Η Ρωσία ανακάλυψε 511 δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου στην Ανταρκτική
Η Επιτροπή Περιβαλλοντικού Ελέγχου της Βουλής των Κοινοτήτων της Βρετανίας έλαβε φέτος το συγκεκριμένο στοιχείο στο πλαίσιο καταθέσεων, επαναφέροντας στο προσκήνιο ένα ερώτημα που παρέμενε για χρόνια στο περιθώριο
Snapshot
- Ρωσικά ερευνητικά πλοία στη Θάλασσα Γουέντελ έχουν εντοπίσει εκτιμώμενα αποθέματα 511 δισεκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου, ποσότητα που σχεδόν διπλασιάζει τα γνωστά αποθέματα της Σαουδικής Αραβίας.
- Η Συνθήκη της Ανταρκτικής απαγορεύει δραστηριότητες εξόρυξης που δεν συνδέονται με επιστημονική έρευνα, και η Ρωσία έχει υπογράψει αυτή τη συμφωνία.
- Υπάρχει αμφιβολία αν οι ρωσικές σεισμικές έρευνες έχουν αποκλειστικά επιστημονικό χαρακτήρα ή αποτελούν προπομπό για μελλοντική εξόρυξη.
- Το Άρθρο VII της Συνθήκης επιτρέπει επιθεωρήσεις μεταξύ κρατών
- μελών, αλλά μέχρι στιγμής δεν έχει γίνει δημόσια χρήση αυτού του δικαιώματος για τις ρωσικές έρευνες στη Θάλασσα Γουέντελ.
- Η κλιμάκωση γεωστρατηγικών ανταγωνισμών στην Ανταρκτική, ειδικά μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία, θέτει υπό δοκιμασία το πλαίσιο της συνθήκης και την εμπιστοσύνη μεταξύ των χωρών.
Ρωσικά ερευνητικά πλοία εκπέμπουν ηχητικά κύματα προς τον βυθό της θάλασσας στη Θάλασσα Γουέντελ, μια απομακρυσμένη περιοχή ανοιχτά της Ανταρκτικής που διεκδικείται από το Ηνωμένο Βασίλειο.
Τα σεισμικά δεδομένα που συνέλεξαν δείχνουν εκτιμώμενα αποθέματα 511 δισεκατομμυρίων βαρελιών πετρελαίου — ποσότητα που σχεδόν διπλασιάζει τα γνωστά αποθέματα της Σαουδικής Αραβίας.
Η Επιτροπή Περιβαλλοντικού Ελέγχου της Βουλής των Κοινοτήτων της Βρετανίας έλαβε φέτος το συγκεκριμένο στοιχείο στο πλαίσιο καταθέσεων, επαναφέροντας στο προσκήνιο ένα ερώτημα που παρέμενε για χρόνια στο περιθώριο. Η Ρωσία δεν διατηρεί εδαφική διεκδίκηση στην Ανταρκτική.
Η Αργεντινή και η Χιλή αμφισβητούν τη βρετανική αξίωση στη Θάλασσα Γουέντελ. Παρ’ όλα αυτά, ρωσικά πλοία συνεχίζουν να χαρτογραφούν τον βυθό της περιοχής και Βρετανοί βουλευτές θέτουν πλέον ανοιχτά το ερώτημα: πρόκειται για επιστημονική έρευνα ή για έρευνες εντοπισμού κοιτασμάτων υπό επιστημονική «βιτρίνα»;
Η απάντηση αγγίζει τον πυρήνα της Συνθήκης της Ανταρκτικής. Η συμφωνία, που υπογράφηκε το 1959, αφιερώνει την ήπειρο στην ειρήνη και την επιστήμη. Το Περιβαλλοντικό Πρωτόκολλο του 1991 ενισχύει ακόμη περισσότερο τους περιορισμούς: κάθε δραστηριότητα σχετική με ορυκτούς πόρους που δεν συνδέεται με επιστημονική έρευνα απαγορεύεται ρητά. Η Ρωσία έχει υπογράψει και τις δύο συμφωνίες.
Η λεπτή γραμμή ανάμεσα στην επιστήμη και την αναζήτηση κοιτασμάτων
Το πλοίο «Alexander Karpinsky», που ανήκει στη ρωσική κρατική εταιρεία γεωλογικών ερευνών Rosgeo, πραγματοποίησε τις έρευνες στο πλαίσιο της 65ης Ρωσικής Αποστολής στην Ανταρκτική.
Ο καθηγητής Κλάους Ντοντς, ειδικός στη γεωπολιτική από το Royal Holloway του Πανεπιστημίου του Λονδίνου, ανέφερε σε γραπτή κατάθεσή του στην επιτροπή ότι η δραστηριότητα θα μπορούσε να θεωρηθεί αναζήτηση κοιτασμάτων και όχι καθαρά επιστημονική έρευνα. Όπως είπε, ίσως αποτελεί προπομπό μελλοντικής εξόρυξης, σύμφωνα με το Newsweek.
Οι σεισμικές έρευνες χαρτογραφούν τα πετρώματα κάτω από τον βυθό μέσω ηχητικών παλμών. Ο εξοπλισμός είναι σχεδόν ίδιος είτε ο στόχος είναι η γεωλογική μελέτη είτε ο εντοπισμός πετρελαίου. Αυτή η επικάλυψη καθιστά δύσκολη την αξιολόγηση των πραγματικών προθέσεων και εύθραυστη την εμπιστοσύνη μεταξύ των χωρών.
Η συνθήκη πάντως προβλέπει μηχανισμό ελέγχου. Το Άρθρο VII επιτρέπει σε κάθε κράτος-μέλος να επιθεωρεί εγκαταστάσεις και εξοπλισμό άλλης χώρας. Μέχρι στιγμής, καμία κυβέρνηση δεν έχει κάνει δημόσια χρήση αυτού του δικαιώματος σε σχέση με τις έρευνες στη Θάλασσα Γουέντελ, αν και η δυνατότητα παραμένει διαθέσιμη σε περίπτωση περαιτέρω κλιμάκωσης.
Διαβεβαιώσεις από τη Μόσχα, επιφυλάξεις από το Λονδίνο
Ο υφυπουργός του βρετανικού Υπουργείου Εξωτερικών, Ντέιβιντ Ράτλεϊ, δήλωσε στην επιτροπή ότι η Ρωσία έχει πρόσφατα επαναβεβαιώσει τη δέσμευσή της στις βασικές αρχές της συνθήκης. Όπως είπε, η Μόσχα παρέχει επανειλημμένα διαβεβαιώσεις ότι οι έρευνες έχουν αποκλειστικά επιστημονικό χαρακτήρα. Παράλληλα όμως υπογράμμισε ότι η Ρωσία πρέπει να λογοδοτεί για τις ενέργειές της.
Το βρετανικό Foreign Office ανέφερε ξεχωριστά ότι η Ρωσία έχει επανειλημμένα ενημερώσει τη Συμβουλευτική Συνάντηση της Συνθήκης της Ανταρκτικής πως οι δραστηριότητές της είναι επιστημονικές. Καμία χώρα-μέλος της συνθήκης δεν έχει κατηγορήσει επίσημα τη Μόσχα για παραβίαση της απαγόρευσης εξόρυξης.
Παρόλα αυτά, η επιτροπή άκουσε και πιο αυστηρές προειδοποιήσεις. Ο Ντοντς ανέφερε ότι η επιδείνωση των σχέσεων της Ρωσίας με τη Δύση μετά την πλήρους κλίμακας εισβολή στην Ουκρανία θα μπορούσε να οδηγήσει σε πιο ανοιχτό γεωστρατηγικό ανταγωνισμό στην Ανταρκτική. Η άμεση απειλή, είπε, δεν είναι οι γεωτρήσεις σήμερα, αλλά το γεγονός ότι τα σεισμικά δεδομένα που συλλέγονται τώρα υπό τον τίτλο της έρευνας θα μπορούσαν αργότερα να αξιοποιηθούν για εξόρυξη, εάν αποδυναμωθεί το πλαίσιο της συνθήκης.
Μια παγωμένη ήπειρος με επτά διεκδικητές
Επτά χώρες διατηρούν εδαφικές διεκδικήσεις στην Ανταρκτική: η Αργεντινή, η Αυστραλία, η Χιλή, η Γαλλία, η Νέα Ζηλανδία, η Νορβηγία και το Ηνωμένο Βασίλειο. Η συνθήκη «πάγωσε» αυτές τις διεκδικήσεις όταν υπογράφηκε. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και οι περισσότερες άλλες χώρες δεν τις αναγνωρίζουν. Η Ρωσία δεν έχει καμία επίσημη διεκδίκηση, αλλά διατηρεί πέντε ερευνητικούς σταθμούς στην ήπειρο.
Η βρετανική διεκδίκηση περιλαμβάνει τη Θάλασσα Γουέντελ — ακριβώς την περιοχή όπου δραστηριοποιούνται τα ρωσικά πλοία. Η Αργεντινή και η Χιλή προβάλλουν επικαλυπτόμενες αξιώσεις. Για δεκαετίες, η συνθήκη διατηρούσε αυτές τις αντιπαραθέσεις υπό έλεγχο. Πλέον, ορισμένοι ειδικοί θεωρούν ότι το σύστημα δοκιμάζεται σταδιακά.
Η επιτροπή εξέτασε επίσης μια ακόμη εξέλιξη. Το 2022, Ρωσία και Κίνα μπλόκαραν κοινά προτάσεις άλλων χωρών της συνθήκης για την επέκταση προστατευόμενων θαλάσσιων περιοχών στην Ανταρκτική. Καμία από τις δύο χώρες δεν έχει ανακοινώσει πρόθεση αποχώρησης από τη συνθήκη ή άμεσης αμφισβήτησης της απαγόρευσης εξόρυξης. Ωστόσο, η αυξανόμενη παρουσία τους ενισχύει την επιρροή τους στον τρόπο με τον οποίο ερμηνεύονται και εφαρμόζονται οι κανόνες.
Οι κανόνες διαφάνειας ίσως μπουν στο μικροσκόπιο
Η επόμενη Συμβουλευτική Συνάντηση της Συνθήκης της Ανταρκτικής αναμένεται να εξετάσει τα πρωτόκολλα των σεισμικών ερευνών και το κατά πόσο απαιτούνται αυστηρότερα μέτρα διαφάνειας. Βρετανοί αξιωματούχοι δηλώνουν ότι θα συνεχίσουν να παρακολουθούν τις ρωσικές δραστηριότητες, αποδεχόμενοι προς το παρόν τις διαβεβαιώσεις της Μόσχας.
Προς το παρόν, τα πλοία συνεχίζουν τις έρευνές τους. Οι σεισμικές γραμμές επεκτείνονται. Καμία γεώτρηση δεν έχει αγγίξει ακόμη τον βυθό. Οι προβλέψεις της συνθήκης για επιθεωρήσεις παραμένουν διαθέσιμες, εφόσον τα κράτη-μέλη θεωρήσουν ότι απαιτείται αυστηρότερος έλεγχος.
Η στιγμή αυτή δεν έχει φτάσει ακόμη. Όμως οι ακροάσεις στο Λονδίνο κατέστησαν σαφές ένα πράγμα: το ερώτημα πλέον δεν είναι θεωρητικό.
