Explainer: Θα μπλοκάρουν οι Χούθι το Στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ; - Το πέρασμα που «καίει» την Ευρώπη
Ο «πόλεμος των θαλασσών»: Πώς οι Χούθι μπορούν να μπλοκάρουν την Ερυθρά Θάλασσα
Φωτογραφία αρχείου από το Στενό του Ορμούζ, ένα νευραλγικό σημείο για τον παγκόσμιο ενεργειακό εφοδιασμό
Snapshot
- Οι Χούθι, σύμμαχοι του Ιράν, απειλούν να μπλοκάρουν το στενό Μπαμπ ελ
- Μαντέμπ, μια κρίσιμη θαλάσσια δίοδο για την Ευρώπη και το παγκόσμιο εμπόριο.
- Η διατάραξη της ναυσιπλοΐας στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ θα πλήξει τις ευρωπαϊκές ενεργειακές προμήθειες και τις εισαγωγές από την Ασία.
- Η ναυσιπλοΐα στο στενό έχει ήδη μειωθεί κατά το ήμισυ από τον Οκτώβριο 2023 λόγω επιθέσεων των Χούθι και ανακατευθύνσεων των πλοίων
- Ένας πλήρης αποκλεισμός θα απαιτούσε συνεχείς στρατιωτικές προσπάθειες και θα αντιμετώπιζε ισχυρή διεθνή αντίδρση.
- Οι ανθρωπιστικές συνέπειες θα μπορούσαν να περιλαμβάνουν διακοπή προμηθειών βασικών αγαθών, επηρεάζοντας την επισιτιστική ασφάλεια στην περιοχή του Κέρατος της Αφρικής.
Καθώς οι σύμμαχοι του Ιράν, Χούθι, εμπλέκονται στον πόλεμο, η Τεχεράνη απειλεί να διαταράξει τη ναυσιπλοΐα στο στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, μια στρατηγικής σημασίας θαλάσσια δίοδο που συνδέει τον Κόλπο του Άντεν με την Ερυθρά Θάλασσα και τη Διώρυγα του Σουέζ. Η κίνηση αυτή θα μπορούσε να γίνει με τη βοήθεια των Χούθι στην Υεμένη. Ενώ τυχόν διαταραχές στο Στενό του Ορμούζ επηρεάζουν κυρίως την Ασία, ο αποκλεισμός της πρόσβασης στον Κόλπο του Άντεν θα μπορούσε να πλήξει τις ευρωπαϊκές ενεργειακές προμήθειες και τις εισαγωγές από την Ασία.
Το Ιράν εξαπέλυσε τη Δευτέρα κύματα πυραυλικών επιθέσεων κατά του Ισραήλ, ενώ οι Χούθι της Υεμένης, που υποστηρίζονται από την Τεχεράνη, πραγματοποίησαν τη δεύτερη επίθεσή τους από την έναρξη του πολέμου ΗΠΑ-Ισραήλ. Ο ισραηλινός στρατός ανακοίνωσε ότι δύο drones που εκτοξεύθηκαν από την Υεμένη αναχαιτίστηκαν νωρίς το πρωί της 30ής Μαρτίου.
Οι Χούθι μπήκαν για πρώτη φορά στη σύγκρουση δύο ημέρες νωρίτερα, εκτοξεύοντας πυραύλους κατά του Ισραήλ το Σάββατο. Η κλιμάκωση αυτή ενίσχυσε τους φόβους ότι θα μπορούσαν επίσης να διαταράξουν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα, οδηγώντας τις τιμές του πετρελαίου, οι οποίες έχουν ήδη αυξηθεί πάνω από 50% μέσα σε έναν μήνα– ακόμη υψηλότερα.
Μετά το Στενό του Ορμούζ στον Περσικό Κόλπο, το Ιράν έχει επανειλημμένα απειλήσει ότι θα στοχοποιήσει και το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, στον Κόλπο του Άντεν, νότια της Ερυθράς Θάλασσας.
«Η ανασφάλεια σε άλλα στενά, συμπεριλαμβανομένου του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και της Ερυθράς Θάλασσας, είναι μία από τις επιλογές» για την αντιμετώπιση των αμερικανικών απειλών, δήλωσε στις 21 Μαρτίου στρατιωτική πηγή του Ιράν στο πρακτορείο Tasnim.
Απάντηση στις απειλές των ΗΠΑ
Σύμφωνα με το Tasnim, το Ιράν θα διευρύνει τα αντίποινά του αν οι Ηνωμένες Πολιτείες ή το Ισραήλ εξαπολύσουν χερσαία επίθεση στην περιοχή. Η στρατιωτική απάντηση φαίνεται να παραμένει στο τραπέζι, παρά τις εκκλήσεις του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ για ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις, ενώ η Ουάσιγκτον συνεχίζει να ενισχύει τη στρατιωτική της παρουσία στη Μέση Ανατολή.
Τη Δευτέρα ο Τραμπ απείλησε να καταστρέψει τον βασικό τερματικό σταθμό εξαγωγών πετρελαίου του Ιράν στο νησί Χαργκ, καθώς και άλλες ενεργειακές υποδομές, αν η Τεχεράνη δεν συμφωνήσει σε συμφωνία.
Σε ανάρτησή του στο Truth Social ανέφερε ότι οι ΗΠΑ βρίσκονται σε «σοβαρές συνομιλίες» με «ένα πιο λογικό καθεστώς» στην Τεχεράνη, αλλά προειδοποίησε:
«Αν για οποιονδήποτε λόγο δεν επιτευχθεί σύντομα συμφωνία… θα ολοκληρώσουμε την “παραμονή” μας στο Ιράν ανατινάζοντας και καταστρέφοντας πλήρως όλα τα εργοστάσια παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, τις πετρελαιοπηγές και το νησί Χαργκ (και ίσως και τις μονάδες αφαλάτωσης!), τα οποία μέχρι στιγμής έχουμε σκοπίμως αφήσει ανέπαφα».
Σε παλαιότερη συνέντευξη στους Financial Times είχε επίσης αναφέρει ότι θα προτιμούσε να «πάρει το πετρέλαιο του Ιράν», συγκρίνοντας την κατάσταση με τη Βενεζουέλα, όπου η Ουάσιγκτον επιδιώκει να ελέγξει τη βιομηχανία πετρελαίου μετά τη σύλληψη του Νικολάς Μαδούρο τον Ιανουάριο.
Μια ζωτικής σημασίας εμπορική οδός
Το στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ παίζει καθοριστικό ρόλο στο παγκόσμιο εμπόριο αλλά και στη μεταφορά πετρελαίου και φυσικού αερίου προς την Ευρώπη.
Σε κανονικές συνθήκες, περίπου το 15% του παγκόσμιου θαλάσσιου εμπορίου σε αξία διέρχεται από το πέρασμα αυτό.
Η διαδρομή είναι επίσης κρίσιμη για τη μεταφορά ενέργειας από τα κράτη του Κόλπου προς την Ευρώπη. Τα δεξαμενόπλοια αναχωρούν από λιμάνια του Περσικού Κόλπου, περνούν από το Στενό του Ορμούζ, διασχίζουν το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ και ανεβαίνουν την Ερυθρά Θάλασσα για να φτάσουν στην Ευρώπη μέσω της Διώρυγας του Σουέζ.
Παράλληλα, το πέρασμα χρησιμοποιείται σε μεγάλο βαθμό και από πλοία μεταφοράς εμπορευματοκιβωτίων που μεταφέρουν ασιατικά προϊόντα στις ευρωπαϊκές αγορές.
«Η διακοπή της ναυσιπλοΐας στο Στενό του Ορμούζ επηρεάζει κυρίως την Ασία, ενώ ο αποκλεισμός στον Κόλπο του Άντεν θα πλήξει περισσότερο την Ευρώπη», σημειώνουν αναλυτές.
Η θαλάσσια κίνηση έχει ήδη μειωθεί
Η ναυσιπλοΐα στο στενό Μπαμπ ελ-Μαντέμπ είχε ήδη μειωθεί σημαντικά πριν από τη σημερινή κλιμάκωση. Μετά τις επιθέσεις της Χαμάς στο Ισραήλ στις 7 Οκτωβρίου 2023 και την έναρξη του πολέμου στη Γάζα, οι Χούθι άρχισαν να στοχοποιούν συστηματικά πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα.
Πριν από το 2023, περίπου 60-70 εμπορικά πλοία περνούσαν καθημερινά από το στενό. Σήμερα ο αριθμός έχει μειωθεί περίπου στο μισό, καθώς πολλές ναυτιλιακές εταιρείες αναγκάστηκαν να αλλάξουν πορεία και να πλέουν γύρω από το Ακρωτήριο της Καλής Ελπίδας.
Επομένως, ένας πλήρης αποκλεισμός του Μπαμπ ελ-Μαντέμπ ίσως έχει μικρότερη επίδραση από ό,τι στο παρελθόν, αλλά θα συνέπιπτε με μια περίοδο κατά την οποία η κίνηση μέσω του Στενού του Ορμούζ είναι ήδη περιορισμένη.
Η ταυτόχρονη πίεση και στα δύο στρατηγικά περάσματα θα δημιουργούσε μεγάλα προβλήματα στη ροή εμπορευμάτων παγκοσμίως.
Ανθρωπιστικές συνέπειες
Οι επιπτώσεις δεν θα ήταν μόνο οικονομικές. Αν τα πλοία αναγκαστούν να ακολουθούν μεγαλύτερες διαδρομές, θα μπορούν να πραγματοποιούν λιγότερα ταξίδια.
Αυτό σημαίνει ότι οι ναυτιλιακές εταιρείες ίσως αναγκαστούν να επιλέγουν ποιες χώρες θα εξυπηρετούν, πιθανόν αφήνοντας εκτός τις λιγότερο κερδοφόρες αγορές.
Οι φθηνότερες μεταφορές αφορούν συχνά βασικά αγαθά, όπως σιτηρά που προορίζονται για φτωχότερες χώρες. Επομένως, μια κρίση στη θαλάσσια οδό θα μπορούσε να πλήξει την επισιτιστική ασφάλεια στην περιοχή του Κέρατος της Αφρικής.
Το βασικό ερώτημα είναι αν οι Χούθι θα θελήσουν πράγματι να μπλοκάρουν το στενό για λογαριασμό του Ιράν.
Οι Χούθι έχουν ήδη πραγματοποιήσει δύο επιθέσεις κατά του Ισραήλ (28 και 30 Μαρτίου), ωστόσο αρκετοί αναλυτές εκτιμούν ότι η εμπλοκή τους μπορεί να παραμείνει περιορισμένη.
Οι σφοδρές αμερικανικές επιθέσεις και η διείσδυση των ισραηλινών μυστικών υπηρεσιών στην οργάνωση, που αποκεφάλισαν μέρος της ηγεσίας της, έχουν κάνει τους Χούθι πιο προσεκτικούς.
Επιπλέον, φοβούνται ότι μια ευρύτερη εμπλοκή θα παρατείνει τον πόλεμο, κάτι που δεν επιθυμεί η Κίνα, η οποία έχει εξελιχθεί σε σημαντικό εταίρο τους.
Για το Ιράν, πάντως, οι Χούθι λειτουργούν ως «στρατηγικό απόθεμα», δηλαδή ως μια δύναμη που μπορεί να ενεργοποιηθεί σε ακραία σενάρια.
Ένα στενό εύκολο να μπλοκαριστεί – δύσκολο να παραμείνει κλειστό
Το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ είναι σε ορισμένα σημεία λιγότερο από 30 χιλιόμετρα πλάτος, κάτι που θεωρητικά διευκολύνει μια επιχείρηση αποκλεισμού.
Ωστόσο, ενώ η διατάραξη της κυκλοφορίας θα μπορούσε να γίνει σχετικά εύκολα, η διατήρηση ενός πλήρους αποκλεισμού θα απαιτούσε συνεχή στρατιωτική προσπάθεια και σημαντικούς πόρους.
Παράλληλα, η διεθνής στρατιωτική και διπλωματική πίεση προς τους Χούθι θα ήταν τεράστια, ενώ παραμένει αμφίβολο αν διαθέτουν τα οικονομικά και στρατιωτικά μέσα για να διατηρήσουν έναν μακροχρόνιο αποκλεισμό.
Διαβάστε επίσης
