ηλικία με προγεννητική φροντίδα και οικογενειακό προγραμματισμό, και επέκταση μέχρι την περιεμμηνόπαυση και εμμηνόπαυση, με υποστήριξη σε σωματικές και ψυχολογικές αλλαγές.

Η μαιευτική μπορεί να εξελιχθεί σε έναν σταθερό πυλώνα πρωτοβάθμιας φροντίδας για τις γυναίκες, με έμφαση στην πρόληψη, την εκπαίδευση και τη συνεχή υποστήριξη σε όλα τα στάδια της ζωής, όχι μόνο στην περίοδο της κύησης.

Το να είμαι μέσα σε αυτή την εξέλιξη το βιώνω ως μια διαδικασία διεκδίκησης και ταυτόχρονα εξέλιξης του ίδιου του επαγγέλματος, με στόχο μια πιο ολοκληρωμένη, αυτόνομη και συνεχόμενη μαιευτική φροντίδα για κάθε γυναίκα.

Στο τέλος της ημέρας, είστε χαρούμενη με την προσφορά σας;

Ναι, στο τέλος της ημέρας νιώθω ικανοποίηση από την προσφορά μου. Η μαιευτική είναι ένα επάγγελμα που, παρά τις δυσκολίες και τις απαιτήσεις του, προσφέρει βαθύ νόημα, γιατί είμαι παρούσα σε στιγμές ζωής που έχουν τεράστια σημασία για τη γυναίκα και την οικογένεια. Αυτό από μόνο του δίνει αξία σε ό,τι κάνω και με γεμίζει υπερηφάνεια.

Θα σκεφτόσασταν να αλλάξετε εντελώς δουλειά ή καριέρα, και γιατί;

Για να είμαι ειλικρινής, θα επέλεγα ξανά αυτό το επάγγελμα. Η μαιευτική είναι για μένα κάτι βαθιά συνειδητό και συναισθηματικά δεμένο με την ταυτότητά μου. Δεν μπορώ να φανταστώ τον εαυτό μου να ασκεί κάτι εντελώς διαφορετικό, γιατί μέσα από αυτό το αντικείμενο βρίσκω νόημα, ευθύνη και επαφή με τον άνθρωπο σε μια από τις πιο σημαντικές στιγμές της ζωής του.

Διαβάστε επίσης