Η Αθήνα διψά: Πώς οι πόλεις του κόσμου επαναχρησιμοποιούν το νερό 

Η Αθήνα - όπως οι περισσότερες μεγαλουπόλεις του κόσμου - βρίσκεται μπροστά σε μια νέα πραγματικότητα: Τη διαχείριση των υδάτινων πόρων, καθώς το νερό, είναι πλέον σαφές, πως δεν είναι ανεξάντλητο.

Οι παρατεταμένες περίοδοι ανομβρίας, οι υψηλότερες θερμοκρασίες και η αυξημένη κατανάλωση πιέζουν τα αποθέματα που υδροδοτούν το Λεκανοπέδιο και επαναφέρουν ένα ερώτημα που μέχρι πρόσφατα έμοιαζε μακρινό για μια ευρωπαϊκή πρωτεύουσα εκατομμυρίων κατοίκων: Τι γίνεται όταν το διαθέσιμο νερό δεν αρκεί; Η απάντηση που δίνουν ήδη πόλεις από τη Σιγκαπούρη μέχρι τη Βαρκελώνη δεν περιορίζεται στην αναζήτηση νέων πηγών. Αναζητούν τρόπους ώστε το νερό που ήδη διαθέτουν να μη χρησιμοποιείται μόνο μία φορά.

Υπό αυτή την έννοια, το νερό που πέφτει από τον ουρανό, το νερό που φεύγει από το ντους, ακόμη και εκείνο που καταλήγει στις εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων μπορεί να θεωρείται απόβλητο – ή πολύτιμος πόρος. Η διαφορά βρίσκεται στον τρόπο με τον οποίο έχει σχεδιαστεί μια πόλη.

Στη Σιγκαπούρη, το νερό της βροχής που πέφτει στα δύο τρίτα της έκτασης της χώρας συλλέγεται μέσα από ένα δίκτυο περίπου 8.000 χιλιομέτρων από αγωγούς, κανάλια και ποτάμια και οδηγείται σε 17 ταμιευτήρες. Στην Καταλονία λειτουργούν 24 δημόσιες εγκαταστάσεις αναγέννησης νερού, με συνολική δυνατότητα επεξεργασίας έως 140 εκατομμύρια κυβικά μέτρα τον χρόνο.

Στην Αθήνα, στα οικονομικά αποτελέσματα του 2025, που παρουσίασε τον Απρίλιο του 2026, η ΕΥΔΑΠ αναφέρει ρητά ότι έχει ενεργοποιήσει εφεδρικούς υδατικούς πόρους για να περιορίσει τον ρυθμό μείωσης των αποθεμάτων του συστήματος Μόρνου-Ευήνου. Σε συνεργασία με το κράτος έχουν τεθεί σε λειτουργία τα αντλιοστάσια της Υλίκης και γεωτρήσεις, ενώ τα μέτρα που είχαν ήδη ληφθεί πρόσθεσαν, σύμφωνα με την εταιρεία, περίπου 56 εκατομμύρια κυβικά μέτρα στο σύστημα υδροδότησης.

Το ερώτημα, λοιπόν, στο οποίο καλείται η Αθήνα να απαντήσει, ώστε να μπει στο παλμαρέ των πόλεων παγκοσμίως που έχουν ενσκήψει στο ζήτημα της διαχείρισης των υδάτινων πόρων, δεν είναι μόνο το από πού θα βρει περισσότερο νερό. Είναι και με ποιες μεθόδους το νερό που ήδη διαθέτει, θα αξιοποιείται επαναχρησιμοποιούμενο, περισσότερες από μία φορά.

Η βασική αρχή της κυκλικής διαχείρισης του νερού είναι απλή: Δεν χρειάζονται όλες οι δραστηριότητες μιας πόλης νερό κατάλληλο για πόση. Η άρδευση πάρκων, ο καθαρισμός δρόμων, ορισμένες βιομηχανικές δραστηριότητες ή άλλες αστικές χρήσεις μπορούν, υπό τις κατάλληλες τεχνικές και υγειονομικές προϋποθέσεις, να εξυπηρετούνται με ανακτημένο νερό.

Σιγκαπούρη: Η πόλη που έκανε το χρησιμοποιημένο νερό στρατηγικό πόρο

Η Σιγκαπούρη αποτελεί αυτή τη στιγμή, επίσης ένα πολύ χαρακτηριστικό διεθνές παράδειγμα βιώσιμης διαχείρισης των υδάτινων πόρων. Η εθνική υπηρεσία ύδατος PUB έχει οργανώσει την υδροδότηση γύρω από τη στρατηγική των «Four National Taps»: Νερό από τοπικές λεκάνες συλλογής, εισαγόμενο νερό, ανακτημένο νερό NEWater και αφαλατωμένο θαλασσινό νερό.

Το NEWater παράγεται από χρησιμοποιημένο νερό το οποίο έχει υποστεί προηγμένη επεξεργασία. Η επιλογή αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια χώρα με περιορισμένη έκταση και ελάχιστους φυσικούς υδατικούς πόρους.

Σύμφωνα με την PUB, μάλιστα, η Σιγκαπούρη καταναλώνει σήμερα περίπου 440 εκατομμύρια γαλόνια νερού την ημέρα, ενώ η συνολική ζήτηση αναμένεται σχεδόν να διπλασιαστεί έως το 2065. Η υπηρεσία εκτιμά ότι τότε περίπου τα δύο τρίτα της ζήτησης θα προέρχονται από τον μη οικιακό τομέα. Γι' αυτό η επαναχρησιμοποίηση του νερού στη Σιγκαπούρη δεν αντιμετωπίζεται ως λύση έκτακτης ανάγκης αλλά ως μόνιμος πυλώνας της υδατικής ασφάλειας της χώρας.

Η Σιγκαπούρη συλλέγει τη βροχή από τα δύο τρίτα της χώρας

Η διαχείριση του βρόχινου νερού στη Σιγκαπούρη θεωρείται εντυπωσιακή. Σύμφωνα με την PUB, η βροχή που πέφτει στα δύο τρίτα της συνολικής έκτασης της Σιγκαπούρης συλλέγεται μέσω ποταμών, καναλιών και αποστραγγιστικών δικτύων και καταλήγει σε 17 ταμιευτήρες.

Η χώρα έχει δύο χωριστά δίκτυα: Ένα για το βρόχινο νερό και ένα υπόγειο αποχετευτικό σύστημα που μεταφέρει το χρησιμοποιημένο νερό στις εγκαταστάσεις ανάκτησης. Με αυτόν τον διαχωρισμό προστατεύεται η ποιότητα του νερού που συλλέγεται από τις αστικές επιφάνειες. Το δίκτυο συλλογής βρόχινου νερού στη Σιγκαπούρη, συνολικά, φτάνει περίπου τα 8.000 χιλιόμετρα, σύμφωνα με την PUB.

Το αποτέλεσμα είναι μια πολύ στοχευμένη αντίληψη για τη διαχείριση των υδάτων: Η βροχή δεν είναι απλώς νερό που πρέπει να απομακρυνθεί γρήγορα για να μην πλημμυρίσει η πόλη. Είναι νερό που πρέπει, όπου είναι δυνατόν, να συλλεχθεί και να αποθηκευτεί.

Σιγκαπούρη: Το φράγμα που υποστηρίζει τρεις σκοπούς ταυτόχρονα

Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι το Marina Barrage, το φράγμα που υποστηρίζει τρεις στόχους ταυτόχρονα. Όπως εξηγεί η PUB, το φράγμα κατασκευάστηκε στις εκβολές του Marina Channel και δημιούργησε τον 15ο ταμιευτήρα της Σιγκαπούρης – και τον πρώτο στην καρδιά της πόλης. Η λεκάνη συλλογής του καλύπτει 10.000 εκτάρια και η υποδομή εξυπηρετεί ταυτόχρονα τρεις σκοπούς: Υδροδότηση, αντιπλημμυρική προστασία και αναψυχή.

Το έργο, δηλαδή, μπορεί ταυτόχρονα να περιορίζει τον πλημμυρικό κίνδυνο και να συγκρατεί νερό για τις περιόδους ξηρασίας, ενώ παράλληλα εντάσσεται στη ζωή της πόλης ως χώρος αναψυχής για τους πολίτες της.

Βαρκελώνη: Όταν η ξηρασία επιταχύνει την επαναχρησιμοποίηση

Η Καταλανική Υπηρεσία Υδάτων, η Agència Catalana de l'Aigua (ACA), περιγράφει ως «αναγεννημένο» το νερό που έχει ήδη καθαριστεί σε μονάδα επεξεργασίας λυμάτων και στη συνέχεια υποβάλλεται σε πρόσθετη επεξεργασία. Σύμφωνα με την ACA, χρησιμοποιείται για άρδευση γεωργικών εκτάσεων και χώρων πρασίνου, καθαρισμό δρόμων, βιομηχανική ψύξη, αναψυχή, ενίσχυση υδροφορέων και περιβαλλοντικές χρήσεις. Αυτό σημαίνει πως το νερό δεν ολοκληρώνει τον κύκλο ζωής του μετά την πρώτη χρήση, αλλά αξιοποιείται εκ νέου για έναν δεύτερο - ενδεχομένως και άλλους.

Η ACA έχει εντάξει την αναγέννηση νερού και την αφαλάτωση στους λεγόμενους «μη συμβατικούς υδατικούς πόρους». Σύμφωνα με τα στοιχεία της υπηρεσίας, σε περιόδους ξηρασίας, οι μη συμβατικοί πόροι έχουν καλύψει το 45%-50% της ζήτησης νερού στις εσωτερικές λεκάνες της Καταλονίας.

Η περιοχή διαθέτει πλέον 24 δημόσιες εγκαταστάσεις αναγέννησης νερού, οι οποίες μπορούν συνολικά να επεξεργαστούν έως 140 εκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως.

Το νερό του ποταμού Λιοβρεγάτ χρησιμοποιείται ξανά

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το σύστημα του ποταμού Λιοβρεγάτ (Llobregat), που τροφοδοτεί την ευρύτερη μητροπολιτική περιοχή της Βαρκελώνης. Από το 2023, όπως αναφέρει η ACA, ανακτημένο νερό από την εγκατάσταση επεξεργασίας του Llobregat μεταφέρεται ανάντη, δηλαδή προς την πλευρά της πηγής, αντίθετα από τη φορά της φυσικής ροής και διοχετεύεται στον ποταμό στην περιοχή Molins de Rei/Sant Vicenç dels Horts.

Σκοπός είναι να αυξηθεί η διαθέσιμη ποσότητα νερού στον ποταμό. Περίπου ένα χιλιόμετρο χαμηλότερα, το νερό μπορεί να αντληθεί και να περάσει από τη διαδικασία παραγωγής πόσιμου νερού. Η λογική είναι εξαιρετικά ενδιαφέρουσα: Το χρησιμοποιημένο νερό καθαρίζεται, επιστρέφει στο φυσικό υδατικό σύστημα και μπορεί στη συνέχεια, μετά την απαιτούμενη επεξεργασία, να ξαναμπεί στον κύκλο της ύδρευσης.

Μάλιστα, σύμφωνα με τα στοιχεία της ACA που επικαιροποιήθηκαν τον Ιανουάριο του 2026, το νερό του Llobregat –στο οποίο περιλαμβάνεται και το ανακτημένο νερό που εισάγεται στον ποταμό– μπορεί να αποτελεί σημαντικό μέρος της παραγωγής πόσιμου νερού της μητροπολιτικής περιοχής της Βαρκελώνης.

Η ιδέα της αξιοποίησης νερού που σήμερα δεν χρησιμοποιείται για ύδρευση δεν είναι εντελώς ξένη στην Αθήνα. Η ΕΥΔΑΠ, σε συνεργασία με τον Δήμο Χαλανδρίου, συμμετείχε στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα CULTURAL HIDRANT, για την αξιοποίηση νερού του ρωμαϊκού Αδριάνειου Υδραγωγείου. Πρόκειται για έργο μικρής κλίμακας, σε σχέση με τον σχεδιασμό και την υλοποίηση σε Σιγκαπούρη και Βαρκελώνη, αλλά η φιλοσοφία είναι ίδια: Το νερό από το αρχαίο υδραγωγείο που λειτουργεί σε μεγάλο βαθμό «κανονικά», συλλέγεται και αξιοποιείται για άρδευση δημόσιων χώρων.

Τα έξυπνα δίκτυα «βρίσκουν» το νερό που χάνεται

Η τρίτη μεγάλη κατεύθυνση προς τη βιώσιμη διαχείριση του νερού είναι η ψηφιοποίηση των δικτύων.

Στη Σιγκαπούρη, η PUB βρίσκεται στην πρώτη φάση εγκατάστασης περίπου 300.000 έξυπνων υδρομετρητών σε κατοικίες και επαγγελματικά ακίνητα. Οι μετρητές καταγράφουν αυτόματα την κατανάλωση αρκετές φορές την ημέρα και μπορούν να ειδοποιούν τους χρήστες για ασυνήθιστη κατανάλωση και πιθανές διαρροές.

Συμπερασματικά, πέρα από τη διαθεσιμότητα νερού στους ταμιευτήρες που υδροδοτούν την πρωτεύουσα, η συλλογή του νερού της βροχής από σημεία που σήμερα χάνεται, ο εντοπισμός και η αποκατάσταση μιας διαρροή που μπορεί να εντοπιστεί εγκαίρως, το ανακτημένο νερό που μπορεί να ποτίσει ένα πάρκο και το νερό που χρησιμοποιήθηκε μία φορά αλλά είναι δυνατόν να αποκτήσει δεύτερη ζωή, μπορούν να συμβάλλουν προς τη λύση του προβλήματος της λειψυδρίας.

Μπορεί κάποιος να πει ως η επόμενη μεγάλη πηγή νερού δεν χρειάζεται πάντοτε να ανακαλυφθεί ή και πως η βιώσιμη διαχείριση των υδάτων δεν σημαίνει αυτομάτως περιορισμό της χρήσης του στον δημόσιο και τον ιδιωτικό χώρο. Η σύγχρονη τεχνολογία και αντίληψη, μπορούν να δώσουν λύσεις που κάνουν τη ζωή στην πόλη του αύριο βιώσιμη.