Το 19% των Ελλήνων έχει υψηλή Lp(a) - Γιατί η λιποπρωτεΐνη-α αυξάνει τον κίνδυνο για καρδιαγγειακά

Οι περισσότεροι Έλληνες και Ελληνίδες άνω των 30 ετών, που έκαναν τις προληπτικές εξετάσεις αίματος για τα καρδιαγγειακά νοσήματα, στο πλαίσιο του προγράμματος «Προλαμβάνω», έμαθαν για τη λιποπρωτεΐνη-α ή αλλιώς Lp(a). Αρκετοί, μάλιστα, είδαν με έκπληξη ότι έχουν αυξημένα επίπεδα σε έναν δείκτη, που μέχρι τότε δεν είχαν ξανακούσει.

Η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης, με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Ευαισθητοποίησης του Κοινού για την Lp(a) στις 24 Μαρτίου, επισημαίνει ότι η λιποπρωτεΐνη-α διαδραματίζει σημαντικό ρόλο ως ένας ανεξάρτητος παράγοντας κινδύνου της καρδιαγγειακής νόσου και της στένωσης της αορτικής βαλβίδας.

Τι είναι η Lp(a)

Η Lp(a) είναι μία λιποπρωτεΐνη του αίματος, δηλαδή ένα σωματίδιο που αποτελείται κυρίως από πρωτεΐνες καθώς και από λιπίδια, το κυριότερο από τα οποία είναι η χοληστερόλη. Η Lp(a) μοιάζει με την «κακή» λιποπρωτεΐνη την LDL, έχει όμως μια σημαντική διαφορά καθώς περιέχει μία επιπλέον πρωτεΐνη, την απολιποπρωτεΐνη (a), η οποία την καθιστά περισσότερο επικίνδυνη για τα αγγεία μας.

Όπως εξηγεί η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης, η βιοσύνθεση της Lp(a) γίνεται στο ήπαρ και τα επίπεδά της στο αίμα καθορίζονται κυρίως γενετικά και κληρονομούνται, συνεπώς παραμένουν σταθερά κατά τη διάρκεια της ζωής μας και δεν επηρεάζονται σημαντικά από τον τρόπο ζωής, τις διατροφικές συνήθειες, τη σωματική άσκηση και τις μεταβολές του σωματικού βάρους. Στις γυναίκες ενδέχεται να παρατηρηθεί μια ήπια αύξηση της συγκέντρωσης της Lp(a) μετά την εμμηνόπαυση.

Όσον αφορά τις φυσιολογικές της λειτουργίες, θεωρείται ότι η Lp(a) μπορεί να συμμετέχει σε μηχανισμούς επούλωσης τραυμάτων και άμυνας του οργανισμού. Ωστόσο, τα αυξημένα επίπεδά της διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο στην ανάπτυξη των αθηρωματικών πλακών στο τοίχωμα των αρτηριών και συνεπώς είναι ένας σημαντικός παράγοντας κινδύνου για το έμφραγμα του μυοκαρδίου, το ισχαιμικό εγκεφαλικό επεισόδιο, την περιφερική αρτηριακή νόσο (νόσος των αρτηριών των κάτω άκρων) καθώς και τη στένωση της αορτικής βαλβίδας της καρδιάς.

Επιδημιολογικά δεδομένα

Περίπου το 20% του πληθυσμού παγκοσμίως (1 στα 5 άτομα) έχει υψηλά επίπεδα Lp(a) (>50 mg/dL, >125 nmol/L), καθιστώντας την αυξημένη συγκέντρωση αυτής της λιποπρωτεΐνης ως την περισσότερο συχνή γενετική διαταραχή των επιπέδων των λιποπρωτεϊνών και των λιπιδίων στο αίμα. Στην Ευρώπη και στην Ελλάδα, το ποσοστό του πληθυσμού με αυξημένα επίπεδα Lp(a) είναι περίπου 20%.

Αναφορικά με τον επιπολασμό στη χώρα μας, στοιχεία από την επιδημιολογική μελέτη «Αττική» (2002-2022), έδειξαν ότι το 19% των Ελλήνων έχει υψηλά επίπεδα Lp(a) χωρίς διαφοροποίηση μεταξύ των ανδρών και γυναικών. Πρόσφατη μελέτη από Έλληνες ερευνητές κατέδειξε ότι η ενσωμάτωση της Lp(a) στην κλινική εκτίμηση κινδύνου βελτιώνει ουσιαστικά τη σωστή διαστρωμάτωση του καρδιαγγειακού κινδύνου, αναδεικνύοντας άτομα υψηλού κινδύνου τα οποία δεν θα είχαν ταυτοποιηθεί με βάση τους συμβατικούς κλινικούς δείκτες. Από το 2023, η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης έχει οργανώσει ένα πανελλαδικό μητρώο καταγραφής των επιπέδων της Lp(a) στον Ελληνικό πληθυσμό, το οποίο βρίσκεται σε εξέλιξη.

Η Ελληνική Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης, όπως και η Ευρωπαϊκή Εταιρεία Αθηροσκλήρωσης καθώς και η Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρεία, συνιστούν να γίνεται η μέτρηση της Lp(a) τουλάχιστον μία φορά κατά τη διάρκεια της ζωής ενός ατόμου, χωρίς να χρειάζεται να γίνονται συχνές επαναλήψεις.

Ο προσδιορισμός των επιπέδων της Lp(a) γίνεται με μια απλή εργαστηριακή εξέταση αίματος. Τα επίπεδα της Lp(a) που σχετίζονται με αυξημένο καρδιαγγειακό κίνδυνο είναι >50 mg/dL (>125 nmol/L). Ωστόσο, ο πραγματικός κίνδυνος που διατρέχει κάποιος, δεν εξαρτάται μόνο από την τιμή της Lp(a), αλλά από το συνολικό προφίλ καρδιαγγειακού κινδύνου.

Τι πρέπει να κάνουμε αν έχουμε υψηλά επίπεδα Lp(a)

Με δεδομένο ότι με τις υπάρχουσες θεραπείες τα επίπεδα της Lp(a) δεν μπορούν να μειωθούν σημαντικά, είναι απαραίτητο τα άτομα με αυξημένη Lp(a) να ρυθμίζουν έγκαιρα και αποτελεσματικά άλλους συνυπάρχοντες παράγοντες καρδιαγγειακού κινδύνου, όπως είναι το κάπνισμα, η υψηλή συγκέντρωση της «κακής» LDL-χοληστερόλης, ο διαβήτης, η αρτηριακή υπέρταση και η παχυσαρκία. Επίσης, τα άτομα αυτά θα πρέπει να ακολουθούν ένα υγιεινό τρόπο ζωής, όπως διατροφή με λίγα λιπαρά, συχνή άσκηση και διακοπή/αποφυγή του καπνίσματος.

Τέλος, βρίσκονται σε εξέλιξη διάφορες κλινικές μελέτες στις οποίες δοκιμάζονται καινοτόμα φάρμακα που μειώνουν σημαντικά τα επίπεδα της Lp(a) στο πλάσμα και αναμένεται από τα αποτελέσματα των μελετών αυτών να απαντηθεί, αν η μεγάλη μείωση των επιπέδων της Lp(a) που προκαλούν τα φάρμακα αυτά, θα έχει ως αποτέλεσμα τη σημαντική μείωση των καρδιαγγειακών επεισοδίων.