30 χρόνια από τα Ίμια: Η ισορροπία δυνάμεων Ελλάδας - Τουρκίας τότε και τώρα

Τριάντα χρόνια συμπληρώνονται φέτος από την σοβαρότερη ελληνοτουρκική κρίση της σύγχρονης περιόδου. Για ακόμη μια χρονιά, 30 χρόνια μετά την πολύκροτη κρίση των Ιμίων, τα ερωτήματα για τις ευθύνες, οι οποίες οδήγησαν στα γεγονότα του 1996 αποτελούν αντικείμενο έντονης συζήτησης και αντιπαράθεσης.

Όχι μονάχα για το γόητρο ή την κυριαρχία στα νερά του Αιγαίου, αλλά κυρίως επειδή την μοιραία νύχτα η Ελλάδα πρόσθεσε στο πάνθεον των ηρωικών της μορφών ακόμη τρεις άνδρες: τα τρία μέλη του πληρώματος του ελικοπτέρου, δηλαδή τον κυβερνήτη Υποπλοίαρχο Χριστόδουλο Καραθανάση, τον συγκυβερνήτη Υποπλοίαρχο Παναγιώτη Βλαχάκο και τον χειριστή ραντάρ Αρχικελευστή Έκτορα Γιαλοψό.

Στρατιωτική ισχύς: Τι έχει αλλάξει στα 30 χρόνια στις Ένοπλες Δυνάμεις

Ένα εύλογο ερώτημα που τίθεται πλέον είναι τι έχει αλλάξει σε αυτά τα 30 χρόνια σχετικά με την στρατιωτική ισχύ της χώρας μας, αλλά και της Τουρκίας, υπό το πρίσμα μιας ενδεχόμενης - και προφανώς απευκταίας - αντίστοιχης συνθήκης.

Με αφορμή και την έλευση της φρεγάτας «Κίμων», ενδιαφέρον έχει πόσο έχουν εκσυγχρονιστεί οι Ένοπλες Δυνάμεις, Αεροπορία, Ναυτικό.

Προκειμένου να απαντηθεί στοιχειοθετημενα αυτό το ερώτημα το Newsbomb απευθύνθηκε στον ειδικό αμυντικό αναλυτή κ. Δημήτρη Τσαϊλά, Ναύαρχο ε.α*, o οποίος προέβη σε μια λεπτομερή σύγκριση.

Συγκεκριμένα εξέτασε τη μεταβολή της στρατιωτικής ισχύος Ελλάδας και Τουρκίας από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 έως σήμερα, με έμφαση στη ναυτική και αεροναυτική διάσταση του ανταγωνισμού.

Όπως σημείωσε αρχικά μιλώντας στο Newsbomb, τα τελευταία τριάντα χρόνια το στρατηγικό περιβάλλον στην Ανατολική Μεσόγειο και το Αιγαίο έχει μεταβληθεί ριζικά. Υποστηρίζει δε ότι η μετάβαση από έναν σχετικά αδιαμφισβήτητο ελληνικό έλεγχο της θάλασσας σε ένα περιβάλλον αμφισβητούμενης θαλάσσιας κυριαρχίας οφείλεται λιγότερο σε αριθμητικές μεταβολές και περισσότερο σε δομικές αλλαγές στο δόγμα, την τεχνολογία και την οργάνωση των ενόπλων δυνάμεων.

«Η Τουρκία έχει επενδύσει συστηματικά σε στρατηγικές απαγόρευσης/άρνησης περιοχής (Anti-Access/Area Denial – A2/AD), στην εγχώρια αμυντική βιομηχανία και στην ενσωμάτωση μη επανδρωμένων και δικτυοκεντρικών δυνατοτήτων. Αντιθέτως, η Ελλάδα διατηρεί ποιοτικά πλεονεκτήματα και συμμαχικό κεφάλαιο, αλλά καλείται να επαναπροσδιορίσει το ναυτικό της δόγμα, υιοθετώντας νέες μορφές διακλαδικής και κατανεμημένης ισχύος», επισημαίνει αρχικά ο κ. Τσαϊλάς.

Νέο στρατηγικό περιβάλλον σε Αιγαίο και Ανατολική Μεσόγειο

Η Ανατολική Μεσόγειος, σύμφωνα με τον αμυντικό αναλυτή, αποτελεί διαχρονικά έναν χώρο όπου η γεωγραφία, η ιστορία και η πολιτική ισχύς αλληλεπιδρούν άμεσα. Στον 21ο αιώνα, η περιοχή αναδεικνύεται εκ νέου ως πεδίο έντονου στρατηγικού ανταγωνισμού, λόγω ενεργειακών πόρων, θαλασσίων γραμμών επικοινωνίας, υποθαλάσσιων υποδομών και ευρύτερων γεωπολιτικών ανακατατάξεων. Για την Ελλάδα, ένα κατεξοχήν ναυτικό κράτος, η θάλασσα δεν αποτελεί περιφερειακό σύνορο αλλά ζωτικό χώρο εθνικής ασφάλειας.

Στη συνέχεια αναλύει πώς μεταβλήθηκε η στρατιωτική ισχύς στην περιοχή τα τελευταία τριάντα χρόνια και ποιες είναι οι επιπτώσεις αυτής της μεταβολής για τη μελλοντική ελληνική στρατηγική.

Ακολουθούν αναλυτικά όσα είπε ο Δημήτρης Τσαϊλάς στο Newsbomb:

Ο συσχετισμός ισχύος στα μέσα της δεκαετίας του 1990

Στα μέσα της δεκαετίας του 1990, ο ελληνοτουρκικός στρατιωτικός συσχετισμός χαρακτηριζόταν από σαφή ελληνικά ποιοτικά πλεονεκτήματα στον αέρα και στη θάλασσα. Το Πολεμικό Ναυτικό διέθετε αξιόμαχες φρεγάτες και υποβρύχια, ενώ η Πολεμική Αεροπορία εισερχόταν σε μια φάση τεχνολογικής αναβάθμισης με την ένταξη σύγχρονων μαχητικών αεροσκαφών.

Η Τουρκία, παρότι αριθμητικά ισχυρότερη στον Στρατό Ξηράς, δεν είχε ακόμη αναπτύξει συνεκτική ναυτική στρατηγική προβολής ισχύος. Ο έλεγχος του Αιγαίου θεωρούνταν, σε μεγάλο βαθμό, δεδομένος για την Ελλάδα σε περίπτωση σύγκρουσης.

Πολεμικό Ναυτικό (τότε)

• Φρεγάτες τύπου S (Kortenaer)και MEKO 200HN σε πολύ καλή κατάσταση
• Υποβρύχια τύπου 209 με υψηλή επιχειρησιακή αξία
• Έμφαση:

• Ανθυποβρυχιακός πόλεμος
• Άμυνα θαλασσίων στενών
  • Απουσία σοβαρής τουρκικής ναυτικής στρατηγικής

Το Ναυτικό λειτουργούσε σε περιβάλλον χαμηλής απειλής A2/AD

Πολεμική Αεροπορία (τότε)

• Είσοδος F-16 Block 30/50
• Mirage 2000 με Exocet
• Καθαρό ποιοτικό πλεονέκτημα έναντι της Τουρκίας

Τεχνολογία & Δόγμα

• Πόλεμος πλατφορμών
• Περιορισμένη:

• Διακλαδικότητα
• Δικτυοκεντρική λειτουργία
  • Απουσία UAVs, AI, διαστήματος

Η στρατηγική τομή: Από τον έλεγχο στην αμφισβήτηση της θάλασσας

Η βασική μεταβολή των τελευταίων τριών δεκαετιών δεν έγκειται μόνο στην ποσοτική ενίσχυση των τουρκικών ενόπλων δυνάμεων, αλλά στη δομική αλλαγή του τρόπου διεξαγωγής των ναυτικών και αεροναυτικών επιχειρήσεων. Η έννοια της αμφισβητούμενης θάλασσας αντικαθιστά σταδιακά την παραδοσιακή αντίληψη του ελέγχου της θαλάσσιας περιοχής.

Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη μεταβολή διαδραματίζει η ανάπτυξη στρατηγικών A2/AD (Anti-Access/Area Denial - Αντιπρόσβαση/Απαγόρευση Περιοχής), οι οποίες συνδυάζουν μέσα ξηράς, αέρα, θάλασσας και διαστήματος για την απαγόρευση πρόσβασης και δράσης του αντιπάλου.

Η τουρκική προσέγγιση: Γαλάζια Πατρίδα και A2/AD

Η τουρκική στρατηγική «Γαλάζια Πατρίδα» συνιστά ένα συνεκτικό γεωπολιτικό αφήγημα που τοποθετεί τη θάλασσα στο επίκεντρο της εθνικής ισχύος. Η Άγκυρα επένδυσε συστηματικά στην ανάπτυξη εγχώριας αμυντικής βιομηχανίας, στη ναυπήγηση νέων μονάδων επιφανείας και στην εκτεταμένη χρήση μη επανδρωμένων συστημάτων.

Η ενσωμάτωση UAVs, αισθητήρων, πυραυλικών συστημάτων μεγάλης εμβέλειας και δικτυοκεντρικών δομών διοίκησης έχει μεταβάλει το επιχειρησιακό περιβάλλον, αυξάνοντας την ευαλωτότητα μεγάλων και παραδοσιακών ναυτικών πλατφορμών.

Τουρκία: Από περιφερειακό ναυτικό σε δύναμη A2/AD

Ναυτική Στρατηγική

• Γαλάζια Πατρίδα→ σαφές γεωστρατηγικό αφήγημα
• Στόχος:

• Έλεγχος
• Απαγόρευση
• Αποτροπή τρίτων

Δομικές αλλαγές

• Εγχώρια ναυπηγική βιομηχανία
• Φρεγάτες Istanbul, κορβέτες Ada
• Αεροπλανοφόρο/αμφίβιο Anadolu
• Μαζική ενσωμάτωση:

• UAVs
• USVs
• Δικτυοκεντρικά C2

A2/AD

• Πύραυλοι εδάφους–επιφανείας
• Αντιαεροπορικά συστήματα
• Συνδυασμός:

• Θάλασσα
• Αέρας
• Ξηρά
• Διάστημα (δορυφόροι ISR)

Για πρώτη φορά, το Αιγαίο και η Ανατολική Μεσόγειος φαίνεται να μην είναι ασφαλής χώρος επιχειρήσεων για μεγάλες μονάδες επιφανείας

Η ελληνική πραγματικότητα: Πλεονεκτήματα και περιορισμοί

Η Ελλάδα εξακολουθεί να διαθέτει σημαντικά ποιοτικά πλεονεκτήματα, ιδίως στον υποβρύχιο πόλεμο και στην αεροπορική ισχύ. Η ένταξη προηγμένων αεροσκαφών και νέων ναυτικών μονάδων ενισχύει την αποτρεπτική ικανότητα της χώρας.

Ωστόσο, η γήρανση μέρους του στόλου, η καθυστέρηση στην ευρεία ενσωμάτωση μη επανδρωμένων συστημάτων και η εξάρτηση από μεγάλες, κεντρικές βάσεις περιορίζουν την ευελιξία. Το κρίσιμο ζήτημα δεν είναι μόνο η απόκτηση νέων πλατφορμών, αλλά η αναθεώρηση του επιχειρησιακού δόγματος.

Από ποιοτικό πλεονέκτημα σε ανάγκη ανασχεδιασμού

Ναυτικό σήμερα

Θετικά:

• Υποβρύχια Type 214 (AIP)→ παγκόσμιας κλάσης
• Νέες φρεγάτες FDI HN
• Εκσυγχρονισμός MEKO

Αρνητικά:

• Γήρανση στόλου
• Καθυστέρηση UAV/USV
• Υπερβολική εξάρτηση από:

• Μεγάλες πλατφόρμες
• Κεντρικές βάσεις

Πολεμική Αεροπορία σήμερα

• Rafale
• F-16 Viper
• Προοπτική F-35

Διακλαδικές Επιχειρήσεις και Μάχη των Πληροφοριών

Στον σύγχρονο πόλεμο, η υπεροχή δεν κρίνεται αποκλειστικά από τον αριθμό των πλοίων ή των αεροσκαφών, αλλά από την ικανότητα συλλογής, επεξεργασίας και αξιοποίησης πληροφοριών. Η διακλαδική συνεργασία και η δικτυοκεντρική λειτουργία αποτελούν προϋποθέσεις επιτυχίας.

Η μάχη των πληροφοριών, η κυβερνοασφάλεια και η πρόσβαση στο διαστημικό πεδίο αναδεικνύονται σε καθοριστικούς παράγοντες της ναυτικής ισχύος.

Τι άλλαξε πραγματικά σε 30 χρόνια

Ο έλεγχος της θάλασσας δεν είναι δεδομένος

Η Τουρκία απέκτησε:

• Στρατηγικό όραμα
• Βιομηχανική βάση
• Η Ελλάδα διατηρεί:
• Ποιότητα
• Ανθρώπινο δυναμικό
• Συμμαχικό βάρος
• Το μέλλον δεν θα κριθεί:
• Από το ποιος έχει περισσότερα πλοία
• Αλλά από το ποιος σκέφτεται πιο γρήγορα

Η θαλάσσια ισχύς ως εθνική στρατηγική επιλογή

Η Ελλάδα οφείλει να υιοθετήσει τη θαλάσσια ισχύ όχι ως αποσπασματικό εργαλείο, αλλά ως κεντρικό άξονα της εθνικής στρατηγικής. Αυτό προϋποθέτει διαρκείς επενδύσεις, ανάπτυξη ναυτικής συνείδησης σε επίπεδο κοινωνίας και ενίσχυση της εγχώριας ναυπηγοεπισκευαστικής βάσης. Η συνεργασία με συμμάχους πρέπει να αποκτήσει επιχειρησιακό χαρακτήρα, με έμφαση στη διαλειτουργικότητα και στον κοινό σχεδιασμό.

Η Ελλάδα να ανακαλύψει εκ νέου τη ναυτική της ταυτότητα

«Η Ελλάδα, ως ναυτικό έθνος, καλείται να ανακαλύψει εκ νέου τη ναυτική της ταυτότητα και να τη μεταφράσει σε σύγχρονη στρατηγική πράξη», τονίζει συμπερασματικά ο ναύαρχος Τσαϊλάς επαναλαμβάνοντας ότι η στρατιωτική ισχύς στην Ανατολική Μεσόγειο έχει μεταβληθεί θεμελιωδώς τα τελευταία τριάντα χρόνια και ο έλεγχος της θάλασσας δεν μπορεί πλέον να θεωρείται δεδομένος.

Σύμφωνα με τον αναλυτή, το μέλλον θα κριθεί από την ικανότητα προσαρμογής σε ένα περιβάλλον αμφισβητούμενων θαλάσσιων χώρων, όπου η καινοτομία, η διακλαδικότητα και η στρατηγική φαντασία θα αποτελέσουν τους καθοριστικούς παράγοντες ισχύος.

*Ο Δημήτριος Τσαϊλάς είναι απόστρατος Αξιωματικός του ΠΝ, δίδαξε επί σειρά ετών στις έδρες Επιχειρησιακής Σχεδιάσεως καθώς και της Στρατηγικής και Ασφάλειας, σε ανώτερους Αξιωματικούς στην Ανώτατη Διακλαδική Σχολή Πολέμου. Σήμερα είναι συνεργάτης και ερευνητής του Institute for National and International Security(INIS), και του Strategy International (SI). Συγγραφέας του βιβλίου «Ο Σύγχρονος Πόλεμος» Προκλήσεις για την Ελληνική Ασφάλεια. Εκδόσεις Ινφογνώμων.

Διαβάστε επίσης