Ο «άγνωστος» Στέφανος Μάνος: Ο σκληρός τεχνοκράτης που «έσωσε» την Πλάκα

Snapshot

• Ο Στέφανος Μάνος ήταν γνωστός για την άρνησή του να κάνει πολιτικούς συμβιβασμούς και την προώθηση ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων, γεγονός που του απέδωσε το παρατσούκλι «Μάνος ή Μόνος».
• Σπούδασε μηχανολόγος μηχανικός στο ETH Ζυρίχης και εργάστηκε στη διοίκηση της βιομηχανίας τροφίμων «Αλλατίνη», όπου ανέπτυξε πρακτική εμπειρία στην οικονομία και την οργάνωση.
• Ως Υπουργός Χωροταξίας και Περιβάλλοντος, πέτυχε την πεζοδρόμηση και ανάπλαση της υποβαθμισμένης Πλάκας, διασώζοντας την περιοχή από τη φθορά και την υποβάθμιση.
• Υπό την καθοδήγησή του ως Υπουργός Εθνικής Οικονομίας ξεκίνησαν οι πρώτες άδειες κινητής τηλεφωνίας στην Ελλάδα, παρά τις αντιρρήσεις και την επιφύλαξη στελεχών του ΟΤΕ.
• Ζούσε λιτά, με πάθος για την αρχιτεκτονική και το βιομηχανικό design, θεωρώντας ότι η αισθητική των δημόσιων χώρων επηρεάζει τη συνείδηση των πολιτών.

Snapshot powered by AI

Ο Στέφανος Μάνος υπήρξε μια από τις πιο διακριτές, αντισυμβατικές και πολυσυζητημένες μορφές της ελληνικής πολιτικής σκηνής της Μεταπολίτευσης. Συνέδεσε το όνομά του με βαθιές θεσμικές τομές, τη ρήξη με το κατεστημένο, τη συρρίκνωση του κράτους και τη δημοσιονομική πειθαρχία. Για τους υποστηρικτές του ήταν ένας διορατικός οραματιστής, ενώ για τους επικριτές του ένας άκαμπτος τεχνοκράτης.

Πίσω όμως από το αυστηρό κοστούμι, τα μαθηματικά μοντέλα και τις πολιτικές συγκρούσεις, κρύβεται μια πολυσύνθετη προσωπικότητα. Ένας άνθρωπος γεμάτος ιδιαιτερότητες, σπάνιες συνήθειες και άγνωστα παρασκήνια που φωτίζουν διαφορετικά την πορεία του μέχρι το τέλος της ζωής του.

«Μάνος ή Μόνος»: Το παρατσούκλι της πολιτικής μοναξιάς

Στους διαδρόμους του Κοινοβουλίου και στα δημοσιογραφικά γραφεία, ο Στέφανος Μάνος απέκτησε γρήγορα μια φήμη που τον ακολουθούσε για δεκαετίες. Οι συνάδελφοί του, βλέποντας την απόλυτη άρνησή του να κάνει συμβιβασμούς και να συμμετάσχει στα κλασικά κομματικά «πάρε-δώσε», του κόλλησαν ένα ευφυές λογοπαίγνιο για παρατσούκλι: «Μάνος ή Μόνος».

Το προσωνύμιο αυτό δεν ήταν τυχαίο. Ο Μάνος δεν πίστευε στις πελατειακές σχέσεις και στην πολιτική των ισορροπιών. Όταν πίστευε ότι μια μεταρρύθμιση ήταν σωστή, την προωθούσε με πείσμα, αδιαφορώντας αν θα έμενε χωρίς συμμάχους. Αυτή η πολιτική μοναξιά επιβεβαιώθηκε όταν ήρθε σε ρήξη με το ίδιο του το κόμμα, τη Νέα Δημοκρατία, αλλά και όταν ίδρυσε τους δικούς του πολιτικούς φορείς, επιλέγοντας συνειδητά τον δύσκολο δρόμο της ανεξαρτησίας.

Από τα σαλόνια της Ζυρίχης στη βιομηχανία «Αλλατίνη»

Η παιδεία του Στέφανου Μάνου ήταν κοσμοπολίτικη και σπάνια για τα δεδομένα της εποχής του. Γιος του διακεκριμένου χειρουργού Αλέξανδρου Μάνου, διευθυντή του «Ευαγγελισμού», μεγάλωσε σε ένα περιβάλλον με έντονες πνευματικές ανησυχίες. Η απόφασή του να σπουδάσει μηχανολόγος μηχανικός στο κορυφαίο Ελβετικό Ομοσπονδιακό Ινστιτούτο Τεχνολογίας (ETH Ζυρίχης) διαμόρφωσε τον δομημένο και ορθολογικό τρόπο σκέψης του.

Ένα άγνωστο στους πολλούς περιστατικό είναι η θητεία του στον σκληρό στίβο της αγοράς πριν ασχοληθεί με τα κοινά. Όταν επέστρεψε με το MBA από το Harvard, ανέλαβε τη διοίκηση της ιστορικής βιομηχανίας τροφίμων «Αλλατίνη». Εκεί, ο νερός Μάνος δεν κάθισε σε ένα απομονωμένο γραφείο. Γύριζε ο ίδιος το εργοστάσιο, μιλούσε με τους εργάτες και εφάρμοζε πρωτοποριακά συστήματα οργάνωσης. Αυτή η τριβή με την πραγματική οικονομία τον έκανε να αντιπαθήσει βαθιά τη μετέπειτα κρατική γραφειοκρατία.

Ο «νεοφιλελεύθερος» που έσωσε την Πλάκα

Υπάρχει μια μεγάλη αντίφαση στο προφίλ του. Ενώ έχει καταγραφεί στη συλλογική μνήμη ως ο κατεξοχήν εκφραστής του οικονομικού φιλελευθερισμού, οι πράξεις του ως Υπουργός Χωροταξίας και Περιβάλλοντος (ΥΠΕΧΩΔΕ) είχαν μια βαθιά, σχεδόν ριζοσπαστική οικολογική και πολιτιστική χροιά.

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, η Πλάκα ήταν μια υποβαθμισμένη περιοχή, πνιγμένη από τα αυτοκίνητα, τα θορυβώδη νυχτερινά κέντρα και την αναρχία. Ο Μάνος συνέλαβε το «τρελό» για την εποχή σχέδιο να πεζοδρομήσει ολόκληρη την περιοχή και να απομακρύνει τις οχλούσες δραστηριότητες. Οι αντιδράσεις των ιδιοκτητών ήταν θυελλώδεις. Δεχόταν απειλές, ενώ πολλοί τον θεωρούσαν πολιτικά «τελειωμένο».

Ένα βράδυ, ο ίδιος περπάτησε ινκόγκνιτο στα στενά της Πλάκας για να δει την κατάσταση. Όταν τον αναγνώρισε ένας καταστηματάρχης, άρχισε να του φωνάζει έξαλλος. Ο Μάνος, με τη χαρακτηριστική του ψυχραιμία, στάθηκε, τον άκουσε και του είπε: «Σε δύο χρόνια θα με ευγνωμονείς». Και είχε δίκιο. Η Πλάκα διασώθηκε και μετατράπηκε στο στολίδι που γνωρίζουμε σήμερα.

Το παρασκήνιο με τα κινητά τηλέφωνα και την ιδιωτική τηλεόραση

Ως Υπουργός Εθνικής Οικονομίας, ο Μάνος ήταν ο άνθρωπος που άνοιξε την πόρτα στις μεγάλες τεχνολογικές αλλαγές στην Ελλάδα. Ήταν αυτός που έτρεξε τον διαγωνισμό για τις πρώτες άδειες κινητής τηλεφωνίας (Panafon και Telestet) στις αρχές των 90s.

Το παρασκήνιο της εποχής αναφέρει ότι πολλοί σύμβουλοι και στελέχη του ΟΤΕ προσπαθούσαν να τον μεταπείσουν, θεωρώντας ότι τα κινητά τηλέφωνα είναι μια «πολυτέλεια για λίγους» που δεν θα περπατήσει στην Ελλάδα. Ο Μάνος, βλέποντας το μέλλον, τους αγνόησε επιδεικτικά. Μάλιστα, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων, κρατούσε ο ίδιος λεπτομερείς σημειώσεις σε ένα μικρό μπλοκάκι, ελέγχοντας κάθε οικονομική παράμετρο για να διασφαλίσει ότι το κράτος θα εισέπραττε μέχρι και την τελευταία δραχμή, αποφεύγοντας τα συνήθεις «περίεργα» συμβόλαια.

Ο λιτός βίος και το πάθος για το design

Μακριά από τα φώτα της δημοσιότητας, ο Στέφανος Μάνος ζούσε μια ζωή που απείχε πολύ από τα στερεότυπα των Ελλήνων πολιτικών. Απεχθανόταν τις κοσμικές συγκεντρώσεις, τα μεγάλα τραπέζια και τις δημόσιες σχέσεις.

Το μεγάλο του, κρυφό πάθος ήταν η αρχιτεκτονική και το βιομηχανικό design. Όσοι είχαν την τύχη να επισκεφθούν το γραφείο ή το σπίτι του, έβλεπαν έναν χώρο που θύμιζε σκανδιναβικό μινιμαλισμό. Μελετούσε με τις ώρες ξένα περιοδικά αρχιτεκτονικής και πίστευε ακράδαντα ότι η αισθητική των κτιρίων και των δημόσιων χώρων διαμορφώνει τη συνείδηση των πολιτών. Όταν ταξίδευε στο εξωτερικό, αντί για πολιτικές συναντήσεις, προτιμούσε να περπατά με τις ώρες σε νέες γειτονιές, φωτογραφίζοντας αστικά έπιπλα, πεζοδρόμια και φωτιστικά, προσπαθώντας να καταλάβει πώς λειτουργούν οι σύγχρονες πόλεις.

Μια αντισυμβατική παρακαταθήκη

Ο Στέφανος Μάνος έφυγε από τη ζωή αφήνοντας πίσω του ένα δυσαναπλήρωτο κενό και μια πολιτική κληρονομιά που αναγνωρίζεται πλέον από ολόκληρο το πολιτικό φάσμα. Ήταν ο πολιτικός που προτίμησε να είναι χρήσιμος παρά αρεστός, που επέλεξε την αλήθεια των αριθμών από τα εύκολα λόγια.

Το γεγονός ότι το παρατσούκλι του ήταν «Μόνος», τελικά δεν οφειλόταν σε αδυναμία, αλλά στην επιλογή του να μην ακολουθήσει το ρεύμα. Και η ιστορία, όπως αποδείχθηκε, τον δικαίωσε σε πολλές από τις επιλογές του.

Διαβάστε επίσης