Explainer: Γιατί οι καρχαρίες στην Αυστραλία είναι επιθετικοί - Ο ρόλος των... λυμάτων

Οι τέσσερις επιθέσεις καρχαριών σε λιγότερο από 48 ώρες στη Νέα Νότια Ουαλία της Αυστραλίας προκάλεσαν σοκ και ανησυχία.

Οι αρχές κάλεσαν τους πολίτες να αποφύγουν τη θάλασσα και να προτιμήσουν… την πισίνα της γειτονιάς τους. Μια σύσταση που οι κάτοικοι του Σίδνεϊ έχουν ξανακούσει, όχι όμως για καρχαρίες, αλλά για ρυπασμένα νερά μετά από έντονες βροχοπτώσεις. Το ερώτημα που προέκυψε είναι αν το παρωχημένο σύστημα αποχέτευσης της πόλης μπορεί να συνδέεται με την «πρωτοφανή» συχνότητα επιθέσεων.

Οι ειδικοί δίνουν σύνθετες απαντήσεις.

Τι γνωρίζουμε για τις επιθέσεις

Τα περιστατικά σημειώθηκαν στις 18, 19 και 20 Ιανουαρίου σε παραλίες του Σίδνεϊ, όπως το Vaucluse, το Dee Why και το Manly, καθώς και στη μεσοβόρεια ακτή της πολιτείας.

Η υπουργός Πρωτογενούς Βιομηχανίας και Περιφερειακής Ανάπτυξης της ΝΝΟ, Τάρα Μοριάρτι, χαρακτήρισε τη συχνότητα των επιθέσεων «άνευ προηγουμένου». Σύμφωνα με την ανάλυση της δρα Έιμι Σμούδι από το αρμόδιο τμήμα, πιθανότεροι δράστες ήταν καρχαρίες ταύροι, είδος που προτιμά θερμοκρασίες άνω των 19 βαθμών Κελσίου και εμφανίζεται μαζικά στο Σίδνεϊ από τον Οκτώβριο, με κορύφωση τον Ιανουάριο και τον Φεβρουάριο.

Οι επιστήμονες μιλούν για μια «τέλεια καταιγίδα» παραγόντων: περισσότεροι λουόμενοι το καλοκαίρι, αυξημένες θερμοκρασίες λόγω της κλιματικής αλλαγής και θολά νερά μετά από καταιγίδες.

Το Σαββατοκύριακο πριν τις επιθέσεις, σε ορισμένες περιοχές έπεσαν πάνω από 50 χιλιοστά βροχής μέσα σε λίγες ώρες. Τα νερά αυτά παρασύρουν υφάλμυρο νερό από εκβολές ποταμών στη θάλασσα, συνθήκη ιδανική για τους καρχαρίες ταύρους που κυνηγούν με χαμηλή ορατότητα. Παράλληλα, τα θρεπτικά συστατικά ευνοούν το πλαγκτόν, το οποίο προσελκύει μικρά ψάρια και, τελικά, θηρευτές.

Ο ρόλος της αποχέτευσης

Ο καθηγητής Ίαν Ράιτ, επιστήμονας υδάτων στο Πανεπιστήμιο Δυτικού Σίδνεϊ και πρώην στέλεχος της Sydney Water, απαντά χωρίς περιστροφές: «Ναι, παίζει ρόλο, όχι τον μόνο, αλλά παίζει».

Όπως λέει, ο συνδυασμός έντονης βροχόπτωσης, ζεστών νερών και κακής ποιότητας νερού δημιουργεί τις ιδανικές συνθήκες. Το σύστημα αποχέτευσης του Σίδνεϊ είναι μοναδικό στην Αυστραλία, καθώς βασίζεται κυρίως σε πρωτοβάθμια επεξεργασία, αφαιρώντας μόνο τα στερεά πριν απορρίψει τα λύματα στον ωκεανό. Σε άλλες πόλεις εφαρμόζεται δευτεροβάθμια επεξεργασία που μειώνει οργανικά φορτία και θρεπτικά συστατικά.

Το πρόβλημα επιτείνεται από το γηρασμένο δίκτυο σωληνώσεων και εγκαταστάσεων, ορισμένων από τον 19ο αιώνα, που αδυνατεί να ανταποκριθεί σε ακραία καιρικά φαινόμενα. Σε τέτοιες συνθήκες, υπερχειλίσεις λυμάτων και όμβριων υδάτων μπορούν να καταλήξουν στη θάλασσα. «Η αστική απορροή συχνά μετατρέπεται σε αραιωμένα λύματα, με αυξημένα βακτήρια», σημειώνει ο Ράιτ.

Η ειδικός στη συμπεριφορά καρχαριών Βικτόρια Καμιλιέρι-Ας επιβεβαιώνει ότι η σχέση είναι έμμεση. Τα θρεπτικά στοιχεία στα νερά μετά από καταιγίδες τροφοδοτούν μικροοργανισμούς, οι οποίοι προσελκύουν ψάρια και στη συνέχεια μεγαλύτερους θηρευτές. «Είναι πιθανό, και οι καρχαρίες ταύροι είναι γνωστό ότι παραμένουν κοντά σε περιοχές με λύματα και σε άλλες χώρες», λέει.

Τα βαθιά θαλάσσια εκβολικά

Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του Σίδνεϊ είναι και τα βαθιά θαλάσσια εκβολικά, αγωγοί μήκους 2 έως 4 χιλιομέτρων που διοχετεύουν το 80% των λυμάτων ανοιχτά από τα εργοστάσια Malabar, Bondi και North Head. Έκθεση της Sydney Water τον Αύγουστο του 2025 απέδωσε την εμφάνιση των λεγόμενων «μπαλών αποβλήτων» στις παραλίες σε συνδυασμό έντονων βροχών και συσσώρευσης λιπών στο Malabar.

Ο καθηγητής Ρόμπερτ Χάρκορτ θεωρεί υπερβολικό να συνδεθούν άμεσα οι εκβολές με τις επιθέσεις, καθώς η διαδικασία που προσελκύει θαλάσσια ζωή έχει μεταφερθεί μακριά από τις ακτές. Ο ίδιος ο Ράιτ συμφωνεί ότι δεν υπάρχει άμεση σύνδεση. Ωστόσο, η ωκεανογράφος δρα Κολέτ Κέρι από το Πανεπιστήμιο της ΝΝΟ επισημαίνει ότι οι τρέχουσες συνθήκες μπορεί να αλλάζουν τα δεδομένα. Το Ανατολικό Αυστραλιανό Ρεύμα είναι θερμότερο κατά περίπου τρεις βαθμούς και παραμένει κοντά στις ακτές, παγιδεύοντας τα θρεπτικά, υφάλμυρα νερά και πιθανώς και τα λύματα κοντά στις παραλίες, αντί να διασκορπίζονται.

Τι παραμένει άγνωστο

Η Sydney Water αποφεύγει να συνδέσει άμεσα τις επιθέσεις με το δίκτυό της. Η αρμόδια υπουργός Ρόουζ Τζάκσον προειδοποιεί να μην απλοποιείται το ζήτημα, τονίζοντας ότι οι επιθέσεις παραμένουν σπάνιες, παρά τις συχνές βροχοπτώσεις.

Υπενθυμίζει, πάντως, ότι βρίσκεται σε εξέλιξη δεκαετές πρόγραμμα αναβάθμισης ύψους 34 δισ. δολαρίων.

Για τους επιστήμονες, το συμπέρασμα είναι πιο πρακτικό. Όπως λέει ο Ίαν Ράιτ, οι προειδοποιήσεις για κακή ποιότητα νερού και για καρχαρίες πλέον συμπίπτουν. «Αν το νερό φαίνεται ύποπτο ή μυρίζει περίεργα, μην μπαίνετε. Δεν είναι μόνο ο κίνδυνος μόλυνσης. Μπορεί να γίνετε και λεία».

*Με πληροφορίες από τον Guardian