Επιστήμονες καταγράφουν για πρώτη φορά ένα επεισόδιο διαστολής του θαλάσσιου πυθμένα στον Ινδικό

Οι μεσοωκεάνιες κορυφογραμμές σηματοδοτούν τις περιοχές όπου ο θαλάσσιος πυθμένας διαχωρίζεται και η Γη σχηματίζει νέο φλοιό. Σε αυτά τα σημεία, μεγάλες τεκτονικές δυνάμεις ανοίγουν ρωγμές και επιτρέπουν στο μάγμα να ανεβαίνει από βαθιά στρώματα, δημιουργώντας έτσι νέο θαλάσσιο πυθμένα και μεταβάλλοντας την υποθαλάσσια γεωγραφία. Αυτή η δραστηριότητα, αόρατη από την επιφάνεια, είναι καθοριστική για την κατανόηση του τρόπου με τον οποίο ανανεώνεται ο ωκεανός και πώς κατανέμονται οι σεισμοί και τα ηφαίστεια στον πλανήτη.

Μια διεθνής ομάδα επιστημόνων κατάφερε να τεκμηριώσει για πρώτη φορά και με άμεσο τρόπο ένα επεισόδιο διαστολής του θαλάσσιου πυθμένα στον Νότιο Ινδικό Ωκεανό. Η μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature συγκεντρώνει πρωτότυπα δεδομένα σχετικά με τη συμπεριφορά του φλοιού σε μια ενεργή ωκεάνια κορυφογραμμή και αποκαλύπτει άγνωστες πτυχές της εσωτερικής δυναμικής της Γης.

Η ωκεάνια κορυφογραμμή είναι μια υποθαλάσσια οροσειρά που εκτείνεται σε μεγάλες αποστάσεις στον πυθμένα της θάλασσας. Σχηματίζεται εκεί όπου δύο τεκτονικές πλάκες απομακρύνονται η μία από την άλλη, επιτρέποντας στο μάγμα να ανέβει από το εσωτερικό της Γης, να κρυώσει και να δημιουργήσει νέο ωκεάνιο φλοιό. Αυτή η διαδικασία ανανεώνει τον πυθμένα της θάλασσας και διαμορφώνει τη δομή του ωκεανού με την πάροδο του χρόνου.

Στις 26 Απριλίου 2024, ένα σύστημα παρακολούθησης που τοποθετήθηκε από την επιστημονική ομάδα πάνω από έναν τομέα της κορυφογραμμής του Νοτιοανατολικού Ινδικού Ωκεανού, κοντά στο νησί του Άμστερνταμ, κατέγραψε την αρχή ενός ασυνήθιστου επεισοδίου: μια σειρά δονήσεων που διέσχισαν τον βυθό της θάλασσας για αρκετά χιλιόμετρα. Το γεγονός ξεκίνησε με μικρούς σεισμούς που κινήθηκαν γρήγορα κατά μήκος του άξονα της κορυφογραμμής, ακολουθούμενοι από πιο έντονες κινήσεις, ισοδύναμες με μέτριους σεισμούς.

Σύμφωνα με τα δεδομένα της μελέτης, το έδαφος της υποθαλάσσιας κοιλάδας κατέβηκε έως και 4,2 μέτρα σε λιγότερο από μία εβδομάδα και απομακρύνθηκε πλευρικά κατά περισσότερο από ένα μέτρο. Οι συγγραφείς εξηγούν ότι το φαινόμενο αυτό οφείλεται στην ξαφνική απώλεια μάγματος από έναν θάλαμο που βρίσκεται κάτω από τον πυθμένα της θάλασσας, γεγονός που άνοιξε μεγάλες ρωγμές, τις λεγόμενες «φλέβες», κατά μήκος της κορυφογραμμής. Μέσω αυτών των ρωγμών, περίπου 160 εκατομμύρια κυβικά μέτρα λάβας αναδύθηκαν και σχημάτισαν νέα στρώματα στον πυθμένα του ωκεανού σε μόλις 16 ημέρες.

Η έρευνα επισημαίνει ότι το μεγαλύτερο μέρος της μετατόπισης των ρηγμάτων που περιβάλλουν την κοιλάδα συνέβη χωρίς να προκαλέσει αισθητούς σεισμούς, κάτι που ονομάζεται «ασεισμική ολίσθηση». Σύμφωνα με το μοντέλο της ομάδας, μόνο το ένα τέταρτο της συνολικής κίνησης συνοδεύτηκε από ανιχνεύσιμους σεισμούς, ενώ το υπόλοιπο αντιστοιχεί σε μια αργή πρόοδο που προκλήθηκε από την κίνηση του μάγματος.

Αυτά τα ευρήματα προσφέρουν μια πιθανή εξήγηση για τον χαμηλό αριθμό σεισμών σε πολλά ρήγματα που βρίσκονται στον πυθμένα του ωκεανού, καθώς, παρά το γεγονός ότι μετακινούν τεράστια τμήματα του φλοιού κατά τη διάρκεια εκατομμυρίων ετών, δεν προκαλούν πάντα εμφανείς δονήσεις.

«Η μεγάλης κλίμακας ολίσθηση χωρίς σεισμούς, που προκαλείται από μαγματικές διεργασίες, θα μπορούσε να είναι ο κύριος μηχανισμός μέσω του οποίου τα κανονικά ρήγματα των ωκεάνιων κορυφογραμμών συσσωρεύουν μετατόπιση, κάτι που θα εξηγούσε το γνωστό σεισμικό έλλειμμα τους», καταλήγει η επιστημονική μελέτη.